Das Problem mit den Blicken der anderen
Nỗi khổ vì ánh mắt của người khác
Ce texte a été traduit et simplifié pour les apprenants d'allemand. Le contenu original appartient à Tia Sang - Van Hoa Xa Hoi.
Sélectionnez un mot ou une expression pour le chercher, le traduire, le surligner ou ajouter une note.
Progression de la lecture
Paragraphe 1/15
Lisez d'abord l'allemand. Affichez la traduction sous un paragraphe quand vous en avez besoin.
Traduction vietnamienne
Điều gì làm nên con người bạn? Thân thể, nghề nghiệp, hiểu biết, bạn bè, tính cách, cách ăn mặc, sự nổi loạn hay những rắc rối của bạn? Bạn trả lời ra sao thì Witold Gombrowicz (1904-1969) cũng chỉ mỉm cười.
Traduction vietnamienne
“Chắc không?” — ông hỏi. Ông cất tiếng hỏi ấy qua nhân vật chính Du-du trong tiểu thuyết Ferdydurke (1937).
Traduction vietnamienne
Hãy trò chuyện với ông qua một trong những tiểu thuyết lạ lùng nhất của văn học Ba Lan. Cuốn sách chắc chắn sẽ làm bạn thích thú. Bởi với Gombrowicz, cái hiện đại và nghiêm túc nhất trong đời sống hằng ngày thường cũng là cái buồn cười nhất và đáng sợ nhất.
Traduction vietnamienne

Traduction vietnamienne
Tấm biển tưởng niệm trên ngôi nhà ở Warsaw, nơi Gombrowicz sống từ năm 1935 đến 1939. Ảnh: Wikipedia
Traduction vietnamienne
Câu chuyện mở đầu bằng một tình huống oái oăm rất đời thường. Ban đêm, Józef tỉnh giấc. Biệt danh của anh là Du-du. Anh đầm đìa mồ hôi. Anh 30 tuổi. Sự nghiệp văn chương thì dở dang và chẳng ra gì. Anh hoảng loạn. Rồi ông thầy giáo cũ tới thăm. Cơn hoảng loạn càng tăng. Du-du teo nhỏ lại, trở về thành cậu bé 15 tuổi. Ông thầy đưa anh trở lại trường học. Ở đó, những người lớn bé nhỏ phải lấp đầy các lớp học. Nhờ vậy thầy cô có việc làm và không bị thất nghiệp. Trong trường, Du-du nhìn thấy một xã hội thu nhỏ nơi học trò. Và anh hiểu cuộc đời qua một triết lý. Nó hơi trẻ con, nhưng không sai. Đó là chuyện quan hệ giữa mặt và mông.
Traduction vietnamienne
Du-du chắc chắn là nhân vật Gombrowicz gửi gắm bản thân mình nhiều nhất. Cha ông là doanh nhân. Mẹ ông xuất thân quý tộc ở nông thôn. Bà vì thế chỉ nửa quý tộc. Ông thành ra chỉ một phần tư quý tộc. Có lẽ chỉ một phần tám. Bởi Ba Lan chỉ là một nước nhỏ. Nước này luôn lệ thuộc vào những nước mạnh ở phía Tây và phía Đông. Họ chia cắt đất nước. Nói cách khác: ông kẹt giữa quý tộc và dân thường, giữa nông thôn và thành thị, giữa Đông và Tây. Kẻ ở giữa bao giờ cũng khổ hơn người đã có chỗ đứng vững. Hai phía áp cho anh hai luật chơi khác nhau. Anh chẳng bao giờ làm vừa lòng cả hai. Dư luận vì thế không bao giờ để anh yên. Càng bị chê, anh càng muốn vừa cả hai chiếc giày. Anh ép bàn chân mình ngày càng nhỏ lại. Rốt cuộc chẳng còn vừa chiếc nào.
Traduction vietnamienne
Để thoát khỏi thế kẹt ở giữa, Gombrowicz lẩn trốn. Ông tìm đến hai nhóm hoàn toàn khác mình. Hoặc ông trốn vào trò chơi của riêng mình. Ông đảo ngược trật tự. Ở đó ông có thể sống thật và sống trọn.
Traduction vietnamienne
Thời trẻ, ông thường lén lui tới những nhóm xã hội thấp hơn. Đến tuổi 30, ông đã có danh sách dài những người tình. Họ thường trông như người giúp việc. Vài mối quan hệ là điều cấm kỵ về đạo đức với giới quý tộc Ba Lan. Chẳng hạn mối tình đồng tính của ông với con trai người gác cổng. Nhưng nhìn ông chỉ như một kẻ quyền thế thì không đúng. Ông không đơn thuần lợi dụng người bình dân. Cái ông thật sự mê là sự đảo ngược trật tự. Ông luôn tìm nó: trong tình yêu, trong đời thường và trong văn chương.
Traduction vietnamienne

Traduction vietnamienne
Bản tiếng Việt của Ferdydurke. Trương Thu Hà dịch cuốn sách. Nhà xuất bản Lao Động xuất bản. Ảnh: FORMApubli
Traduction vietnamienne
Trong Ferdydurke, Gombrowicz thể hiện trò chơi của mình như cuộc đấu giữa hai cực. Bằng tiếng Ba Lan, ông gọi chúng là gęba - nghĩa là “mặt” - và pupa. Từ này có trong nhiều ngôn ngữ châu Âu. Tùy tình huống, nó có thể nghĩa là “mông”, “đứa trẻ”, “con búp bê” hay “cái kén”.
Traduction vietnamienne
Phía mặt - phía người lớn - gồm những ai ăn mặc, nói năng và cư xử cho “đúng chuẩn”. Người ta dễ xếp họ vào từng nhóm và gọi tên. Phía mông - phía trẻ con - gồm những ai chưa diễn giỏi vở kịch xã hội. Vì vậy họ muốn đóng một vai cho ra dáng người lớn.
Traduction vietnamienne
Buồn cười ở chỗ: thế giới người lớn lại mê sự “ngây thơ”. Trường học của thầy Pim-co muốn dạy trẻ con sự “ngây thơ”. Trường muốn giữ chúng trẻ con thật lâu. Nhưng làm sao người lớn dạy trẻ con cách làm trẻ con? Họ dùng roi. Nhưng lũ trẻ mê cây roi tới mức muốn mau lớn để tự tay cầm roi? Người lớn đóng giả trẻ con, trẻ con đóng giả người lớn. Văn hóa thành trò chơi giả vờ của lũ trẻ. Người ta copy việc người khác làm thay vì tự nghĩ. Thế là sinh ra quái vật. Để chứng tỏ con gái mình là phụ nữ hiện đại, gia đình Młodziak - nghĩa là “Trẻ” trong tiếng Ba Lan - tuyên bố: chúng tôi chấp nhận sex tự do và mang thai không cần cưới. Nhưng chiếc mặt nạ hiện đại ấy rơi xuống. Họ nổi giận khi thấy: cô không chỉ cặp với một chàng trai trẻ mà còn với một ông thầy già. Như vậy, các phong trào văn hóa “tiến bộ” có thể dựng cái lồng to hơn, vui hơn. Nhưng lồng vẫn là lồng. Cái cũ kỹ cứng nhắc diễn trò nổi loạn. Hệ thống thu nhận nó. Rồi nó thành một phần của hệ thống.
Traduction vietnamienne
Ý tưởng của Gombrowicz, mà tiểu thuyết Ferdydurke thể hiện trọn vẹn, xoay quanh một nghịch lý: con người không bao giờ hoàn toàn là chính mình. Bởi xã hội luôn áp khuôn lên họ. Với Gombrowicz, con người thoạt nhìn có vẻ tự do. Nhưng thật ra họ luôn sống trong quan hệ giữa người với người. Ai cũng nhìn và bị nhìn. Ai cũng nặn khuôn và bị khuôn nặn. Những cái khuôn ấy nối người này với người kia. Chúng có thể là ngôn ngữ, quần áo, cách ứng xử theo tuổi tác, địa vị, học vấn, vùng miền. Chúng biến một người thành “ai đó”, trước khi người ấy kịp cảm nhận mình ra sao hay mình khác ở điểm nào. Gombrowicz đặc biệt chú ý tới cái non nớt, trẻ con, thấp kém, vụng về và lố bịch. Vì ở đó, khuôn vẫn chưa thành hình.
