Die lustige und traurige Ratten-Jagd in Hanoi
Cuộc săn chuột ở Hà Nội vừa buồn cười vừa buồn
Ce texte a été traduit et simplifié pour les apprenants d'allemand. Le contenu original appartient à Tia Sang - Van Hoa Xa Hoi.
Sélectionnez un mot ou une expression pour le chercher, le traduire, le surligner ou ajouter une note.
Progression de la lecture
Paragraphe 1/20
Lisez d'abord l'allemand. Affichez la traduction sous un paragraphe quand vous en avez besoin.
Traduction vietnamienne
Câu chuyện này cho thấy một vấn đề của thời thuộc địa hiện đại: quy định càng hợp lý đôi khi lại cho ra kết quả ngược lại. Chính quyền chỉ nhìn vào con số, mà không hiểu người dân sẽ phản ứng thế nào trước những quy định đó.
Traduction vietnamienne
Chuột như biểu tượng của hiện đại
Traduction vietnamienne
Trong cuốn sách viết về cuộc săn chuột ở Hà Nội, tác giả Michael G. Vann gọi con chuột là biểu tượng của hiện đại hóa. Michael G. Vann là tiến sĩ sử học và là giáo sư ở một trường đại học tại Sacramento, Mỹ.
Traduction vietnamienne
Tàu hỏa, hải cảng cùng giao thông giữa các châu lục giúp các thuộc địa buôn bán khắp thế giới. Nhưng chuột cũng đi theo những con đường ấy. Chúng tới khắp mọi nơi, nhất là các thủ phủ mới xây. Con đường buôn bán vì thế cũng thành con đường lan bệnh.
Traduction vietnamienne
Ở Hà Nội, vào đầu thời thuộc địa, chuột bỗng có một thiên đường mới: hệ thống cống ngầm dưới lòng đất.
Traduction vietnamienne
Người Pháp muốn xây một thủ phủ thuộc địa giống như ở châu Âu. Họ làm lại cả thành phố. Họ mở đường lớn, xây công trình công cộng và làm hệ thống thoát nước thải. Cống ngầm là một thành tựu quan trọng của kỹ thuật vệ sinh hiện đại. Nó gom nước bẩn rồi đưa ra xa nhà dân. Nhờ vậy cuộc sống tốt hơn và bệnh tật cũng bớt đi. Nhưng những đường ống tối tăm, ẩm thấp lại rất hợp với chuột. Ở đó chuột có thể ở, chạy qua chạy lại và sinh sôi. Rồi chúng quay lại quấy phá cuộc sống, ngay cả trên những con phố giàu có của người Pháp. Đó chính là nghịch lý của hiện đại hóa: một thế giới đầy lý trí chưa chắc đã là thế giới con người kiểm soát được.
Traduction vietnamienne
Một bức ảnh ghi lại buổi nói chuyện của Michael G. Vann ở Hà Nội trong một không gian văn hóa. Một bức ảnh khác chụp cuốn sách của ông. Cuốn sách này phát triển từ luận án tiến sĩ của ông.
Traduction vietnamienne
Tác dụng phụ của chính sách
Traduction vietnamienne
Vào năm 1902, trong thành phố có rất nhiều chuột. Chính quyền Pháp lập các đội săn chuyên nghiệp. Công nhân chui xuống cống. Việc của họ là giết chuột rồi báo số lượng.
Traduction vietnamienne
Nhưng số chuột giết được không đủ so với mục tiêu của chính quyền. Săn dưới cống vừa tốn kém vừa cực nhọc. Công nhân phản đối vì việc quá nặng. Sau đó chính quyền muốn huy động toàn dân. Họ dùng tiền thưởng: cứ mỗi chiếc đuôi chuột nộp về sẽ được trả tiền.
Traduction vietnamienne
Cách làm này cho thấy ba nét của nền quản trị hợp lý hiện đại. Thứ nhất là chuẩn hóa: đuôi chuột nào cũng có giá như nhau, bất kể tình hình chuột trên thực tế nghiêm trọng đến đâu. Thứ hai là lượng hóa: kết quả phải thể hiện bằng con số, vì con số dễ đếm, dễ so sánh và dễ tổng hợp. Thứ ba là tiền tệ hóa: công việc được quy ra tiền, để người dân tự nguyện tham gia và đi theo mục tiêu của chính quyền.
Traduction vietnamienne
Vấn đề của sự hợp lý bắt đầu từ đây. Trong sách, Vann đưa ra các bảng số liệu. Số lượng tăng rất nhanh từng ngày. Trong tháng Năm năm 1902, ngày 12 ghi nhận con số 4.078, ngày 22 là 8.878, còn ngày 30 lên tới 15.041. Những con số khổng lồ này nhìn qua tưởng như thành công của cách làm mới.
Traduction vietnamienne
Nhưng vừa buồn cười vừa buồn: thành phố thành nơi đầy những con chuột cụt đuôi. Người ta tìm ra cách lợi dụng chế độ tiền thưởng. Họ chỉ cắt đuôi rồi thả con chuột còn sống đi. Những con chuột đó lại tiếp tục sinh sôi. Nhờ vậy lúc nào cũng có chuột mới để săn. Thậm chí có cả trại nuôi chuột, chỉ để lấy tiền thưởng.
Traduction vietnamienne
Vì sao một cách làm nhìn rất hợp lý, với quy định rõ ràng, cách làm thống nhất và phương pháp tính toán được, lại cho ra kết quả ngược lại?
Traduction vietnamienne
Câu trả lời là: bộ máy quản lý muốn làm cho hành vi con người dễ đoán và dễ điều khiển. Nhưng nhìn từ phía dưới, người dân có mục đích riêng, lợi ích riêng và cách xoay xở khéo léo riêng. Chiếc đuôi chuột lúc đầu chỉ là bằng chứng của kết quả. Sau đó nó tự có giá trị riêng, tách khỏi mục tiêu ban đầu. Nó lái hành vi đi sai hướng, ngược với mục tiêu.
Traduction vietnamienne
Thất bại của chiến dịch vì vậy đến từ hai sự đơn giản hóa. Chính quyền biến một thực tế phức tạp thành những chiếc đuôi chỉ việc đếm. Và biến hành vi con người thành mỗi phản ứng trước đồng tiền.
Traduction vietnamienne
Bệnh dịch hạch và giới hạn của kiểm soát
Traduction vietnamienne
Thất bại của cuộc săn chuột có lẽ đã thành chuyện cười, nếu đằng sau nó không phải là mối nguy bệnh dịch hạch.
Traduction vietnamienne
Vào cuối thế kỷ mười chín, đợt đại dịch hạch lớn lần thứ ba lan theo mạng lưới giao thông và buôn bán quốc tế. Ngành vi sinh học non trẻ tìm ra vi khuẩn gây bệnh vào năm 1894. Dần dần giới nghiên cứu hiểu vai trò của bọ chét và loài gặm nhấm trong việc truyền bệnh. Nhưng biết nguyên nhân chưa đồng nghĩa với kiểm soát được hết điều kiện lây lan.
Traduction vietnamienne
Ở Hà Nội, sau cuộc săn chuột năm 1902...
Vérification de lecture
Répondez après votre lecture pour vérifier que vous avez compris les idées principales.
À lire ensuite
Wirtschafts-Nobelpreis 2026: Warum Erwartungen wichtig sind
## Neue Modelle für die Wirtschaft Robert E. Hall und Michael Woodford bauen neue Wirtschafts-Modelle. Die Modelle starten bei kleinen Entscheidungen. Sie ergänzen die alten Makro-Modelle. ## Der…
Read and learnForscher zu Bildung in Vietnam bekommt großen Preis
Vietnam ist ein wichtiger Ort für Professor Paul W. Glewwe. Er arbeitet an der Universität Minnesota. Er stellt seit vielen Jahren eine Frage: Woher kommt der Unterschied beim Lernen zwischen…
Read and learnNeue Schritte von selbstständigen KI-Agenten
Sammlung von wichtigen Themen aus der Wissenschaft. Viele Experten und Wissenschaftler interessieren sich dafür. ## KI-Agenten machen Sorgen mit eigener Sprache Wenn KI-Agenten frei arbeiten,…
Read and learnDer Mann, der die Welt klein macht
Aus einer komischen Idee wird eine kleine Welt. Alan Dorfman macht klassische Spielzeuge sehr klein. Die kleine Welt ist für Kinder und Erwachsene interessant. Die meisten Geschäftsleute träumen von…
Read and learn