Mathematiker lösen ein altes Rätsel mit Zufall
Các nhà toán học giải câu đố cũ nhờ ngẫu nhiên
Ce texte a été traduit et simplifié pour les apprenants d'allemand. Le contenu original appartient à Quanta.
Sélectionnez un mot ou une expression pour le chercher, le traduire, le surligner ou ajouter une note.
Progression de la lecture
Paragraphe 1/25
Lisez d'abord l'allemand. Affichez la traduction sous un paragraphe quand vous en avez besoin.
Traduction vietnamienne
Sau nhiều năm bỏ ngỏ, một bài toán cũ cuối cùng đã có lời giải. Người giải nó là những nhà toán học trẻ. Có lẽ ý tưởng ban đầu lại đến từ nghệ thuật tung hứng.
Traduction vietnamienne

Traduction vietnamienne
Ronald Graham là ai?
Traduction vietnamienne
Ronald Graham đã qua đời. Ông từng có hai vai trò nổi bật. Ông là nhà toán học nổi tiếng, từng làm chủ tịch Hội Toán học Mỹ. Đồng thời ông cũng là nghệ sĩ tung hứng cừ khôi, từng giữ chức chủ tịch Hiệp hội Tung hứng Quốc tế.
Traduction vietnamienne
Fan Chung là nhà toán học tại Đại học California ở San Diego. Bà từng là vợ của Graham. Bà kể: “Ông ấy mê các trò khéo tay. Như xoay một quả bóng, xoay móc áo, xoay nhiều bóng cùng lúc hay ném bút vào tường.”
Traduction vietnamienne
Có lúc Graham vừa là nhà toán học vừa là người tung hứng. Trả lời phỏng vấn trên truyền hình năm 1980, ông nói: “Nhiều nhà toán học và chuyên gia tin học thích tung hứng. Tôi nghĩ đó là vì họ luôn đi tìm quy luật và cấu trúc.”
Traduction vietnamienne
Ông viết nhiều bài về toán học của tung hứng, một số viết chung với Chung. Nhưng từ năm 1971 ông đã nêu một câu hỏi mà ngày nay nhiều người cho rằng cũng bắt nguồn từ niềm đam mê này.
Traduction vietnamienne
Câu hỏi của Graham là gì?
Traduction vietnamienne
Bắt đầu với một tập hợp ngẫu nhiên gồm các số khác nhau, không có số 0. Liệu có luôn sắp xếp lại được các số đó sao cho tổng của hai số đầu, rồi ba số đầu, rồi bốn số đầu, cứ tiếp tục như vậy, không có tổng nào trùng nhau?
Traduction vietnamienne
Nói theo ngôn ngữ tung hứng, mỗi quả bóng ở trên không một khoảng thời gian khác nhau. Liệu có luôn tìm được thứ tự ném để không có hai quả bóng nào rơi xuống cùng lúc? Nếu rơi cùng lúc, màn biểu diễn sẽ hỏng.
Traduction vietnamienne
Nếu toàn số dương, câu trả lời rõ ràng là có, vì các tổng cứ tăng dần. Trường hợp có cả số dương và số âm, người ta cũng đã biết câu trả lời vẫn là có.
Traduction vietnamienne
Nhưng điều gì xảy ra trong một thế giới hữu hạn? Ví dụ như các con số trên mặt đồng hồ, nơi chúng lặp lại sau một ngưỡng nhất định.
Traduction vietnamienne

Traduction vietnamienne
Đó chính là điều Graham muốn biết. Ông phỏng đoán câu trả lời vẫn là có. Dù quy tắc rất chặt, thường vẫn còn đủ chỗ để xoay xở và tạo ra những mẫu hình đặc biệt. Cũng giống như ta vẫn tìm được một lời giải Sudoku hay một hình vuông Latin hợp lệ dù có rất nhiều ràng buộc.
Traduction vietnamienne
Noga Alon, nhà toán học tại Đại học Princeton, nhận xét: “Điều này rất hợp với những câu hỏi về thiết kế và các cấu trúc đối xứng cao.” Dù vậy, suốt nhiều năm không ai chứng minh được phỏng đoán của Graham là đúng.
Traduction vietnamienne
Gần đây điều đó đã thay đổi. Một nhóm nhà toán học trẻ đã quay lại với bài toán và cuối cùng giải được phỏng đoán của Graham. Lời giải cần tới bốn bài báo và huy động nhiều lĩnh vực toán học khác nhau. Bài báo cuối cùng do Lisa Sauermann thuộc Đại học Bonn và Huy Tuan Pham thuộc Đại học Chicago thực hiện, ra mắt vào tháng 2 năm 2026. Nhờ đó bài toán được xem là đã giải xong.
Traduction vietnamienne
Điểm chung của cả bốn bài báo là cho thấy sự ngẫu nhiên có thể giúp tìm ra quy luật. Alon nói chính “sức mạnh của hợp tác, sức mạnh của thế hệ trẻ, sức mạnh của các phương pháp xác suất” đã giải được bài toán.
Traduction vietnamienne
Kiểu tung thác nước
Traduction vietnamienne
Alp Müyesser là nhà toán học tại Đại học Oxford. Ông thích những bài toán mà lời giải đòi hỏi hai yếu tố: một quá trình ngẫu nhiên và thêm một ý tưởng nữa. Năm 2022, khi còn là sinh viên, ông đã giải được một bài toán như vậy. Sau đó ông biết tới phỏng đoán của Graham và nhận ra cách chứng minh trước đó có thể áp dụng ở đây.
Traduction vietnamienne

Traduction vietnamienne
Phỏng đoán này thuộc về số học đồng hồ. Hãy tưởng tượng dàn các số trên một đường thẳng rồi quấn đường thẳng đó quanh mặt đồng hồ. Các số sẽ lặp lại sau một số nguyên tố p. Ví dụ p = 7 thì 0, 7, 14 và mọi bội số của 7 đều như nhau. Vì vậy cộng hai số dương như 3 và 4 cũng có thể ra 0.
Traduction vietnamienne
Graham đặt câu hỏi: với mỗi p, nếu lấy một tập hợp các số khác 0 trên đường thẳng đó, liệu có luôn sắp xếp được để mọi tổng riêng phần đều khác nhau?
Traduction vietnamienne
Độ khó phụ thuộc vào tập hợp lớn cỡ nào so với p. Lấy càng nhiều số thì càng phải kiểm soát nhiều tổng, còn lấy ít số thì lại có ít cách sắp xếp để lựa chọn. Mỗi trường hợp cần một cách tiếp cận riêng.
Traduction vietnamienne
Müyesser làm việc cùng người hướng dẫn cũ là Alexey Pokrovskiy tại University College London. Họ xét trường hợp tập hợp chứa gần như toàn bộ các số có thể có tới p. Với tập lớn như vậy, việc dựng một thứ tự hợp lệ rất khó. Nhưng họ chỉ ra rằng chỉ cần bắt đầu bằng một thứ tự ngẫu nhiên là đã tiến rất xa.
Traduction vietnamienne
Giới khoa học máy tính thường ví việc này như “tìm kim trong đống rơm”.
