Wissenschaft für das ganze System
Khoa học cho cả hệ thống
Ce texte a été traduit et simplifié pour les apprenants d'allemand. Le contenu original appartient à Tia Sang - Nen Tang Kien Tao.
Sélectionnez un mot ou une expression pour le chercher, le traduire, le surligner ou ajouter une note.
Progression de la lecture
Paragraphe 1/21
Lisez d'abord l'allemand. Affichez la traduction sous un paragraphe quand vous en avez besoin.
Traduction vietnamienne
GS. Hồ Tú Bảo trả lời phỏng vấn báo Tia Sáng về một ngành khoa học mới: SAIS. SAIS là khoa học về các hệ thống tự chủ và thông minh. Hướng đi này có roots từ xa: từ những năm 1960, các nhà toán học đã dùng tư duy hệ thống để giải quyết những bài toán của đất nước.
Traduction vietnamienne
Từ rất sớm, giới khoa học ở Việt Nam đã muốn đưa toán học và tư duy hệ thống vào thực tiễn. Mục tiêu là tháo gỡ những vấn đề thật của đất nước. Nổi bật nhất là việc quản lý kinh tế trong thời bao cấp và Đổi Mới.
Traduction vietnamienne
Một ví dụ điển hình là trước Đại hội VI năm 1986, các phân tích hệ thống về giá cả, lương tiền, thị trường và điều chỉnh phi tuyến đã được thực hiện. Người làm là GS. Hoàng Tụy, GS. Phan Đình Diệu cùng các đồng nghiệp. Những phân tích này tạo luận cứ khoa học vững chắc, giúp lãnh đạo Đảng đưa ra quyết định lịch sử: xóa bỏ cơ chế bao cấp tập trung, chuyển sang kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
Traduction vietnamienne
Các nhà khoa học lớn của Việt Nam ngày càng thấy rõ một điều: những bài toán lớn của đất nước không thể giải chỉ bằng cách tối ưu từng bộ phận riêng lẻ. Phải có một khoa học cho cả hệ thống.
Traduction vietnamienne
Nay tin học và AI đã tiến rất xa. Con đường của các bậc thầy đi trước sẽ được tiếp nối ra sao? Tia Sáng đã trao đổi với GS. Hồ Tú Bảo về chủ đề này.
Traduction vietnamienne
Khoa học mới từ bốn ngành khoa học
Traduction vietnamienne
Hỏi: Mỗi thời kỳ, đất nước lại đặt ra nhiệm vụ mới cho khoa học. Trước năm 1990, kinh tế kế hoạch tập trung cần tối ưu và điều phối nguồn lực. Hôm nay là thời điểm đặc biệt mà Tổng Bí thư Tô Lâm gọi là "sắp xếp lại đất nước". Vậy nhiệm vụ của khoa học lúc này là gì?
Traduction vietnamienne
Ảnh: GS. Hồ Tú Bảo. Ảnh: VIASM
Traduction vietnamienne
Trả lời: "Sắp xếp lại đất nước" không chỉ là sửa vài lĩnh vực hay dùng thêm vài công nghệ mới. Đó là dựng lại cùng lúc bốn thứ: không gian phát triển, cách quản trị, mô hình tăng trưởng và nền tảng công nghệ.
Traduction vietnamienne
Việt Nam đang đứng trước nhiều làn sóng khoa học, công nghệ mới. Đó là Dữ liệu lớn, Trí tuệ nhân tạo, chip bán dẫn, máy tính hiệu năng cao, công nghệ lượng tử, robot, bản sao số cùng nhiều công nghệ chiến lược khác.
Traduction vietnamienne
Câu hỏi lớn đặt ra ở đây: các công nghệ ấy kết hợp với nhau thế nào? Làm sao để chúng tạo ra sức mạnh mới cho cả hệ thống quốc gia? Nếu AI phát triển một mình, dữ liệu xây một mình, chip làm một mình, bản sao số chạy một mình, giao thông tối ưu một mình, đô thị quy hoạch một mình, mỗi bộ, mỗi tỉnh chỉ lo tối ưu việc của mình, thì chúng ta có thể có nhiều công nghệ hiện đại. Nhưng cả hệ thống vẫn thiếu sức mạnh cần có.
Traduction vietnamienne
SAIS có thể lấp khoảng trống đó. SAIS là khoa học về các hệ thống tự chủ và thông minh.
Traduction vietnamienne
Hỏi: Ông có thể nói rõ hơn về SAIS? Đây có phải một ngành khoa học mới?
Traduction vietnamienne
Trả lời: SAIS hình thành từ bốn ngành: điều khiển học, khoa học hệ thống, tin học và Trí tuệ nhân tạo. Câu hỏi trung tâm của SAIS là: xây dựng, vận hành và quản lý một hệ thống lớn tự chủ, thông minh ra sao, khi nó sống trong môi trường luôn biến động và phức tạp.
Traduction vietnamienne
Theo triết học khoa học, từ Karl Popper, Thomas Kuhn đến Mario Bunge, một lĩnh vực được coi là khoa học riêng khi có đủ 5 trụ cột: đối tượng nghiên cứu riêng, lý thuyết và nguyên lý riêng, phương pháp và công cụ kiểm chứng riêng, ngôn ngữ và khái niệm chuẩn hóa riêng, truyền thống và cộng đồng khoa học.
Traduction vietnamienne
Có thể xem SAIS là khoa học mới, vì nó có đủ cả 5 trụ cột.
Traduction vietnamienne
Ảnh: Sự kết hợp giữa khoa học hệ thống, điều khiển học, tin học, AI và khoa học dữ liệu là nền tảng của SAIS. Thiết kế: HTB
Traduction vietnamienne
Thứ nhất: SAIS có đối tượng nghiên cứu riêng. Có ba đối tượng chính: con người, các hệ thống kinh tế - xã hội và các hệ thống máy móc.
Traduction vietnamienne
Thứ hai: SAIS có lý thuyết và nguyên lý. Khoa học hệ thống cho cấu trúc, thiết kế, hành vi và quản lý. Điều khiển học cho phản hồi và cân bằng, thông tin và giao tiếp, đa dạng và tự tổ chức, tự sinh và tự chủ, phản tư và điều khiển học thế hệ hai. Tin học cho hạ tầng tính toán, thuật toán, phần mềm và không gian số. Còn AI cho nhận thức, phân tích, logic, tự học, lập kế hoạch và sinh tạo.
Traduction vietnamienne
Thứ ba: SAIS có phương pháp và công cụ kiểm chứng. Điểm mới là tin học và AI biến việc định tính thành định lượng. Các khái niệm, nguyên lý và phương pháp định tính của điều khiển học và khoa học hệ thống trở nên tính được. Có thể mô hình hóa, mô phỏng, dự báo, tối ưu, điều khiển và triển khai chúng.
Traduction vietnamienne
Thứ tư: SAIS có ngôn ngữ và khái niệm chuẩn hóa. Hướng chính là chuẩn hóa và mở rộng các khái niệm kinh điển của điều khiển học, khoa học hệ thống, tin học và AI cho bối cảnh mới của SAIS. Đồng thời, SAIS xây dựng các nhóm khái niệm cho những nội dung quan trọng, ví dụ cấu trúc và động lực của các hệ thống.
