Archimedes und seine Erfindungen
Archimedes và những phát minh của ông
Deze tekst is vertaald en vereenvoudigd voor Duitsleerders. De originele inhoud is van HowStuffWorks.
Selecteer een woord of zin om het op te zoeken, te vertalen, te markeren of er een notitie bij te maken.
Leesvoortgang
Alinea 1/26
Lees eerst de Duitse tekst. Toon de vertaling onder een alinea wanneer je die nodig hebt.
Vietnamese vertaling
Archimedes và những phát minh của ông
Vietnamese vertaling
Archimedes nổi tiếng nhất với những cỗ máy đưa nước lên cao và các loại vũ khí chiến tranh. Binh lính La Mã được cho là rất sợ những cỗ máy này. Nhưng Archimedes không chỉ là nhà phát minh. Ông là một trong những nhà toán học vĩ đại nhất thời cổ đại, người đã kết nối hình học, vật lý và kỹ thuật. Tư tưởng của ông đến nay vẫn còn giá trị.
Vietnamese vertaling
Archimedes là ai?
Vietnamese vertaling
Archimedes là hình mẫu của nhà toán học kiêm kỹ sư thời cổ đại. Ông có thể đi từ một ý tưởng trừu tượng trong hình học đến cơ học của vật nặng, tàu thuyền nổi trên nước và cả máy móc chiến tranh.
Vietnamese vertaling
Ông sống ở Syracuse, một thành phố Hy Lạp trên đảo Sicily, vào thế kỷ 3 trước Công nguyên. Cha ông tên là Phidias, làm nghề thiên văn. Có thể Archimedes từng học ở Alexandria, Ai Cập, rồi sau đó trở về Syracuse để tập trung nghiên cứu toán học và sáng chế.
Vietnamese vertaling
Một số thành tựu của ông được biết qua chính các văn bản do ông để lại và còn tồn tại đến nay. Những câu chuyện khác lại do các tác giả sống muộn hơn nhiều thế kỷ ghi chép. Vì vậy đôi khi rất khó phân biệt đâu là sự thật, đâu là huyền thoại.
Vietnamese vertaling
Vít Archimedes
Vietnamese vertaling
Vít Archimedes còn gọi là vít tải nước. Nó giải quyết một việc rất đơn giản: làm sao đưa nước từ thấp lên cao mà không cần xách xô?
Vietnamese vertaling
Thiết bị gồm một trục vít đặt trong ống rỗng. Chỉ cần nhúng đầu dưới xuống nước rồi quay trục vít, nước sẽ nằm lại trong các rãnh xoắn và được đẩy dần lên trên cho đến khi chảy ra ở đầu trên.
Vietnamese vertaling
Các nguồn cổ gắn tên tuổi Archimedes với thiết bị này, nhưng có thể kỹ thuật tương tự đã có từ trước. Theo cách kể truyền thống, ông nảy ra ý tưởng trong một chuyến đi tới Ai Cập, nơi việc dẫn nước phục vụ nông nghiệp vô cùng quan trọng. Vì thế, có lẽ Archimedes không tạo ra nó từ đầu mà chỉ cải tiến.
Vietnamese vertaling
Đến nay nguyên lý này vẫn được dùng, chẳng hạn để tưới tiêu trong nông nghiệp hay vận chuyển nước thải.
Vietnamese vertaling
Nguyên lý Archimedes
Vietnamese vertaling
Một hòn đá thả xuống nước sẽ chìm, nhưng một con tàu thép khổng lồ lại nổi. Nguyên lý Archimedes giải thích điều đó.
Vietnamese vertaling
Nguyên lý nói rằng vật nhúng trong nước chịu một lực đẩy hướng lên, có độ lớn bằng trọng lượng của khối nước mà vật chiếm chỗ. Đây là nền tảng của thủy tĩnh học, ngành nghiên cứu chất lỏng ở trạng thái đứng yên, và đến nay vẫn là cơ sở để thiết kế tàu thuyền, tàu ngầm.
Vietnamese vertaling
Rồi có câu chuyện nổi tiếng về chiếc bồn tắm.
Vietnamese vertaling
Theo một câu chuyện được ghi lại rất lâu sau khi Archimedes qua đời, nhà vua nhờ ông kiểm tra xem chiếc vương miện vàng có thực sự làm bằng vàng ròng hay đã bị pha kim loại rẻ tiền. Tương truyền, khi đang tắm, Archimedes chợt nhận ra vật nhúng trong nước sẽ làm nước dâng lên. Quá phấn khích, ông chạy ra đường hô lớn “Eureka”, nghĩa là “Tìm ra rồi!”.
Vietnamese vertaling
Câu chuyện rất hay nhưng các nhà sử học tỏ ra nghi ngờ. Văn bản đầu tiên kể lại nó là của tác giả La Mã Vitruvius, người sống muộn hơn gần 200 năm. Các nhà nghiên cứu cũng cho rằng cách thử vương miện như vậy khó cho kết quả chính xác trên thực tế. Dù vậy, công trình của Archimedes về lực đẩy thì đã được chứng minh chắc chắn.
Vietnamese vertaling
Cỗ máy chiến tranh: Móng vuốt Archimedes
Vietnamese vertaling
Archimedes không chỉ nghĩ về hình tròn hay vật nổi. Trong Chiến tranh Punic lần thứ hai, quân La Mã tấn công Syracuse và các tác giả cổ cho biết ông đã chế tạo những cỗ máy chiến đấu mạnh mẽ để bảo vệ thành phố.
Vietnamese vertaling
Kỳ lạ nhất trong số đó là “móng vuốt Archimedes”. Theo mô tả, nó giống một cần cẩu có móc, có thể quắp lấy tàu địch, nhấc bổng hoặc lật nghiêng rồi thả rơi xuống nước.
Vietnamese vertaling
Hãy hình dung như một chiếc cần câu khổng lồ, chỉ khác là con mồi là chiến thuyền La Mã.
Vietnamese vertaling
Plutarch và Polybius là những tác giả cổ đã mô tả cuộc phòng thủ của Archimedes trong thời gian bị vây hãm. Dù cấu tạo chính xác của móng vuốt vẫn chưa rõ, các mô hình phục dựng hiện đại cho thấy về mặt kỹ thuật cỗ máy này hoàn toàn khả thi.
Vietnamese vertaling
Ông còn dùng kiến thức cơ học để cải tiến pháo binh. Các ghi chép về cuộc vây hãm cho biết cỗ máy của ông có thể đánh trúng tàu và binh lính La Mã ở nhiều cự ly khác nhau. Sách vở hiện đại đôi khi nói máy bắn đá của ông ném được tảng đá nặng khoảng 500 pound (227 kg), nhưng các nguồn cổ không xác nhận chắc chắn con số này.
Vietnamese vertaling
Những hệ thống phòng thủ ấy khiến Syracuse trở thành mục tiêu khó nhằn với người La Mã. Tuy vậy, sẽ là nói quá nếu cho rằng chỉ nhờ máy móc của Archimedes mà cuộc chinh phục bị kéo dài thêm ba năm. Cuộc vây hãm là một phần của chiến dịch quân sự lớn hơn, và cuối cùng quân La Mã đã chiếm được thành phố vào năm 212 trước Công nguyên.
Vietnamese vertaling
Một cỗ máy chiến tranh gây tranh cãi
Vietnamese vertaling
Ít cỗ máy chiến tranh cổ đại nào gây tranh cãi nhiều như phát minh tiếp theo của Archimedes.


