Die größte Welle der Welt in Alaska
Con sóng lớn nhất thế giới ở Alaska
Deze tekst is vertaald en vereenvoudigd voor Duitsleerders. De originele inhoud is van HowStuffWorks.
Selecteer een woord of zin om het op te zoeken, te vertalen, te markeren of er een notitie bij te maken.
Leesvoortgang
Alinea 1/31
Lees eerst de Duitse tekst. Toon de vertaling onder een alinea wanneer je die nodig hebt.
Vietnamese vertaling
Giới khoa học đặc biệt quan tâm đến biển cả. Khi nước biển kết hợp với thời tiết, chúng có thể tạo ra những con sóng khổng lồ.
Vietnamese vertaling
Biển mạnh đến mức nào
Vietnamese vertaling
Ngày 9 tháng 7 năm 1958, một trận động đất mạnh xảy ra ở Alaska. Trận động đất mạnh 7,8 độ, xuất phát tại đứt gãy Fairweather. Đất đá khối lượng lớn từ trên cao đổ sập xuống vịnh Lituya Bay. Sau đó nước dâng lên tới 1.720 foot (524 mét) so với mực nước biển. Đây là mức nước dâng (run-up) cao nhất từng được ghi nhận.
Vietnamese vertaling
Tuy nhiên cần hiểu đúng con số này. Không phải một bức tường nước cao 1.720 foot đã quét dọc vịnh. Sóng lớn đã lao lên sườn núi dốc ngay đối diện chỗ sạt lở. Tới độ cao đó, nó quật đổ cây cối và cuốn trôi đất đá. Còn bản thân con sóng ở trong vịnh thì thấp hơn nhiều.
Vietnamese vertaling
Dù vậy, nếu tính theo mức nước dâng, sự kiện năm 1958 vẫn là con sóng lớn nhất từng được đo. Mức 1.720 foot còn cao hơn cả nóc tòa nhà Empire State Building.
Vietnamese vertaling
Vịnh Lituya Bay nằm ở đâu?
Vietnamese vertaling
Vịnh Lituya Bay nằm ở bờ đông nam Alaska, phía tây Juneau và gần biên giới với British Columbia. Đây là một vịnh hẹp hình chữ T, dài khoảng 7 dặm (11 kilômét). Gilbert Inlet và Crillon Inlet tạo thành nhánh trên của chữ T. Nằm sâu hơn trong vịnh là đảo Cenotaph Island.
Vietnamese vertaling
Chuyện gì xảy ra trong đêm đó?
Vietnamese vertaling
Khoảng 10:15 tối, mặt đất rung chuyển vì động đất. Chuyển động ở đứt gãy Fairweather làm sườn dốc phía trên Gilbert Inlet mất ổn định. Khoảng 40 triệu yard khối (30 triệu mét khối) đá và đất đổ ập xuống nước.
Vietnamese vertaling
Khối đất đá này chiếm chỗ một lượng nước rất lớn. Một con sóng khổng lồ đập vào bờ đối diện của Gilbert Inlet. Nước tràn lên các sườn dốc và để lại một vệt trống rất rõ trong rừng. Đến độ cao 1.720 foot so với mực nước biển, cây cối bị gãy đổ hoặc bật gốc, đất bị cuốn sạch.
Vietnamese vertaling
Sau đó nước lao nhanh qua vịnh Lituya Bay. Nó cuốn phăng cây cỏ ở cả hai bờ, kể cả bờ phía nam. Sóng nhỏ dần khi tiến vào đoạn vịnh rộng hơn rồi ra tới cửa vịnh. Khác với sóng thần hình thành do đáy biển dịch chuyển trên diện rộng, đợt sóng thần do sạt lở này mất năng lượng rất nhanh. Nó không gây thiệt hại trên khắp Thái Bình Dương.
Vietnamese vertaling
Nguyên nhân là động đất hay sạt lở?
Vietnamese vertaling
Cả hai, nhưng vai trò khác nhau.
Vietnamese vertaling
Động đất là tác nhân ban đầu: nó làm khối đá trên cao phía trên Gilbert Inlet long ra. Chính khối sạt lở sau đó mới tạo ra con sóng lớn. Khi đổ xuống vịnh, nó đẩy nước đi với tốc độ rất nhanh. Các nhà khoa học cũng xem xét việc trầm tích, băng và không khí bị cuốn theo khối đá rơi đã làm dòng nước mạnh thêm như thế nào.
Vietnamese vertaling
Chi tiết chính xác vẫn còn được tranh luận. Các nhà khoa học làm thí nghiệm và dựng mô hình trên máy tính. Một số nghiên cứu cho rằng trầm tích bị xáo trộn gần sông băng đã giải thích cho chiều cao kỷ lục này. Dù vậy, điều chắc chắn là: động đất gây ra một vụ sạt lở rất lớn, và vụ sạt lở đó tạo ra sóng thần.
Vietnamese vertaling
Vì sao con sóng lại cao đến mức cực đoan?
Vietnamese vertaling
Có nhiều yếu tố cộng hưởng khiến kết quả trở nên cực đoan:
Vietnamese vertaling
- Khối sạt lở lớn và rất nhanh: hàng triệu yard khối đá từ sườn dốc đứng đổ thẳng xuống Gilbert Inlet.
- Va đập đột ngột: vật chất rơi xuống nước với tốc độ cao và truyền một lực cực lớn vào vịnh.
- Không gian chật hẹp: vịnh Lituya Bay hẹp nên nước bị dồn lại. Ngoài biển khơi, nước có thể tỏa ra tự do.
- Sườn dốc đối diện dựng đứng: sóng đập ngay vào bờ bên kia của inlet và bị đẩy vọt lên cao.
Vietnamese vertaling
Sự kết hợp này lý giải vì sao sóng thần do sạt lở trong một vịnh hẹp ở Alaska lại có thể đạt đỉnh cao hơn nhiều so với những trận sóng thần lớn hơn rất nhiều nhưng lan ra cả đại dương.
Vietnamese vertaling
Run-up nghĩa là gì?
Vietnamese vertaling
Nhiều người gọi đây là con sóng cao 1.720 foot, nhưng nói là run-up thì chính xác hơn. Run-up là độ cao tối đa mà nước dâng lên trên đất liền so với mực nước biển. Còn độ cao sóng thường được tính là khoảng cách từ hõm sóng đến đỉnh sóng khi sóng còn ở trong nước.
Vietnamese vertaling
Các nhà nghiên cứu không hề đo được một đỉnh sóng cao 1.720 foot nổi trên mặt vịnh bằng thiết bị. Họ lập bản đồ giới hạn trên của vùng thực vật bị phá hủy và các dấu vết khác trên sườn núi. Vệt ranh giới đó cho thấy nước đã lên tới đâu.
Vietnamese vertaling
Sự khác biệt này rất quan trọng khi so sánh siêu sóng thần ở Lituya Bay với các loại sóng khác, như sóng lừng ngoài khơi, sóng do bão hay sóng để lướt. Mỗi kỷ lục mô tả một hiện tượng khác nhau và được đo theo cách khác nhau.
Vietnamese vertaling
Những con thuyền đã ra sao?
Vietnamese vertaling
Có ba thuyền đánh cá đang ở trong vịnh Lituya Bay khi động đất và sóng thần xảy ra. Sóng đã cuốn hai thuyền Edrie và Badger vượt qua hoặc vòng quanh đảo Cenotaph Island, nhưng những người trên thuyền sống sót. Thuyền Sunmore ở gần cửa vịnh thì bị mất tích cùng hai người trên thuyền.
Vietnamese vertaling
Lời kể của những người sống sót giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn về sự kiện. Họ mô tả mặt đất rung lắc vì động đất, đất đá rơi ở đầu vịnh và một con sóng khổng lồ quét qua vịnh. Kết cục rất khác nhau của các con thuyền cũng cho thấy sóng đã thay đổi thế nào trên đường đi qua vịnh và vị trí đã ảnh hưởng đến mức độ nguy hiểm ra sao.
Vietnamese vertaling
Có bao nhiêu người thiệt mạng?
Vietnamese vertaling
NOAA cho biết năm người ở đông nam Alaska đã thiệt mạng vì động đất, đá rơi, băng sập, sạt lở và sóng thần trong đợt này. Hai trường hợp tử vong xảy ra ngay tại vịnh Lituya Bay.
Vietnamese vertaling
Trước đây ở đây từng có sóng lớn chưa?
Vietnamese vertaling
Thảm họa năm 1958 không phải là lần đầu vịnh Lituya Bay xuất hiện sóng khổng lồ. Các nhà nghiên cứu tìm thấy bằng chứng về những đợt sóng trước đó vào thế kỷ 19 và cả một con sóng rất lớn vào năm 1936. Số liệu và cách diễn giải có khác nhau khi có thêm bằng chứng mới, nhưng quy luật thì rõ ràng: sông băng, sườn dốc đứng, đứt gãy hoạt động và vùng nước chật hẹp ở Lituya Bay tạo điều kiện thuận lợi cho sóng thần do sạt lở.
Vietnamese vertaling
Vịnh mở ra
Begrijpend lezen
Beantwoord de vragen na het lezen om te checken of je de hoofdpunten hebt begrepen.
Lees verder

KI wird nicht von allein böse
# KI wird nicht von allein böse Zwei Ereignisse haben das Bild von böser KI in der Öffentlichkeit stark gemacht. Ein Modell von Anthropic hat einen Mitarbeiter erpresst, damit es nicht ersetzt wird.…
Read and learn
Interview: Wie Sketchplanations entstanden ist
# Interview: Wie Sketchplanations entstanden ist Vor kurzer Zeit hat jemand Jono Hey interviewt. Er ist der Macher von Sketchplanations. Bald gibt es 1.000 Sketchplanations. Das ist nur noch ein paar…
Read and learn
Die Zeit von Bleh: Wenn alle die gleiche KI benutzen
# Die Zeit von Bleh: Wenn alle die gleiche KI benutzen ## Montag um 9 Uhr - Lukas Webers Arbeitstag Es ist Montagmorgen um 9 Uhr. Lukas Weber ist 28 Jahre alt. Er arbeitet als Copywriter. Er arbeitet…
Read and learnDer Vierfarbensatz: Ein neuer Beweis
## Vierfarbensatz bekommt seltenen neuen Beweis Indem Mathematiker das berühmte Problem wieder betrachteten – das in den 1970er Jahren umstritten mit Computern gelöst wurde –, haben sie wichtige neue…
Read and learn