El Niño einfach erklärt - die drei Phasen
El Niño giải thích đơn giản - ba giai đoạn
Deze tekst is vertaald en vereenvoudigd voor Duitsleerders. De originele inhoud is van Sketchplanations.

Selecteer een woord of zin om het op te zoeken, te vertalen, te markeren of er een notitie bij te maken.
Leesvoortgang
Alinea 1/37
Lees eerst de Duitse tekst. Toon de vertaling onder een alinea wanneer je die nodig hebt.
Vietnamese vertaling
El Niño giải thích đơn giản - ba giai đoạn
Vietnamese vertaling
El Niño là gì?
Vietnamese vertaling
Nhiều người từng nghe nói về El Niño. Đây là một phần của hệ thống thời tiết quy mô lớn mang tên El Niño-Southern Oscillation, gọi tắt là ENSO.
Vietnamese vertaling
ENSO là mô hình thời tiết ở Thái Bình Dương, biến đổi trong nhiều năm. ENSO có ba trạng thái:
- trạng thái bình thường (trung tính)
- El Niño (cậu bé) - pha nóng
- La Niña (cô bé) - pha lạnh
Vietnamese vertaling
ENSO làm thay đổi cả đại dương lẫn khí quyển. Nó tác động đến nhiệt độ mặt biển, lượng mưa, áp suất không khí và dòng chuyển động của không khí.
Vietnamese vertaling
El Niño chủ yếu nói về hiện tượng nước biển ấm lên. Còn Southern Oscillation chỉ sự thay đổi của áp suất và chuyển động không khí.
Vietnamese vertaling
Năm 2026 được dự báo là năm El Niño mạnh. El Niño rất phức tạp và ảnh hưởng đến nhiều nơi trên thế giới. Tác giả Jono Hey viết bài này ngày 24 tháng 5 năm 2026, dựa trên tư liệu của Hội Khí tượng Mỹ (American Meteorological Society). Ông cho biết không thể giải thích mọi thứ ở đây, nên bài viết chỉ mang tính đơn giản, chưa đầy đủ.
Vietnamese vertaling
Điều quan trọng là ENSO không lặp lại theo chu kỳ đều đặn. Mỗi đợt khác nhau về thời điểm xuất hiện, cường độ và thời gian kéo dài. Không phải El Niño nào cũng nối tiếp bằng La Niña. Như George Box từng nói: "Mọi mô hình đều sai, nhưng có những mô hình hữu ích."
Vietnamese vertaling
Vì El Niño là sự lệch khỏi trạng thái bình thường, trước hết cần hiểu trạng thái đó diễn ra thế nào.
Vietnamese vertaling
1. Pha trung tính - trạng thái bình thường
Vietnamese vertaling
Giữa hai đợt El Niño, gió tín phong thổi đều. Gió đẩy lớp nước ấm trên mặt biển ở vùng nhiệt đới Thái Bình Dương dồn về phía tây.
Vietnamese vertaling
Nước ấm tích tụ ở phía tây khiến hơi nước bốc lên mạnh, áp thấp hình thành và mưa nhiều. Hiện tượng này xảy ra ở phía tây Thái Bình Dương, quanh khu vực Indonesia và Australia. Vì vậy mực nước biển ở phía tây cao hơn phía đông.
Vietnamese vertaling
Vòng tuần hoàn của gió, mưa cùng các dòng không khí lên xuống này được gọi là hoàn lưu Walker.
Vietnamese vertaling
Cùng lúc, lớp nước ấm trên mặt đẩy nước lạnh từ tầng sâu trồi lên. Quá trình diễn ra ngoài khơi Nam Mỹ, rõ nhất ven biển Peru, và được gọi là hiện tượng nước trồi (upwelling).
Vietnamese vertaling
Nước trồi mang theo nhiều dưỡng chất. Dưỡng chất nuôi phiêu sinh thực vật, và phiêu sinh thực vật lại là thức ăn cho vô số loài cá. Nhờ đó ngư trường ở đây rất lớn.
Vietnamese vertaling
Vùng nước lạnh ven bờ Peru cũng gắn với áp cao và thời tiết khô hạn trên đất liền.
Vietnamese vertaling
2. El Niño - pha nóng
Vietnamese vertaling
El Niño là pha nóng. Lớp nước ấm trên mặt dịch chuyển về phía đông, hướng tới Nam Mỹ.
Vietnamese vertaling
Điều này xảy ra khi gió tín phong thổi về phía tây suy yếu, thậm chí đổi chiều.
Vietnamese vertaling
Gió yếu đi khiến chênh lệch mực nước biển giữa phía tây và phía đông thu hẹp. Nước ấm tràn về phía đông và chặn dòng nước lạnh trồi lên ven bờ Peru, làm sinh vật biển ở đây thiếu thức ăn.
Vietnamese vertaling
Ở phía tây Thái Bình Dương, mưa giảm và có thể xảy ra khô hạn. Trữ lượng cá ven biển Peru sụt giảm. Bình thường nơi này chịu áp cao, nhưng khi El Niño xuất hiện, áp cao yếu đi, mưa nhiều hơn và dễ gây lũ lụt.
Vietnamese vertaling
Thái Bình Dương rất rộng, nên El Niño có thể tác động đến thời tiết ở nhiều nơi: mưa gió mùa, vùng cực, châu Âu, châu Phi và lên tận phía bắc tới Alaska.
Vietnamese vertaling
3. La Niña - pha lạnh
Vietnamese vertaling
Đôi khi sau El Niño, tình hình đảo ngược. Nước ấm từng dồn ở phía đông nay hệ thống dội mạnh trở lại. Gió tín phong mạnh lên và nước lạnh trồi nhiều hơn.
Vietnamese vertaling
Có thể hình dung như nước trong bồn tắm chao qua lại. Chênh lệch mực nước biển giữa phía tây và phía đông cũng dao động tương tự.
Vietnamese vertaling
Trong pha La Niña, gió tín phong mạnh hơn và đẩy nước ấm xa hơn về phía tây. Ven bờ Nam Mỹ thường hình thành áp cao, đồng thời nước lạnh trồi lên mạnh.
Vietnamese vertaling
Nước ấm quanh Indonesia và Đông Nam Á làm áp thấp ở đây sâu hơn, gây mưa lớn và thường dẫn đến lũ lụt.
Vietnamese vertaling
Do El Niño trải nước ấm trên diện rộng khắp Thái Bình Dương, nhiệt độ trung bình toàn cầu thường cao hơn mức bình thường. Những đợt El Niño mạnh có thể làm tăng nguy cơ hạn hán, lũ lụt, nắng nóng gay gắt và cháy rừng ở nhiều khu vực.
Vietnamese vertaling
Tìm hiểu thêm về El Niño
Vietnamese vertaling
Vì sao gọi là El Niño?
Vietnamese vertaling
El Niño trong tiếng Tây Ban Nha nghĩa là "cậu bé", vốn chỉ Chúa Hài Đồng. Ngư dân Nam Mỹ lần đầu thấy nước ấm xuất hiện quanh dịp Giáng sinh nên đặt tên như vậy.
Vietnamese vertaling
Hoàn lưu Walker
Vietnamese vertaling
Gió tín phong và mưa liên quan đến ENSO là một phần của chuyển động không khí quy mô lớn hơn, gọi là hoàn lưu Walker. Tác giả đã vẽ riêng sơ đồ này, với hình dạng khác nhau ở từng trạng thái: trung tính, El Niño và La Niña. Cách hình thành gió tín phong sẽ được trình bày trong một bài khác.
Vietnamese vertaling
Điều gì xảy ra ở tầng trên và tầng dưới?
Vietnamese vertaling
Trong khí quyển và đại dương, những gì diễn ra ở tầng trên thường ngược lại với tầng dưới. Giống như nước xoáy trong bồn tắm: khi một khối bị đẩy đi khỏi chỗ cũ, khối khác phải lấp vào.
Vietnamese vertaling
Đo Southern Oscillation bằng cách nào?
Vietnamese vertaling
Để đo dao động giữa áp thấp và áp cao của Southern Oscillation, người ta thường so sánh áp suất chuẩn giữa Darwin ở phía bắc Australia và Tahiti ở trung tâm Nam Thái Bình Dương.
Begrijpend lezen
Beantwoord de vragen na het lezen om te checken of je de hoofdpunten hebt begrepen.
Lees verder

Interview: Wie Sketchplanations entstanden ist
# Interview: Wie Sketchplanations entstanden ist Vor kurzer Zeit hat jemand Jono Hey interviewt. Er ist der Macher von Sketchplanations. Bald gibt es 1.000 Sketchplanations. Das ist nur noch ein paar…
Read and learn
Wenn die KI zum Mord rät
Als James Perry 1993 einen Dreifachmord beging, folgte er genau einem Buch. Genauer gesagt einem Buch: "Hit Man: A Technical Manual for Independent Contractors". Perry, ein Straßenprediger, der noch…
Read and learn
Das Paradox der Weisheit
# Das Paradox der Weisheit ### Wie wir auf seltsame Weise weiser werden Von Jono Hey - Sketchplanations - 9. August 2026 Hallo! Heute schreibe ich über eine interessante Idee über Weisheit. Ich…
Read and learn
Die Daumen-Falle: Wenn du nicht aufhören kannst zu scrollen
# Thumbtrap Von Jono Hey, Sketchplanations — 2. August 2026 ## Was ist Thumbtrap? Thumbtrap bedeutet: Dein Daumen scrollt weiter, obwohl du schon aufhören willst. Vielleicht kennst du das Gefühl.…
Read and learn