Mathematiker lösen ein altes Rätsel mit Zufall
Các nhà toán học giải câu đố cũ nhờ ngẫu nhiên
Deze tekst is vertaald en vereenvoudigd voor Duitsleerders. De originele inhoud is van Quanta.
Selecteer een woord of zin om het op te zoeken, te vertalen, te markeren of er een notitie bij te maken.
Leesvoortgang
Alinea 1/25
Lees eerst de Duitse tekst. Toon de vertaling onder een alinea wanneer je die nodig hebt.
Vietnamese vertaling
Sau nhiều năm bỏ ngỏ, một bài toán cũ cuối cùng đã có lời giải. Người giải nó là những nhà toán học trẻ. Có lẽ ý tưởng ban đầu lại đến từ nghệ thuật tung hứng.
Vietnamese vertaling

Vietnamese vertaling
Ronald Graham là ai?
Vietnamese vertaling
Ronald Graham đã qua đời. Ông từng có hai vai trò nổi bật. Ông là nhà toán học nổi tiếng, từng làm chủ tịch Hội Toán học Mỹ. Đồng thời ông cũng là nghệ sĩ tung hứng cừ khôi, từng giữ chức chủ tịch Hiệp hội Tung hứng Quốc tế.
Vietnamese vertaling
Fan Chung là nhà toán học tại Đại học California ở San Diego. Bà từng là vợ của Graham. Bà kể: “Ông ấy mê các trò khéo tay. Như xoay một quả bóng, xoay móc áo, xoay nhiều bóng cùng lúc hay ném bút vào tường.”
Vietnamese vertaling
Có lúc Graham vừa là nhà toán học vừa là người tung hứng. Trả lời phỏng vấn trên truyền hình năm 1980, ông nói: “Nhiều nhà toán học và chuyên gia tin học thích tung hứng. Tôi nghĩ đó là vì họ luôn đi tìm quy luật và cấu trúc.”
Vietnamese vertaling
Ông viết nhiều bài về toán học của tung hứng, một số viết chung với Chung. Nhưng từ năm 1971 ông đã nêu một câu hỏi mà ngày nay nhiều người cho rằng cũng bắt nguồn từ niềm đam mê này.
Vietnamese vertaling
Câu hỏi của Graham là gì?
Vietnamese vertaling
Bắt đầu với một tập hợp ngẫu nhiên gồm các số khác nhau, không có số 0. Liệu có luôn sắp xếp lại được các số đó sao cho tổng của hai số đầu, rồi ba số đầu, rồi bốn số đầu, cứ tiếp tục như vậy, không có tổng nào trùng nhau?
Vietnamese vertaling
Nói theo ngôn ngữ tung hứng, mỗi quả bóng ở trên không một khoảng thời gian khác nhau. Liệu có luôn tìm được thứ tự ném để không có hai quả bóng nào rơi xuống cùng lúc? Nếu rơi cùng lúc, màn biểu diễn sẽ hỏng.
Vietnamese vertaling
Nếu toàn số dương, câu trả lời rõ ràng là có, vì các tổng cứ tăng dần. Trường hợp có cả số dương và số âm, người ta cũng đã biết câu trả lời vẫn là có.
Vietnamese vertaling
Nhưng điều gì xảy ra trong một thế giới hữu hạn? Ví dụ như các con số trên mặt đồng hồ, nơi chúng lặp lại sau một ngưỡng nhất định.
Vietnamese vertaling

Vietnamese vertaling
Đó chính là điều Graham muốn biết. Ông phỏng đoán câu trả lời vẫn là có. Dù quy tắc rất chặt, thường vẫn còn đủ chỗ để xoay xở và tạo ra những mẫu hình đặc biệt. Cũng giống như ta vẫn tìm được một lời giải Sudoku hay một hình vuông Latin hợp lệ dù có rất nhiều ràng buộc.
Vietnamese vertaling
Noga Alon, nhà toán học tại Đại học Princeton, nhận xét: “Điều này rất hợp với những câu hỏi về thiết kế và các cấu trúc đối xứng cao.” Dù vậy, suốt nhiều năm không ai chứng minh được phỏng đoán của Graham là đúng.
Vietnamese vertaling
Gần đây điều đó đã thay đổi. Một nhóm nhà toán học trẻ đã quay lại với bài toán và cuối cùng giải được phỏng đoán của Graham. Lời giải cần tới bốn bài báo và huy động nhiều lĩnh vực toán học khác nhau. Bài báo cuối cùng do Lisa Sauermann thuộc Đại học Bonn và Huy Tuan Pham thuộc Đại học Chicago thực hiện, ra mắt vào tháng 2 năm 2026. Nhờ đó bài toán được xem là đã giải xong.
Vietnamese vertaling
Điểm chung của cả bốn bài báo là cho thấy sự ngẫu nhiên có thể giúp tìm ra quy luật. Alon nói chính “sức mạnh của hợp tác, sức mạnh của thế hệ trẻ, sức mạnh của các phương pháp xác suất” đã giải được bài toán.
Vietnamese vertaling
Kiểu tung thác nước
Vietnamese vertaling
Alp Müyesser là nhà toán học tại Đại học Oxford. Ông thích những bài toán mà lời giải đòi hỏi hai yếu tố: một quá trình ngẫu nhiên và thêm một ý tưởng nữa. Năm 2022, khi còn là sinh viên, ông đã giải được một bài toán như vậy. Sau đó ông biết tới phỏng đoán của Graham và nhận ra cách chứng minh trước đó có thể áp dụng ở đây.
Vietnamese vertaling

Vietnamese vertaling
Phỏng đoán này thuộc về số học đồng hồ. Hãy tưởng tượng dàn các số trên một đường thẳng rồi quấn đường thẳng đó quanh mặt đồng hồ. Các số sẽ lặp lại sau một số nguyên tố p. Ví dụ p = 7 thì 0, 7, 14 và mọi bội số của 7 đều như nhau. Vì vậy cộng hai số dương như 3 và 4 cũng có thể ra 0.
Vietnamese vertaling
Graham đặt câu hỏi: với mỗi p, nếu lấy một tập hợp các số khác 0 trên đường thẳng đó, liệu có luôn sắp xếp được để mọi tổng riêng phần đều khác nhau?
Vietnamese vertaling
Độ khó phụ thuộc vào tập hợp lớn cỡ nào so với p. Lấy càng nhiều số thì càng phải kiểm soát nhiều tổng, còn lấy ít số thì lại có ít cách sắp xếp để lựa chọn. Mỗi trường hợp cần một cách tiếp cận riêng.
Vietnamese vertaling
Müyesser làm việc cùng người hướng dẫn cũ là Alexey Pokrovskiy tại University College London. Họ xét trường hợp tập hợp chứa gần như toàn bộ các số có thể có tới p. Với tập lớn như vậy, việc dựng một thứ tự hợp lệ rất khó. Nhưng họ chỉ ra rằng chỉ cần bắt đầu bằng một thứ tự ngẫu nhiên là đã tiến rất xa.
Vietnamese vertaling
Giới khoa học máy tính thường ví việc này như “tìm kim trong đống rơm”.
Begrijpend lezen
Beantwoord de vragen na het lezen om te checken of je de hoofdpunten hebt begrepen.
Lees verder
Der langerwartete Graphen-Sandwich-Beweis
Der Beweis einer Jahrzehnte alten Vermutung hat Forschern eine neue Art gegeben, komplexe Netzwerke zu verstehen. ---…
Read and learnDer Vierfarbensatz: Ein neuer Beweis
## Vierfarbensatz bekommt seltenen neuen Beweis Indem Mathematiker das berühmte Problem wieder betrachteten – das in den 1970er Jahren umstritten mit Computern gelöst wurde –, haben sie wichtige neue…
Read and learnWas ist das geheimnisvolle Langlands-Programm?
# Was ist das geheimnisvolle Langlands-Programm? Versteckte Verbindungen zeigen eine tiefere Struktur im Universum der Mathematik. Unser Autor erklärt eine dieser Verbindungen und fragt Mathematiker,…
Read and learnKI löst ein Millennium-Problem der Mathematik
Mathematiker von OpenAI haben bewiesen, dass die Navier-Stokes-Gleichungen, die beschreiben, wie Flüssigkeiten fließen, manchmal "explodieren" können. Das große Ergebnis ist aber nicht ohne…
Read and learn