Nicht nur Regen messen: Warnung vor vielen Naturgefahren
Không chỉ đo mưa: Cảnh báo chuỗi thiên tai
Deze tekst is vertaald en vereenvoudigd voor Duitsleerders. De originele inhoud is van Tia Sang - Nen Tang Kien Tao.
Selecteer een woord of zin om het op te zoeken, te vertalen, te markeren of er een notitie bij te maken.
Leesvoortgang
Alinea 1/18
Lees eerst de Duitse tekst. Toon de vertaling onder een alinea wanneer je die nodig hebt.
Vietnamese vertaling
Thảm họa thường không đến từ một loại hình thiên tai duy nhất. Nhiều khi nó là kết quả của nhiều mối nguy nối tiếp nhau. Chúng tác động lẫn nhau và khiến mức độ nguy hiểm tăng lên.
Vietnamese vertaling
Những khu vực như Làng Nủ rất phổ biến ở miền núi
Vietnamese vertaling
Nhiều người vẫn nhớ thảm kịch sau bão Yagi năm 2024. Sau đợt mưa lớn do bão Yagi, sạt lở đất và lũ quét đã xảy ra. Làng Nủ ở tỉnh Lào Cai bị xóa sổ. 67 người thiệt mạng. Gần đây, vào tháng Bảy, lũ quét và sạt lở cũng xảy ra ở Mường Than, tỉnh Lai Châu. 9 người chết, 9 người bị thương và hàng trăm hộ dân bị cô lập.
Vietnamese vertaling
Đó là những ví dụ về chuỗi thiên tai. Trong chuỗi này, hiểm họa đầu tiên sẽ kích hoạt hiểm họa tiếp theo hoặc làm nó mạnh thêm. Nguy cơ vì thế lớn rất nhanh và lan ra diện rộng. Chẳng hạn, sườn núi vốn đã phong hóa, nứt nẻ hoặc biến dạng. Mưa lớn ngấm xuống đất. Áp lực nước trong lòng đất tăng lên. Sườn dốc trở nên mất ổn định và trượt xuống. Đất đá, cây cối đổ xuống suối và chặn dòng chảy. Khi khối chắn này vỡ, nước mang theo đất đá đột ngột đổ xuống hạ lưu. Từ đó hình thành trận lũ lớn ở phía dưới.
Vietnamese vertaling
Giáo sư, Tiến sĩ Đỗ Minh Đức, Khoa Địa chất, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội, cho biết những nơi có cấu tạo địa chất và địa hình như Làng Nủ hay Mường Than không phải cá biệt. Ở miền núi, dạng địa hình này rất phổ biến. Vì vậy nhiều khu vực khác ở Việt Nam vẫn có thể xảy ra tai nạn tương tự. Ông chia sẻ điều này tại một hội thảo về sạt lở và lũ quét ở Rasuwa (Nepal).
Vietnamese vertaling
Ảnh: Sạt lở và lũ quét khi bão Yagi năm 2024. Ảnh: VnExpress / Giang Huy - Làng Nủ vào tháng Mười năm 2024.
Vietnamese vertaling
Vì thế, Giáo sư Đỗ Minh Đức nhấn mạnh phải hiểu rõ cơ chế hình thành và diễn biến của các chuỗi hiểm họa. Cần một hệ thống quan trắc và cảnh báo tốt hơn. Không thể chỉ theo dõi từng hiện tượng riêng lẻ.
Vietnamese vertaling
Giáo sư, Tiến sĩ Trần Thanh Hải là Chủ tịch Hội đồng Giáo sư ngành Khoa học Trái đất và Mỏ, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Mỏ - Địa chất. Ông kể lại chuyến đến Làng Nủ sau thảm họa. Người dân ở đó cho biết hai hoặc ba ngày trước khi xảy ra tai nạn đã xuất hiện những dấu hiệu bất thường. Nhưng không ai đi kiểm tra và cũng không có cảnh báo nào.
Vietnamese vertaling
Chi tiết này cho thấy một hạn chế khác của hệ thống cảnh báo: không phải dấu hiệu bất thường nào cũng nằm ở nơi đặt thiết bị. Miền núi rất rộng. Có vô số sườn dốc, khe suối và khu vực nguy hiểm. Con người không thể quan sát mọi nơi mọi lúc.
Vietnamese vertaling
Giáo sư Trần Thanh Hải nói trên diện tích rộng lớn như vậy, không thể lắp đặt thiết bị ở khắp nơi. Chúng ta cũng không biết chính xác nên đặt thiết bị ở đâu để quan sát hết. Vì thế cần những phương pháp dự báo và cảnh báo từ xa. Điều này đặc biệt quan trọng với các khu vực có rủi ro cao.
Vietnamese vertaling
Nhiều thông tin nhưng vẫn rời rạc
Vietnamese vertaling
Hiện nay Việt Nam đã sử dụng nhiều nguồn thông tin như dự báo thời tiết, đo mưa, mực nước, bản đồ nguy cơ cùng dữ liệu về địa hình và địa chất. Vấn đề là chúng ta mới chỉ theo dõi từng hiện tượng riêng rẽ. Chưa nắm được toàn bộ quá trình của chuỗi thiên tai: từ mưa đến biến đổi sườn dốc, sạt lở chặn dòng sông, rồi tạo ra lũ bùn và lũ quét.
Vietnamese vertaling
Chẳng hạn, sạt lở không phải là một hiện tượng đơn nhất mà rất đa dạng. Giáo sư Đỗ Minh Đức giải thích có nhiều kiểu dịch chuyển như trượt, rơi, đổ, dòng chảy đất và các dạng phức hợp. Vật liệu có thể là đá, đất hoặc hỗn hợp. Mỗi kiểu có cơ chế, tốc độ và phạm vi ảnh hưởng khác nhau. Do đó bản đồ nguy cơ và hệ thống cảnh báo phải phân biệt các dạng sạt lở. Không thể coi tất cả như nhau.
Vietnamese vertaling
Hệ thống quan trắc và cảnh báo hiện nay đo mưa khá tốt. Nhưng chỉ đo mưa thì chưa đủ. Ở những nơi có rủi ro cao, cần theo dõi thêm tình trạng và mức độ biến dạng của sườn dốc. Như vậy mới nhận ra khi sườn dốc sắp mất ổn định.
Vietnamese vertaling
Giáo sư Đỗ Minh Đức cho rằng để quan trắc và cảnh báo chuỗi thiên tai, cần những công cụ và cách làm mới. Chỉ có vậy mới giải quyết được tận gốc vấn đề. Bởi phần lớn trường hợp tử vong đến từ những chuỗi thiên tai lớn.
Vietnamese vertaling
Ảnh: Mưa lớn khiến nước thấm vào đất. Áp lực nước trong các lỗ rỗng tăng lên. Nhờ đó sườn dốc kém ổn định và có thể trượt. Đây là mắt xích thầm lặng trong chuỗi từ mưa đến sạt lở, lũ bùn và lũ quét. Ảnh: GS.TS. Đỗ Minh Đức
Vietnamese vertaling
Vì vậy cần xây dựng một cơ sở dữ liệu và hệ thống bản đồ ở nhiều tỷ lệ khác nhau. Việc này giúp xác định khu vực rủi ro cao và bao quát mọi dạng sạt lở, lũ quét. Không chỉ địa hình và địa chất, mà cả những đối tượng có thể bị ảnh hưởng cũng cần đưa vào cơ sở dữ liệu: khu dân cư, đường sá, công trình thủy lợi và thủy điện. Khi đó mới xác định được đâu là nơi cần theo dõi thường xuyên, cần quan sát dấu hiệu nào, và nếu hiểm họa xảy ra thì những khu vực nào sẽ bị ảnh hưởng.
Vietnamese vertaling
Ông cũng cho biết trên thế giới, hệ thống cảnh báo đa thiên tai đang dần chuyển khỏi việc theo dõi từng hiện tượng đơn lẻ. Thay vào đó, các hệ thống này kết hợp nhiều nguồn dữ liệu và đánh giá tác động tổng hợp. Cách tiếp cận này kết hợp bản đồ nguy cơ với mạng lưới quan trắc mưa, mực nước và biến dạng sườn dốc. Nó sử dụng radar, vệ tinh và cảm biến tại chỗ. Đồng thời xây dựng các kịch bản về cách một hiểm họa kéo theo hiểm họa khác.
