Warum ist ein Erdloch in China so schön?
Vì sao hố sụt ở Trung Quốc lại đẹp đến vậy?
Deze tekst is vertaald en vereenvoudigd voor Duitsleerders. De originele inhoud is van HowStuffWorks.
Selecteer een woord of zin om het op te zoeken, te vertalen, te markeren of er een notitie bij te maken.
Leesvoortgang
Alinea 1/29
Lees eerst de Duitse tekst. Toon de vertaling onder een alinea wanneer je die nodig hebt.
Vietnamese vertaling
Hố sụt ở Trung Quốc không chỉ là một cái hố trống rỗng. Miền nam nước này có rất nhiều đá vôi, nơi hình thành những hố sụt khổng lồ. Bên trong là cả rừng cây, hang động và những môi trường sống rất đặc biệt. Chúng nằm sâu hàng trăm mét so với mặt đất xung quanh. Có những hố lớn tới mức các nhà địa chất Trung Quốc gọi là "Tiankeng", nghĩa là "Hố Trời".
Vietnamese vertaling
Phát hiện năm 2022
Vietnamese vertaling
Năm 2022, một phát hiện gần làng Ping'e đã thu hút nhiều sự chú ý. Làng này thuộc huyện Leye, khu tự trị Quảng Tây. Các nhà thám hiểm hang động đã xuống một hố sụt rất lớn, sâu khoảng 192 mét (630 feet). Dưới đáy, họ tìm thấy một khu rừng cổ thụ, trong đó có những cây cao tới 40 mét (130 feet).
Vietnamese vertaling
Nghe như câu chuyện về "thế giới bị lãng quên". Nhưng sự thật khoa học còn thú vị hơn: những hố lớn này cho thấy nước có thể làm gì với đá vôi khi có đủ thời gian.
Vietnamese vertaling
Karst là gì?
Vietnamese vertaling
Câu trả lời nằm ở địa chất karst. Karst là một dạng địa hình hình thành khi nước hòa tan dần những loại đá dễ tan, điển hình là đá vôi.
Vietnamese vertaling
Nước mưa hấp thụ carbon dioxide từ không khí và trong đất, tạo thành một loại axit yếu gọi là axit carbonic. Nước hơi chua này len vào các khe nứt của đá vôi và bào mòn đá từng chút một. Theo thời gian, những vết nứt nhỏ trở thành đường hầm, sông ngầm và các hang động lớn.
Vietnamese vertaling
Đến một lúc nào đó, lớp đá bên dưới không còn đủ vững để chống đỡ sức nặng của chính nó. Một phần trần hang sụp xuống và tạo thành hố sụt.
Vietnamese vertaling
Quá trình này có thể kéo dài hàng trăm năm, thậm chí lâu hơn nhiều. Hãy hình dung nước khoét rỗng một khối đá từ bên trong, trong khi bên ngoài trông vẫn nguyên vẹn. Cuối cùng, phần mái không còn đủ vật liệu để đứng vững nữa.
Vietnamese vertaling
Karst ở miền nam Trung Quốc
Vietnamese vertaling
Miền nam Trung Quốc có những cảnh quan karst đẹp nhất thế giới. Quảng Tây nổi tiếng với các tháp đá, hang động, hệ thống nước ngầm và những hố sụt cực lớn. Karst ở đây có giá trị địa chất quan trọng đến mức UNESCO đã công nhận nhiều khu vực là Di sản Thế giới.
Vietnamese vertaling
Karst bao phủ một diện tích lớn của Trung Quốc. Con số cụ thể phụ thuộc vào cách các nhà địa chất định nghĩa và đo đạc. Thường người ta nhắc đến khoảng 13% diện tích cả nước, tính cho phần karst lộ thiên hoặc dễ nhận biết. Nếu dùng định nghĩa rộng hơn, tỷ lệ này còn cao hơn nhiều.
Vietnamese vertaling
Trung Quốc cũng có rất nhiều Tiankeng. Các nhà nghiên cứu chỉ dùng từ này cho những hố karst đặc biệt lớn, có vách cực dốc và phải đáp ứng những tiêu chí địa chất nhất định. Không phải hố sụt nào cũng là Tiankeng.
Vietnamese vertaling
Đôi khi, ngay trong một Tiankeng lại có cả một khu rừng.
Vietnamese vertaling
Rừng dưới đáy hố
Vietnamese vertaling
Phát hiện năm 2022 ở huyện Leye là một ví dụ điển hình. Nhóm của nhà thám hiểm hang động Trần Lệ Tân đã xuống sâu hơn 100 mét (328 feet) rồi tiếp tục đi bộ hàng giờ mới tới đáy. Hố này dài khoảng 306 mét (1.000 feet) và rộng 150 mét (490 feet). Trên vách hố có ba cửa hang.
Vietnamese vertaling
Đáy hố phủ đầy cây cối. Những cây cổ thụ cao lớn mọc dày, bụi rậm có chỗ cao tới vai người.
Vietnamese vertaling
Vì sao rừng có thể mọc dưới đáy một hố sâu như vậy?
Vietnamese vertaling
Tiankeng không phải là hang tối. Miệng hố rất rộng nên ánh nắng và nước mưa vẫn xuống được tới đáy. Vách cao lại che chắn cho bên trong khỏi thời tiết bên ngoài, tạo ra một tiểu khí hậu riêng. Đất và hơi ẩm tích tụ ở đáy, đủ điều kiện cho cây cối phát triển.
Vietnamese vertaling
Động thực vật đặc biệt
Vietnamese vertaling
Những nơi biệt lập như vậy có thể nuôi dưỡng hệ sinh thái khác thường. Trong các hệ thống hang động và vùng karst ở miền nam Trung Quốc có nhiều loài động thực vật đặc hữu, chẳng hạn như các loài cá thích nghi với đời sống trong hang. Các nhà khoa học hy vọng những hố sụt ít được khám phá còn chứa các loài chưa từng được biết đến.
Vietnamese vertaling
Điều này hoàn toàn có thể xảy ra, nhưng không phải hố sụt mới nào cũng đồng nghĩa với loài mới. Trả lời hãng tin Tân Hoa Xã, Trần Lệ Tân cho biết ông sẽ không ngạc nhiên nếu trong các hang này có loài chưa từng được mô tả.
Vietnamese vertaling
Vì vậy, việc bảo vệ là rất quan trọng. Du lịch có thể mang lại thu nhập cho các cộng đồng nông thôn gần vùng karst, nhưng quá đông du khách cũng dễ làm tổn hại cây cối, hang động và động vật vốn nhạy cảm. Do đó, việc tiếp cận ở một số nơi dễ tổn thương đang bị hạn chế.
Vietnamese vertaling
Ngay trước phát hiện năm 2022, huyện Leye đã có một ví dụ nổi tiếng thế giới là Dashiwei Tiankeng. Hố này nằm trong một quần thể rộng lớn gồm nhiều hố sụt và đường hầm ngầm. Du khách có thể ngắm toàn cảnh hẻm núi từ các đài quan sát, trong đó có một sàn kính nhìn xuống độ sâu hơn 500 mét (1.640 feet).
Vietnamese vertaling
Hố sụt hình thành thế nào - vừa chậm vừa nhanh
Vietnamese vertaling
Karst tự nhiên hình thành rất chậm, nhưng cú sụp cuối cùng có thể diễn ra nhanh.
Vietnamese vertaling
Mưa lớn làm tăng nguy cơ ở những khu vực nhạy cảm. Lượng nước lớn chảy xuống lòng đất, bào mòn đất và làm thay đổi mực nước ngầm. Khai thác nước ngầm quá mức cũng gây rắc rối. Khi thiếu nước ở dưới, khả năng nâng đỡ lớp trầm tích thay đổi, dẫn đến sụt lún. Sụt lún là hiện tượng mặt đất hạ thấp dần hoặc sụp đột ngột.
Vietnamese vertaling
Hoạt động của con người khiến tình trạng sụp lún ở đô thị càng phức tạp. Thi công, đường ống nước rò rỉ, đào bới, san lấp không được đầm chặt và thay đổi hệ thống thoát nước đều có thể làm nền đất mất ổn định. Khi đó, nguyên nhân không chỉ nằm ở địa chất.
Vietnamese vertaling
Vì thế, "hố sụt" trong thành phố không giống với Tiankeng tự nhiên ở Quảng Tây. Trên tin tức, người ta dùng chung một từ, nhưng có khi đó chỉ là đoạn đường sụp do hạ tầng hư hỏng, có khi lại là hẻm núi đá vôi lớn hình thành từ karst.
Begrijpend lezen
Beantwoord de vragen na het lezen om te checken of je de hoofdpunten hebt begrepen.
Lees verder
Noemas Leseliste über Künstliche Intelligenz
# Noemas Leseliste über Künstliche Intelligenz Zehn lange Artikel über die wichtigsten Fragen zu KI. --- *Deine neue Lieblings-Playlist: Höre Noemas KI-Leseliste im Player auf der Seite am Desktop…
Read and learn
Die Menschen sollen den KI-Fortschritt bestimmen
Die Entwickler der stärksten KI-Systeme der Welt sagen immer öfter, dass der Wettlauf zu schnell geht. Aber sie können sich nicht einfach darauf einigen, langsamer zu machen. Am 12. September rief…
Read and learn
Warum China bei KI die Führung übernimmt
## Macht und Kontrolle Im Jahr 2013 schreibt Moisés Naim ein Buch. Das Buch heißt „The End of Power". Er schreibt: Macht kauft heute nicht mehr so viel wie früher. Im einundzwanzigsten Jahrhundert…
Read and learn
KI-Gefahren: Öffentliche Angst steigt
Wenn ein Patient für hirntot gilt, ist die ethische Entscheidung, ob und wann man die Lebenserhaltung beendet. Bei Künstlicher Intelligenz (KI) geht es darum, den Stecker zu ziehen, wenn die…
Read and learn