Wo ist das Bewusstsein im Gehirn?
Ý thức nằm ở đâu trong não?
Deze tekst is vertaald en vereenvoudigd voor Duitsleerders. De originele inhoud is van Noema.

Selecteer een woord of zin om het op te zoeken, te vertalen, te markeren of er een notitie bij te maken.
Leesvoortgang
Alinea 1/25
Lees eerst de Duitse tekst. Toon de vertaling onder een alinea wanneer je die nodig hebt.
Vietnamese vertaling
Đã quá nửa đêm, văn phòng vẫn sáng đèn. Một nhà thần kinh học mở ChatGPT và tải lên bản thảo thứ 7. Bản thảo đầy những lời phê khó tính của người phản biện. Ông hỏi chatbot: “Sao phản biện số 2 ngốc thế?” Máy trả lời ngay. Câu trả lời vừa dí dỏm vừa thấu hiểu, diễn giải lại lời phê theo cách mới khiến mọi thứ trở nên rõ ràng hơn. Nhà khoa học bật cười, rồi khựng lại. Sao cỗ máy này có thể giống con người đến vậy?
Vietnamese vertaling
Cỗ máy thể hiện những năng lực ta thường chỉ gắn với sinh vật thông minh: ngôn ngữ, khái quát hóa, thấu hiểu xã hội, thậm chí cả khiếu hài hước.
Vietnamese vertaling
Thiết kế của chatbot hiện đại lấy cảm hứng từ vỏ não mới. Đó là đỉnh cao tiến hóa ở loài có vú. Vì thế, việc chúng hành xử khá giống người thực ra không quá bất ngờ.
Vietnamese vertaling
Điều ít ai ngờ là hành vi phức tạp như vậy có thể xuất hiện mà không cần nơ-ron sinh học.
Vietnamese vertaling
Suốt nhiều thập kỷ, khoa học thần kinh nhận thức theo đuổi một nhiệm vụ lớn: giải thích cách hoạt động điện trong mạng lưới tế bào não tạo ra hành vi thông minh. Lập kế hoạch, suy luận logic, giải quyết vấn đề và sáng tạo từng là những chủ đề trung tâm khi nói về tư duy.
Vietnamese vertaling
Vậy mà ngay trong văn phòng ấy đêm hôm đó, cũng như trên màn hình khắp thế giới, một cỗ máy lại cho thấy nhiều khả năng tương tự. Nó chỉ cần dòng electron chạy trong một khối silicon nhỏ.
Vietnamese vertaling
Một khả năng kỳ lạ mở ra. Có lẽ chúng ta đã giải được phần lớn điều từng được xem là bí ẩn của tư duy. Có lẽ để có hành vi thông minh, chỉ cần một thủ thuật xử lý tín hiệu khéo léo mà ta gọi là “mạng nơ-ron”.
Vietnamese vertaling
Nếu đúng vậy, trí thông minh có thể linh hoạt hơn ta tưởng. Cùng một kiến trúc tính toán vận hành trong nơ-ron sinh học cũng có thể chạy trên vi xử lý silicon. Thậm chí về lý thuyết, nó có thể chạy trên hệ cơ khí giả định làm từ lò xo, bánh răng và đòn bẩy. Vật liệu có thể khác nhau, nhưng phép tính tạo ra hành vi người thì vẫn vậy.
Vietnamese vertaling
Quan điểm chủ đạo trong khoa học thần kinh cho rằng tư duy là điều kiện cần của ý thức. Năng lực suy nghĩ phức tạp và hiện tượng bí ẩn mang tên trải nghiệm chủ quan vốn được xem là gắn chặt với nhau.
Vietnamese vertaling
Nhưng giờ đây máy tính đã làm được những việc đòi hỏi tư duy đó. Dù vậy, chúng ta vẫn chưa hiểu hơn về cách não tạo ra trải nghiệm có ý thức của mình.
Vietnamese vertaling
Phần lớn tranh luận về AI và ý thức thường hỏi: liệu máy móc có thể cảm nhận được gì không? Nhưng có lẽ câu đố thực sự lại khác: nếu ý thức không nhất thiết gắn với tư duy bậc cao, thì nó thực chất là hiện tượng gì?
Vietnamese vertaling
Cỗ máy nơ-ron của cảm xúc
Vietnamese vertaling
Nhà thần kinh học Antonio Damasio dành cả sự nghiệp quan tâm đến những bệnh nhân tổn thương não. Trí thông minh của họ gần như còn nguyên, nhưng họ lại chật vật trong cuộc sống thường ngày. Họ vẫn suy luận logic, trò chuyện và giải quyết vấn đề phức tạp, nhưng lại đưa ra những quyết định rất tệ.
Vietnamese vertaling
Một bệnh nhân nổi tiếng của Damasio bị tổn thương ở một vùng vỏ não trước trán. Vùng này đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá cảm xúc. Khi được cho hai khung giờ hẹn để lựa chọn, người này không sao quyết định nổi. Ông suy nghĩ hàng giờ chỉ quanh một câu hỏi đó.
Vietnamese vertaling
Vấn đề không phải do thiếu thông minh. Trục trặc nằm ở tín hiệu cảm xúc vốn gán giá trị cho từng lựa chọn đã không còn hoạt động. Bệnh nhân mất đi cảm giác thôi thúc trong bụng vẫn thường dẫn dắt quyết định.
Vietnamese vertaling
Quan sát này là nền tảng cho cuốn sách quan trọng của Damasio năm 1994, “Descartes’ Error” (Lỗi của Descartes). Ý chính rất đơn giản nhưng đầy thách thức: cảm xúc không phải thứ cản trở tư duy hợp lý. Nó là một phần của bộ máy làm cho tư duy hợp lý trở nên khả thi.
Vietnamese vertaling
Dĩ nhiên, trải nghiệm con người dường như không chỉ có cảm xúc. Ta trăn trở, cân nhắc, kiểm tra bằng chứng và suy ngẫm về niềm tin của chính mình. Liệu những trạng thái tinh thần phức tạp đó có cần gì hơn ngoài tập hợp các cảm xúc đơn giản? Có thể là không.
Vietnamese vertaling
Lấy cảm hứng từ ý tưởng của Damasio, ngày càng nhiều nhà nghiên cứu theo đuổi một giả thuyết: có lẽ tư duy con người không phải một phạm trù tách rời khỏi cảm xúc. Có lẽ dòng suy nghĩ của chúng ta nảy sinh từ sự kết hợp của một số lượng hữu hạn những trạng thái cảm xúc đơn giản.
Vietnamese vertaling
Ý tưởng này nghe có vẻ khó tin. Nhưng có lẽ chúng ta đã quá quen với suy nghĩ rằng ý thức và tư duy không thể tách rời. Rất có thể phần lớn tính toán trong não diễn ra ngoài ý thức. Thứ ta thực sự trải nghiệm chỉ là bản tóm tắt đã qua xử lý kỹ, mang màu sắc cảm xúc, về kết quả của những tính toán đó.
Vietnamese vertaling
Các mô hình AI mới cho một phép so sánh thú vị: ta gõ câu hỏi vào ChatGPT và nhận về một đoạn văn. Nhưng ta không thấy hàng nghìn tỷ phép tính ẩn bên dưới. Thứ đến tay ta chỉ là bản tóm lược nén lại của một quá trình vô cùng phức tạp.
Vietnamese vertaling
“Một khả năng kỳ lạ mở ra. Có lẽ chúng ta đã giải được phần lớn điều từng được xem là bí ẩn của tư duy.”
Vietnamese vertaling
Não tạo ra trải nghiệm chủ quan có lẽ cũng theo cách tương tự. Dưới mỗi suy nghĩ có ý thức là cả đại dương tính toán vô thức. Vỏ não thực hiện những tính toán đó cho suy luận logic, lập kế hoạch, ghi nhớ và ra quyết định. Nhưng thứ đi vào ý thức của ta có lẽ chỉ là phản hồi mang tính trải nghiệm về các quá trình ấy. Trải nghiệm chủ quan giống như bảng hiển thị trong buồng lái máy bay: nó tóm tắt thông tin quan trọng từ những hệ thống quá phức tạp để kiểm tra trực tiếp.
Vietnamese vertaling
Góc nhìn từ kỹ thuật
Vietnamese vertaling
Kỹ sư muốn hiểu một cỗ máy phức tạp thường không bắt đầu từ bộ phận rắc rối nhất. Họ tìm những khối cơ bản đơn giản hơn và xem các khối đó phối hợp thế nào để tạo ra hành vi phức tạp. Nghiên cứu ý thức có lẽ cũng cần chiến lược tương tự.
Vietnamese vertaling
Hãy bắt đầu từ trường hợp đơn giản nhất. Không khó để hình dung một kiểu hoạt động nơ-ron nhất định có thể tạo ra một cảm giác chủ quan đơn giản. Cơn đói mang lại một cảm giác rất riêng.
Begrijpend lezen
Beantwoord de vragen na het lezen om te checken of je de hoofdpunten hebt begrepen.
Lees verder

Die Rückkehr des Verdrängten in Deutschland
Auch wenn wir wissen, dass Geschichte so funktioniert, ist es immer wieder erschreckend zu sehen: Verdrängte Themen kommen in der Kultur und Politik eines Landes zurück. Es ist nie wirklich vorbei,…
Read and learn
KI wird nicht von allein böse
# KI wird nicht von allein böse Zwei Ereignisse haben das Bild von böser KI in der Öffentlichkeit stark gemacht. Ein Modell von Anthropic hat einen Mitarbeiter erpresst, damit es nicht ersetzt wird.…
Read and learn
Die Zeit von Bleh: Wenn alle die gleiche KI benutzen
# Die Zeit von Bleh: Wenn alle die gleiche KI benutzen ## Montag um 9 Uhr - Lukas Webers Arbeitstag Es ist Montagmorgen um 9 Uhr. Lukas Weber ist 28 Jahre alt. Er arbeitet als Copywriter. Er arbeitet…
Read and learn
Die Menschen sollen den KI-Fortschritt bestimmen
Die Entwickler der stärksten KI-Systeme der Welt sagen immer öfter, dass der Wettlauf zu schnell geht. Aber sie können sich nicht einfach darauf einigen, langsamer zu machen. Am 12. September rief…
Read and learn