Buridans Esel: Wie wählt man zwischen zwei gleichen Optionen?
Con lừa của Buridan: chọn sao khi hai lựa chọn như nhau?
Bài đọc được chuyển ngữ và đơn giản hóa để học tiếng Đức. Nội dung gốc thuộc Sketchplanations.

Bôi đen một từ hoặc cụm từ để tra nghĩa, dịch, highlight hoặc thêm ghi chú.
Tiến độ đọc bài
Đoạn 1/38
Đọc tiếng Đức trước. Khi cần, mở bản dịch ngay dưới từng đoạn.
Bản dịch tiếng Việt
Con lừa của Buridan
Bản dịch tiếng Việt
Khi mọi lựa chọn đều như nhau, bạn sẽ chọn thế nào?
Bản dịch tiếng Việt
Chào bạn, hy vọng bạn đang có một mùa hè hay mùa đông dễ chịu, không quá nóng cũng không quá lạnh. Nếu bạn từng hỏi về hiệu ứng Dunning-Kruger thì mình sẽ sớm quay lại với chủ đề đó. Mình vừa nghỉ một thời gian ngắn.
Bản dịch tiếng Việt
Tuần này mình muốn chia sẻ một câu đố triết học. Đó là một thí nghiệm tưởng tượng. Làm thế nào để bạn quyết định khi hai phương án đều tốt như nhau?
Bản dịch tiếng Việt
Chúng ta muốn có lý do để chọn
Bản dịch tiếng Việt
Thật dễ chịu khi nghĩ rằng việc mình làm đều có lý do. Ta thường nói: Làm thế này là hợp lý hay Mình thực sự muốn làm điều này.
Bản dịch tiếng Việt
Nhưng nếu hai lựa chọn tốt ngang nhau thì sao? Khi đó ta quyết định ra sao?
Bản dịch tiếng Việt
Đó chính là tình huống của chú lừa trong thí nghiệm tưởng tượng Con lừa của Buridan.
Bản dịch tiếng Việt
Con lừa của Buridan là gì?
Bản dịch tiếng Việt
Con lừa của Buridan là một câu đố. Một chú lừa đứng ngay giữa hai đống cỏ khô giống hệt nhau. Hai đống cỏ y như nhau và hấp dẫn như nhau.
Bản dịch tiếng Việt
Nhưng chú lừa chẳng có lý do gì để thích đống này hơn đống kia. Vì vậy nó cứ đứng yên ở giữa. Không thể quyết định, cuối cùng nó chết đói.
Bản dịch tiếng Việt
Câu hỏi triết học đặt ra là: liệu một người biết suy xét có thể chọn giữa hai phương án tốt ngang nhau khi không có lý do để ưu tiên bên nào không?
Bản dịch tiếng Việt
Một vài ví dụ
Bản dịch tiếng Việt
Hãy tưởng tượng có người đưa bạn hai tờ 10 bảng Anh. Một tờ ở tay trái, một tờ ở tay phải. Bạn sẽ chọn tờ nào?
Bản dịch tiếng Việt
Chắc chắn chúng ta không bị kẹt như chú lừa đáng thương. Nhưng không phải lúc nào cũng rõ ta chọn bằng cách nào.
Bản dịch tiếng Việt
Có thể bạn từng gặp cảnh này: cả nhóm muốn chọn nhà hàng. Ai cũng đói và món nào nghe cũng ngon. Nói “món nào cũng được” tưởng là dễ chịu, nhưng lại gây khó chịu vì chẳng giúp thu hẹp lựa chọn.
Bản dịch tiếng Việt
Luôn rẽ trái
Bản dịch tiếng Việt
Đôi khi bạn không cần lựa chọn tốt hơn. Bạn chỉ cần một cách để quyết định.
Bản dịch tiếng Việt
Nhiều năm trước, mình đi trượt tuyết cùng vài người bạn ở dãy Alps vào mùa đông. Chúng mình thường gặp những chỗ đường rẽ nhánh. Cả nhóm phải cùng quyết định đi hướng nào.
Bản dịch tiếng Việt
Nhưng nhiều lúc chẳng có căn cứ hợp lý nào để chọn đường. Vì thế chúng mình có một câu cửa miệng: “Luôn rẽ trái”.
Bản dịch tiếng Việt
Rẽ trái chẳng có gì đặc biệt. Và chắc hẳn nhiều lần rẽ trái không tốt bằng rẽ phải. Nhưng câu nói đó giúp chúng mình không đứng mãi ở ngã ba. Đến giờ mình vẫn dùng nó.
Bản dịch tiếng Việt
Phá thế cân bằng
Bản dịch tiếng Việt
Trong lập trình máy tính, thuật toán có thể đánh giá hai phương án là tốt ngang nhau.
Bản dịch tiếng Việt
Hãy nghĩ tới một nhân vật phản diện trong trò chơi điện tử. Nó đứng yên vì hai con đường được chấm điểm như nhau. Chương trình cần một cách để phá thế cân bằng: chọn đường đầu tiên, hoặc chọn bên trái, hoặc chọn ngẫu nhiên.
Bản dịch tiếng Việt
Hai thứ yêu thích nhất của bạn
Bản dịch tiếng Việt
Một người bạn của mình nuôi một chú chó con. Hai điều nó thích nhất là được ăn và chạy ra cửa sủa khi có người gõ cửa.
Bản dịch tiếng Việt
Một hôm bạn mình vừa cho chó ăn thì đúng lúc có người gõ cửa.
Bản dịch tiếng Việt
Có thể thấy con chó rất khích động, gần như hoảng lên. Cảnh đó giống hệt nghịch lý Con lừa của Buridan ngoài đời thực. Nó chạy về phía bát ăn rồi khựng lại, lại chạy ra cửa rồi khựng lại, sau đó quay lại ăn ngấu nghiến rồi lập tức lao ra cửa. Bằng cách đó nó đã tự giải quyết tình thế.
Bản dịch tiếng Việt
Vì sao lại gọi là Con lừa của Buridan?
Bản dịch tiếng Việt
Tên gọi này bắt nguồn từ triết gia người Pháp John Buridan sống ở thế kỷ 14. Nhưng thực ra hình ảnh chú lừa tội nghiệp không hề xuất hiện trong các tác phẩm của ông. Tên gọi được gắn cho ông sau khi ông mất, có lẽ như một cách giễu nhại quan điểm của ông về tự do lựa chọn.
Bản dịch tiếng Việt
John Buridan đã viết về sự lựa chọn, về ý chí và cách chúng ta ra quyết định.
Bản dịch tiếng Việt
Những biến thể của thế lưỡng nan này đã có từ lâu hơn nhiều, ít nhất từ thời Aristotle.
Bản dịch tiếng Việt
Những ý tưởng liên quan đến Con lừa của Buridan
Bản dịch tiếng Việt
Xem thêm:
- Nghịch lý của sự lựa chọn
- Nghịch lý Abilene
- Hiệu ứng chạy theo đám đông
- Tư duy nhóm (Groupthink)
- Sai lầm
- Phần thưởng biến đổi
- Phân tích phản hồi (để cải thiện quyết định)
- Lời khuyên từ cố vấn
- Vấn đề xe điện
- Lý thuyết triển vọng
Bản dịch tiếng Việt
Một số câu đố, nghịch lý và suy ngẫm khác về lựa chọn và quyết định.
Bản dịch tiếng Việt
Thêm đôi điều về loài lừa
Bản dịch tiếng Việt
Nếu bạn thắc mắc: lừa là loài vật đã được thuần hóa. Con la là con lai. Nó là con của lừa đực và ngựa cái. Trường hợp ngược lại - ngựa đực và lừa cái - sẽ cho ra con hinny.
Bản dịch tiếng Việt
Mình biết tới Con lừa của Buridan nhờ gợi ý của một độc giả trên trang web. Cảm ơn Samuel!



