Wo ist das Bewusstsein im Gehirn?
Ý thức nằm ở đâu trong não?
This reading was translated and simplified for German learners. The original content belongs to Noema.

Select a word or phrase to look it up, translate it, highlight it, or add a note.
Reading progress
Paragraph 1/25
Read the German first. Reveal the translation below any paragraph when needed.
Vietnamese translation
Đã quá nửa đêm, văn phòng vẫn sáng đèn. Một nhà thần kinh học mở ChatGPT và tải lên bản thảo thứ 7. Bản thảo đầy những lời phê khó tính của người phản biện. Ông hỏi chatbot: “Sao phản biện số 2 ngốc thế?” Máy trả lời ngay. Câu trả lời vừa dí dỏm vừa thấu hiểu, diễn giải lại lời phê theo cách mới khiến mọi thứ trở nên rõ ràng hơn. Nhà khoa học bật cười, rồi khựng lại. Sao cỗ máy này có thể giống con người đến vậy?
Vietnamese translation
Cỗ máy thể hiện những năng lực ta thường chỉ gắn với sinh vật thông minh: ngôn ngữ, khái quát hóa, thấu hiểu xã hội, thậm chí cả khiếu hài hước.
Vietnamese translation
Thiết kế của chatbot hiện đại lấy cảm hứng từ vỏ não mới. Đó là đỉnh cao tiến hóa ở loài có vú. Vì thế, việc chúng hành xử khá giống người thực ra không quá bất ngờ.
Vietnamese translation
Điều ít ai ngờ là hành vi phức tạp như vậy có thể xuất hiện mà không cần nơ-ron sinh học.
Vietnamese translation
Suốt nhiều thập kỷ, khoa học thần kinh nhận thức theo đuổi một nhiệm vụ lớn: giải thích cách hoạt động điện trong mạng lưới tế bào não tạo ra hành vi thông minh. Lập kế hoạch, suy luận logic, giải quyết vấn đề và sáng tạo từng là những chủ đề trung tâm khi nói về tư duy.
Vietnamese translation
Vậy mà ngay trong văn phòng ấy đêm hôm đó, cũng như trên màn hình khắp thế giới, một cỗ máy lại cho thấy nhiều khả năng tương tự. Nó chỉ cần dòng electron chạy trong một khối silicon nhỏ.
Vietnamese translation
Một khả năng kỳ lạ mở ra. Có lẽ chúng ta đã giải được phần lớn điều từng được xem là bí ẩn của tư duy. Có lẽ để có hành vi thông minh, chỉ cần một thủ thuật xử lý tín hiệu khéo léo mà ta gọi là “mạng nơ-ron”.
Vietnamese translation
Nếu đúng vậy, trí thông minh có thể linh hoạt hơn ta tưởng. Cùng một kiến trúc tính toán vận hành trong nơ-ron sinh học cũng có thể chạy trên vi xử lý silicon. Thậm chí về lý thuyết, nó có thể chạy trên hệ cơ khí giả định làm từ lò xo, bánh răng và đòn bẩy. Vật liệu có thể khác nhau, nhưng phép tính tạo ra hành vi người thì vẫn vậy.
Vietnamese translation
Quan điểm chủ đạo trong khoa học thần kinh cho rằng tư duy là điều kiện cần của ý thức. Năng lực suy nghĩ phức tạp và hiện tượng bí ẩn mang tên trải nghiệm chủ quan vốn được xem là gắn chặt với nhau.
Vietnamese translation
Nhưng giờ đây máy tính đã làm được những việc đòi hỏi tư duy đó. Dù vậy, chúng ta vẫn chưa hiểu hơn về cách não tạo ra trải nghiệm có ý thức của mình.
Vietnamese translation
Phần lớn tranh luận về AI và ý thức thường hỏi: liệu máy móc có thể cảm nhận được gì không? Nhưng có lẽ câu đố thực sự lại khác: nếu ý thức không nhất thiết gắn với tư duy bậc cao, thì nó thực chất là hiện tượng gì?
Vietnamese translation
Cỗ máy nơ-ron của cảm xúc
Vietnamese translation
Nhà thần kinh học Antonio Damasio dành cả sự nghiệp quan tâm đến những bệnh nhân tổn thương não. Trí thông minh của họ gần như còn nguyên, nhưng họ lại chật vật trong cuộc sống thường ngày. Họ vẫn suy luận logic, trò chuyện và giải quyết vấn đề phức tạp, nhưng lại đưa ra những quyết định rất tệ.
Vietnamese translation
Một bệnh nhân nổi tiếng của Damasio bị tổn thương ở một vùng vỏ não trước trán. Vùng này đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá cảm xúc. Khi được cho hai khung giờ hẹn để lựa chọn, người này không sao quyết định nổi. Ông suy nghĩ hàng giờ chỉ quanh một câu hỏi đó.
Vietnamese translation
Vấn đề không phải do thiếu thông minh. Trục trặc nằm ở tín hiệu cảm xúc vốn gán giá trị cho từng lựa chọn đã không còn hoạt động. Bệnh nhân mất đi cảm giác thôi thúc trong bụng vẫn thường dẫn dắt quyết định.
Vietnamese translation
Quan sát này là nền tảng cho cuốn sách quan trọng của Damasio năm 1994, “Descartes’ Error” (Lỗi của Descartes). Ý chính rất đơn giản nhưng đầy thách thức: cảm xúc không phải thứ cản trở tư duy hợp lý. Nó là một phần của bộ máy làm cho tư duy hợp lý trở nên khả thi.
Vietnamese translation
Dĩ nhiên, trải nghiệm con người dường như không chỉ có cảm xúc. Ta trăn trở, cân nhắc, kiểm tra bằng chứng và suy ngẫm về niềm tin của chính mình. Liệu những trạng thái tinh thần phức tạp đó có cần gì hơn ngoài tập hợp các cảm xúc đơn giản? Có thể là không.
Vietnamese translation
Lấy cảm hứng từ ý tưởng của Damasio, ngày càng nhiều nhà nghiên cứu theo đuổi một giả thuyết: có lẽ tư duy con người không phải một phạm trù tách rời khỏi cảm xúc. Có lẽ dòng suy nghĩ của chúng ta nảy sinh từ sự kết hợp của một số lượng hữu hạn những trạng thái cảm xúc đơn giản.
Vietnamese translation
Ý tưởng này nghe có vẻ khó tin. Nhưng có lẽ chúng ta đã quá quen với suy nghĩ rằng ý thức và tư duy không thể tách rời. Rất có thể phần lớn tính toán trong não diễn ra ngoài ý thức. Thứ ta thực sự trải nghiệm chỉ là bản tóm tắt đã qua xử lý kỹ, mang màu sắc cảm xúc, về kết quả của những tính toán đó.
Vietnamese translation
Các mô hình AI mới cho một phép so sánh thú vị: ta gõ câu hỏi vào ChatGPT và nhận về một đoạn văn. Nhưng ta không thấy hàng nghìn tỷ phép tính ẩn bên dưới. Thứ đến tay ta chỉ là bản tóm lược nén lại của một quá trình vô cùng phức tạp.
Vietnamese translation
“Một khả năng kỳ lạ mở ra. Có lẽ chúng ta đã giải được phần lớn điều từng được xem là bí ẩn của tư duy.”
Vietnamese translation
Não tạo ra trải nghiệm chủ quan có lẽ cũng theo cách tương tự. Dưới mỗi suy nghĩ có ý thức là cả đại dương tính toán vô thức. Vỏ não thực hiện những tính toán đó cho suy luận logic, lập kế hoạch, ghi nhớ và ra quyết định. Nhưng thứ đi vào ý thức của ta có lẽ chỉ là phản hồi mang tính trải nghiệm về các quá trình ấy. Trải nghiệm chủ quan giống như bảng hiển thị trong buồng lái máy bay: nó tóm tắt thông tin quan trọng từ những hệ thống quá phức tạp để kiểm tra trực tiếp.
Vietnamese translation
Góc nhìn từ kỹ thuật
Vietnamese translation
Kỹ sư muốn hiểu một cỗ máy phức tạp thường không bắt đầu từ bộ phận rắc rối nhất. Họ tìm những khối cơ bản đơn giản hơn và xem các khối đó phối hợp thế nào để tạo ra hành vi phức tạp. Nghiên cứu ý thức có lẽ cũng cần chiến lược tương tự.
Vietnamese translation
Hãy bắt đầu từ trường hợp đơn giản nhất. Không khó để hình dung một kiểu hoạt động nơ-ron nhất định có thể tạo ra một cảm giác chủ quan đơn giản. Cơn đói mang lại một cảm giác rất riêng.



