Content-Creator: Der Druck macht krank
Creator kiệt sức: Vì sao họ ngại lên tiếng
Bài đọc được chuyển ngữ và đơn giản hóa để học tiếng Đức. Nội dung gốc thuộc Tia Sang - Van Hoa Xa Hoi.
Bôi đen một từ hoặc cụm từ để tra nghĩa, dịch, highlight hoặc thêm ghi chú.
Tiến độ đọc bài
Đoạn 1/24
Đọc tiếng Đức trước. Khi cần, mở bản dịch ngay dưới từng đoạn.
Xem bản dịch tiếng Việt đầy đủ
Nhiều người vẫn nghĩ làm creator là công việc trong mơ: được làm điều mình thích, vừa nổi tiếng vừa kiếm ra tiền.
Nhưng thực tế lại khác hẳn. Không ít creator làm việc quá sức đến mức kiệt quệ cả thể chất lẫn tinh thần, tình trạng mà người ta gọi là burnout.
Rosie Nguyen và Brooke E. Duffy thuộc Đại học Cornell vừa thực hiện một nghiên cứu về chủ đề này. Họ muốn tìm hiểu các creator nói về burnout của mình ra sao. Nhóm dùng ba nguồn tư liệu: 58 video của creator trên TikTok và YouTube, 62 bài báo về burnout, cùng 78 cuộc phỏng vấn sâu. Kết quả cho thấy rất khó để nói thẳng, nói thật về burnout.
Phỏng vấn Rosie Nguyen
Vấn đề này nghiêm trọng đến đâu?
Theo Rosie Nguyen, burnout rất phổ biến, gần như là chuyện thường tình. Thậm chí có creator cho rằng đã làm nghề này thì phải chấp nhận kiệt sức.
Trong cả ba nguồn tư liệu, các creator ở Anh, Mỹ và Canada đều nhắc tới vấn đề này. Họ kể burnout đã bào mòn sức khỏe tinh thần của mình ra sao.
Chẳng hạn, một người cho biết sau thời gian dài làm việc căng thẳng, chị bỗng đổ mồ hôi, run rẩy và chóng mặt, không còn điều khiển được cơ thể, buộc phải dừng mọi thứ lại.
Vì sao họ khó lên tiếng?
Câu hỏi khó nhất là: ai có lỗi? Trước công chúng, các creator thường tự nhận lỗi về mình hoặc cho rằng lỗi thuộc về khán giả.
Trên trang YouTube Creators, một creator cho rằng trách nhiệm lớn nhất thuộc về chính creator, vì họ tự sắp xếp lịch làm việc và tự tạo áp lực cho mình.
Trả lời báo chí, một số creator lại nói khán giả lúc nào cũng đòi nội dung mới, khiến họ chịu áp lực rồi kiệt sức. Một YouTuber nổi tiếng chia sẻ anh ít dám nghỉ vì sợ khán giả sẽ khắt khe hơn. Đôi khi họ cũng thông cảm, nhưng chỉ cần ngừng đăng bài là anh thấy mình mất dần sự ủng hộ.
Nhưng khi trò chuyện riêng với nhóm nghiên cứu, nhiều creator lại nói khác. Họ cho rằng lỗi nằm ở nền tảng và thuật toán. Theo họ, thuật toán ưu ái những ai đăng bài liên tục, còn chất lượng thì không quá quan trọng. Nền tảng muốn creator lúc nào cũng trực tuyến, luôn hoạt động, và điều đó đẩy họ tới kiệt sức. Một creator ví von trong phỏng vấn: các công ty công nghệ coi creator như mỏ để khai thác. Thuật toán chỉ cần nội dung mới liên tục, chứ không hiểu áp lực đằng sau là gì.
Điều đó nói gì về áp lực của nghề?
Dù trả lời phỏng vấn hay nói trên kênh của mình, các creator đều tỏ ra biết ơn. Họ nói mình phải cảm ơn nền tảng và người hâm mộ, bởi đây là công việc bao người mơ ước.
Vì vậy, nhắc tới burnout khiến họ thấy có lỗi. Trong mắt xã hội, creator được tặng sản phẩm miễn phí, có tiền bạc và danh tiếng. Một creator tâm sự chị thấy khó tin khi mình lại mệt mỏi với công việc này. Chị thấy mình quá may mắn khi sống được bằng nghề, nên than thở nghe thật sai trái.
Còn có một luật bất thành văn: đừng cắn vào bàn tay nuôi mình, nghĩa là đừng chê bai nền tảng đang cho mình việc làm và thu nhập. Nhiều creator vì thế sợ nói xấu nền tảng ngay trên nền tảng. Họ lo bài bị xóa, bị giảm hiển thị, bị bóp tương tác ngầm hay thậm chí bị khóa tài khoản.
Ở châu Á, áp lực có lớn hơn không?
Rosie Nguyen chưa làm dự án nào với creator ở Việt Nam, nhưng đó là dự định sắp tới. Chị cho rằng người Việt thường sống với những giá trị châu Á như hài hòa, cộng đồng, tập thể, giữ thể diện và tránh xung đột. Vì thế áp lực có thể còn nặng hơn: vừa phải biết ơn khán giả, vừa không được phàn nàn về một công việc vốn đã bị xem là sung sướng.
Chị quan sát thấy ở nhiều nước, không ít creator đã dám nói về mặt độc hại của ngành nội dung. Trong khi đó, creator Việt vẫn hiếm khi đề cập. Có lẽ vì những giá trị châu Á mà họ luôn muốn giữ hình ảnh tích cực, mạnh mẽ.
Có creator nào biến burnout thành món hời không?
Các cuộc phỏng vấn sâu không cho thấy điều này. Nhưng trên mạng xã hội thì không hiếm. Phần lớn creator chỉ kể về burnout khi đã gần như vượt qua. Nhiều người còn biến nó thành nội dung, chia sẻ bí quyết vượt qua kiệt sức. Thông điệp mang màu sắc self-help: nếu bạn đang trong hoàn cảnh đó thì đừng lo, tôi từng trải qua và đã vượt qua rồi, mong vài mẹo của tôi giúp được bạn.
