Der Traum vom vietnamesischen Chip
Giấc mơ con chip của Việt Nam
Bài đọc được chuyển ngữ và đơn giản hóa để học tiếng Đức. Nội dung gốc thuộc Tia Sang - Nen Tang Kien Tao.
Bôi đen một từ hoặc cụm từ để tra nghĩa, dịch, highlight hoặc thêm ghi chú.
Tiến độ đọc bài
Đoạn 1/17
Đọc tiếng Đức trước. Khi cần, mở bản dịch ngay dưới từng đoạn.
Xem bản dịch tiếng Việt đầy đủ
Kỹ sư Việt Nam làm ra chip hiện đại
Nhiều con chip hiện đại trong 20 năm qua đều có dấu ấn Việt Nam. Chip cho ô tô, chip cho dữ liệu Internet, chip cho ổ cứng SanDisk, chip cho iPhone và chip cho AI. Ở đâu cũng có chất xám của kỹ sư thiết kế người Việt.
Nhiều người cứ nghĩ Việt Nam chỉ làm gia công đơn giản. Không phải vậy. Kỹ sư Việt Nam đã tham gia từ lâu vào những khâu khó nhất của ngành chip, nơi đòi hỏi tri thức rất cao.
Chỉ ít chuyên gia biết điều đó. Một trong số họ là kỹ sư Nguyễn Thanh Yên, Giám đốc Coasia Semi Vietnam. Anh đã làm chip 20 năm và gần như biết toàn bộ lịch sử thiết kế chip ở Việt Nam. Nhưng khi hỏi Việt Nam hôm nay đang sở hữu gì trong chuỗi chip, anh chỉ cười: “Gần như chưa có gì.”
Hai thế hệ cùng một giấc mơ
Câu trả lời thật thà nhưng nghe xót xa, với chính anh cũng vậy. Anh sinh ra trong một gia đình có hai thế hệ gắn với vi mạch. Trong căn nhà cũ vẫn còn một tạp chí Công nghệ điện tử đã 40 năm tuổi.
Trong đó còn bản vẽ, bảng biểu, công thức đánh máy mực xanh trên giấy vàng. Cả một thế hệ kỹ sư đã lao động cật lực với chúng, mong đặt nền móng cho ngành bán dẫn Việt Nam.
Hồi ấy, cha anh cùng nhiều kỹ sư khác làm việc ở nhà máy Z181 tại Nghĩa Đô, Cầu Giấy, thuộc Bộ Quốc phòng. Họ chế tạo transistor rồi bán sang Đông Âu. Transistor đến nay vẫn là nền tảng của cả thế giới số. Nó như những công tắc tí hon, đóng ngắt dòng điện để thể hiện thông tin bằng 0 và 1. Mọi con chip, mọi thiết bị điện tử, mọi hệ thống quốc phòng đều cần nền tảng này.
Ngay trong chiến tranh chống Mỹ đã thấy sức mạnh của bán dẫn. Năm 1972, rất nhiều bom đánh không trúng mục tiêu. Hơn 600 lượt đánh vẫn không hạ được cầu Hàm Rồng. Rồi một quả bom đánh trúng. Đó là bom có điều khiển chính xác, do kỹ sư của Texas Instruments chế tạo hệ thống dẫn đường. Thành quả ấy đến từ cuộc cách mạng bán dẫn ở Mỹ.
Quả bom xuống cầu Hàm Rồng mở ra thời chiến tranh chính xác. Nhưng công nghệ không dừng ở bom đạn. Nó tiến mãi, đến nay giúp các hệ thống AI nhận biết thế giới. Còn thời ấy, trên bầu trời miền Bắc, không quân Mỹ hùng mạnh cũng khiếp sợ. Nhiều pháo đài bay B-52 rơi. Việt Nam dùng radar Fan Song và tên lửa đất đối không SA-2. Các kỹ sư quân sự Việt Nam liên tục cải tiến vũ khí để chống chiến tranh điện tử và gây nhiễu. Những vũ khí ấy là thành quả của cuộc cách mạng điện tử, dựa vào radar, điều khiển và xử lý tín hiệu. Liên Xô khi đó đã có công nghệ bán dẫn này.
Cuộc chiến trên bầu trời Việt Nam diễn ra đúng lúc những chip tích hợp (IC) đầu tiên ra đời. IC là con chip chứa nhiều transistor và mạch điện. Sau đó vi điện tử phát triển ngày càng nhanh, kéo theo máy tính cá nhân, Internet, smartphone và cả nền kinh tế số hiện đại.
Không lâu sau chiến tranh, giới khoa học ở Việt Nam đã sớm nhìn ra tiềm năng. Điện, điện tử, bán dẫn và thông tin đều là lĩnh vực chiến lược. Thời ấy ra đời chiếc máy tính đầu tiên, bo mạch đầu tiên và transistor đầu tiên. Anh Yên kể: “Thế hệ đi trước đã thử nghiệm, đã có kết quả và cải tiến khoa học. Nếu làm tiếp thì nay Việt Nam đã rất mạnh về bán dẫn.”
Nhưng khi Đông Âu sụp đổ, nhà máy bán dẫn đầu tiên của Việt Nam cũng đổ vỡ. Trong tạp chí của cha anh Yên còn dòng chữ: Chúng ta muốn xây dựng lại hệ thống này ở Z181. Đó là giấc mơ còn dang dở: kỹ sư Việt Nam muốn tiếp tục làm việc với silic.
Trong lúc cách mạng bán dẫn của thế giới tăng tốc, những người ở Việt Nam từng làm với silic, từng đo những điện áp cực nhỏ, từng mơ về transistor Việt Nam phải rẽ ngang. Người đi sửa tivi, người bán máy tính, người làm quạt điện. Khi ấy họ chưa có gì trong chuỗi chip. Và họ chưa thấy: cuộc chiến công nghệ lớn nhất lịch sử hiện đại đã bắt đầu, từ hạt điện tử trong transistor.
Một phần tư thế kỷ trôi qua. Một thế hệ kỹ sư mới từ giảng đường bước ra, làm chip lại từ đầu. Giấc mơ transistor trở lại.
Góp mặt trong những trận đánh lớn
Đầu những năm 2000, bản đồ thiết kế chip thế giới chưa biết tên Việt Nam. Nhưng công ty nước ngoài đã thấy điểm đặc biệt ở đất nước này: những kỹ sư rất trẻ như Nguyễn Thanh Yên và Trịnh Khắc Huề.
Hai người bắt đầu với chip quản lý nguồn ở Active Semi Vietnam, công ty do kỹ sư gốc Việt Steven Huỳnh sáng lập. Những con chip này kiểm soát điện áp đầu vào vốn luôn chập chờn, để cho ra điện áp đầu ra ổn định. Nhờ đó điện thoại chạy ổn định, không sập nguồn hay quá áp. Thế giới khi đó vừa bước vào thời điện thoại di động, pin là bài toán lớn nhất. Không có chip nguồn này, điện thoại nhanh hết pin, nóng máy, chạy kém.
Về sau, nhiều chip nguồn hiện đại của Active Semi (nay là Qorvo Vietnam) có mặt trong loạt thiết bị nổi tiếng. Như ổ cứng SanDisk, camera GoPro nhỏ gọn, chip điều khiển động cơ cho drone của DJI. Cả đồ gia dụng như điều hòa, tủ lạnh của Haier. Các sản phẩm này bán khắp thế giới. Nói đơn giản: khi cắm ổ cứng SanDisk vào máy tính, chính con chip do kỹ sư Việt Nam thiết kế đã bảo vệ hàng Gb dữ liệu khỏi sự cố về điện.
Cũng đầu những năm 2000, ở một mặt trận khác bùng nổ Internet tốc độ cao trên toàn cầu. Google mới nổi lên và lớn mạnh, Facebook sắp ra đời. Vì thế dữ liệu trên mạng tăng vọt. Mỗi email, mỗi trang web, mỗi video trực tuyến đều đi qua chip trong hàng loạt router và switch của Cisco. Các IP core (khối thiết kế làm sẵn cho từng tác vụ) trong thiết bị ấy được thiết kế ngay ở TP. Hồ Chí Minh, trong một văn phòng bình thường trên đường Cộng Hòa. Đó là sản phẩm của kỹ sư Việt Nam ở Arrive Technologies (sau này là Marvell Vietnam), công ty do kỹ sư gốc Việt Trịnh Xuân Lạc xây dựng.
Công nghệ số thay đổi thế giới. Dữ liệu ngày càng nhanh hơn.
