El Niño einfach erklärt - die drei Phasen
El Niño giải thích đơn giản - ba giai đoạn
Bài đọc được chuyển ngữ và đơn giản hóa để học tiếng Đức. Nội dung gốc thuộc Sketchplanations.

Bôi đen một từ hoặc cụm từ để tra nghĩa, dịch, highlight hoặc thêm ghi chú.
Tiến độ đọc bài
Đoạn 1/37
Đọc tiếng Đức trước. Khi cần, mở bản dịch ngay dưới từng đoạn.
Bản dịch tiếng Việt
El Niño giải thích đơn giản - ba giai đoạn
Bản dịch tiếng Việt
El Niño là gì?
Bản dịch tiếng Việt
Nhiều người từng nghe nói về El Niño. Đây là một phần của hệ thống thời tiết quy mô lớn mang tên El Niño-Southern Oscillation, gọi tắt là ENSO.
Bản dịch tiếng Việt
ENSO là mô hình thời tiết ở Thái Bình Dương, biến đổi trong nhiều năm. ENSO có ba trạng thái:
- trạng thái bình thường (trung tính)
- El Niño (cậu bé) - pha nóng
- La Niña (cô bé) - pha lạnh
Bản dịch tiếng Việt
ENSO làm thay đổi cả đại dương lẫn khí quyển. Nó tác động đến nhiệt độ mặt biển, lượng mưa, áp suất không khí và dòng chuyển động của không khí.
Bản dịch tiếng Việt
El Niño chủ yếu nói về hiện tượng nước biển ấm lên. Còn Southern Oscillation chỉ sự thay đổi của áp suất và chuyển động không khí.
Bản dịch tiếng Việt
Năm 2026 được dự báo là năm El Niño mạnh. El Niño rất phức tạp và ảnh hưởng đến nhiều nơi trên thế giới. Tác giả Jono Hey viết bài này ngày 24 tháng 5 năm 2026, dựa trên tư liệu của Hội Khí tượng Mỹ (American Meteorological Society). Ông cho biết không thể giải thích mọi thứ ở đây, nên bài viết chỉ mang tính đơn giản, chưa đầy đủ.
Bản dịch tiếng Việt
Điều quan trọng là ENSO không lặp lại theo chu kỳ đều đặn. Mỗi đợt khác nhau về thời điểm xuất hiện, cường độ và thời gian kéo dài. Không phải El Niño nào cũng nối tiếp bằng La Niña. Như George Box từng nói: "Mọi mô hình đều sai, nhưng có những mô hình hữu ích."
Bản dịch tiếng Việt
Vì El Niño là sự lệch khỏi trạng thái bình thường, trước hết cần hiểu trạng thái đó diễn ra thế nào.
Bản dịch tiếng Việt
1. Pha trung tính - trạng thái bình thường
Bản dịch tiếng Việt
Giữa hai đợt El Niño, gió tín phong thổi đều. Gió đẩy lớp nước ấm trên mặt biển ở vùng nhiệt đới Thái Bình Dương dồn về phía tây.
Bản dịch tiếng Việt
Nước ấm tích tụ ở phía tây khiến hơi nước bốc lên mạnh, áp thấp hình thành và mưa nhiều. Hiện tượng này xảy ra ở phía tây Thái Bình Dương, quanh khu vực Indonesia và Australia. Vì vậy mực nước biển ở phía tây cao hơn phía đông.
Bản dịch tiếng Việt
Vòng tuần hoàn của gió, mưa cùng các dòng không khí lên xuống này được gọi là hoàn lưu Walker.
Bản dịch tiếng Việt
Cùng lúc, lớp nước ấm trên mặt đẩy nước lạnh từ tầng sâu trồi lên. Quá trình diễn ra ngoài khơi Nam Mỹ, rõ nhất ven biển Peru, và được gọi là hiện tượng nước trồi (upwelling).
Bản dịch tiếng Việt
Nước trồi mang theo nhiều dưỡng chất. Dưỡng chất nuôi phiêu sinh thực vật, và phiêu sinh thực vật lại là thức ăn cho vô số loài cá. Nhờ đó ngư trường ở đây rất lớn.
Bản dịch tiếng Việt
Vùng nước lạnh ven bờ Peru cũng gắn với áp cao và thời tiết khô hạn trên đất liền.
Bản dịch tiếng Việt
2. El Niño - pha nóng
Bản dịch tiếng Việt
El Niño là pha nóng. Lớp nước ấm trên mặt dịch chuyển về phía đông, hướng tới Nam Mỹ.
Bản dịch tiếng Việt
Điều này xảy ra khi gió tín phong thổi về phía tây suy yếu, thậm chí đổi chiều.
Bản dịch tiếng Việt
Gió yếu đi khiến chênh lệch mực nước biển giữa phía tây và phía đông thu hẹp. Nước ấm tràn về phía đông và chặn dòng nước lạnh trồi lên ven bờ Peru, làm sinh vật biển ở đây thiếu thức ăn.
Bản dịch tiếng Việt
Ở phía tây Thái Bình Dương, mưa giảm và có thể xảy ra khô hạn. Trữ lượng cá ven biển Peru sụt giảm. Bình thường nơi này chịu áp cao, nhưng khi El Niño xuất hiện, áp cao yếu đi, mưa nhiều hơn và dễ gây lũ lụt.
Bản dịch tiếng Việt
Thái Bình Dương rất rộng, nên El Niño có thể tác động đến thời tiết ở nhiều nơi: mưa gió mùa, vùng cực, châu Âu, châu Phi và lên tận phía bắc tới Alaska.
Bản dịch tiếng Việt
3. La Niña - pha lạnh
Bản dịch tiếng Việt
Đôi khi sau El Niño, tình hình đảo ngược. Nước ấm từng dồn ở phía đông nay hệ thống dội mạnh trở lại. Gió tín phong mạnh lên và nước lạnh trồi nhiều hơn.
Bản dịch tiếng Việt
Có thể hình dung như nước trong bồn tắm chao qua lại. Chênh lệch mực nước biển giữa phía tây và phía đông cũng dao động tương tự.
Bản dịch tiếng Việt
Trong pha La Niña, gió tín phong mạnh hơn và đẩy nước ấm xa hơn về phía tây. Ven bờ Nam Mỹ thường hình thành áp cao, đồng thời nước lạnh trồi lên mạnh.
Bản dịch tiếng Việt
Nước ấm quanh Indonesia và Đông Nam Á làm áp thấp ở đây sâu hơn, gây mưa lớn và thường dẫn đến lũ lụt.
Bản dịch tiếng Việt
Do El Niño trải nước ấm trên diện rộng khắp Thái Bình Dương, nhiệt độ trung bình toàn cầu thường cao hơn mức bình thường. Những đợt El Niño mạnh có thể làm tăng nguy cơ hạn hán, lũ lụt, nắng nóng gay gắt và cháy rừng ở nhiều khu vực.
Bản dịch tiếng Việt
Tìm hiểu thêm về El Niño
Bản dịch tiếng Việt
Vì sao gọi là El Niño?
Bản dịch tiếng Việt
El Niño trong tiếng Tây Ban Nha nghĩa là "cậu bé", vốn chỉ Chúa Hài Đồng. Ngư dân Nam Mỹ lần đầu thấy nước ấm xuất hiện quanh dịp Giáng sinh nên đặt tên như vậy.
Bản dịch tiếng Việt
Hoàn lưu Walker
Bản dịch tiếng Việt
Gió tín phong và mưa liên quan đến ENSO là một phần của chuyển động không khí quy mô lớn hơn, gọi là hoàn lưu Walker. Tác giả đã vẽ riêng sơ đồ này, với hình dạng khác nhau ở từng trạng thái: trung tính, El Niño và La Niña. Cách hình thành gió tín phong sẽ được trình bày trong một bài khác.
Bản dịch tiếng Việt
Điều gì xảy ra ở tầng trên và tầng dưới?
Bản dịch tiếng Việt
Trong khí quyển và đại dương, những gì diễn ra ở tầng trên thường ngược lại với tầng dưới. Giống như nước xoáy trong bồn tắm: khi một khối bị đẩy đi khỏi chỗ cũ, khối khác phải lấp vào.
Bản dịch tiếng Việt
Đo Southern Oscillation bằng cách nào?
Bản dịch tiếng Việt
Để đo dao động giữa áp thấp và áp cao của Southern Oscillation, người ta thường so sánh áp suất chuẩn giữa Darwin ở phía bắc Australia và Tahiti ở trung tâm Nam Thái Bình Dương.




