Endonyme, Exonyme und die Weltmeisterschaft
Nội danh, ngoại danh và World Cup
Bài đọc được chuyển ngữ và đơn giản hóa để học tiếng Đức. Nội dung gốc thuộc Sketchplanations.
Bôi đen một từ hoặc cụm từ để tra nghĩa, dịch, highlight hoặc thêm ghi chú.
Tiến độ đọc bài
Đoạn 1/32
Đọc tiếng Đức trước. Khi cần, mở bản dịch ngay dưới từng đoạn.
Bản dịch tiếng Việt
Nội danh, ngoại danh và World Cup
Bản dịch tiếng Việt
Chào bạn! Hy vọng bạn vẫn khỏe. Có lẽ bạn đang theo dõi World Cup. Mình rất thích xem giải này. Tuần này mình muốn chia sẻ một chủ đề đã nghĩ đến từ lâu. Giờ thì mình đã biết từ để gọi nó rồi.
Bản dịch tiếng Việt
Mình đã chuyển bản tin này sang đây khoảng một năm trước. Cảm ơn tất cả những ai đã ủng hộ. Nhờ các bạn mà bản tin này mới được duy trì.
Bản dịch tiếng Việt
Lần đầu thấy một nơi có nhiều tên gọi
Bản dịch tiếng Việt
Hồi học tiếng Pháp ở trường, mình từng rất bối rối. Ở Pháp, London được gọi là Londres. Còn người ở Anh lại gọi là London. Sao một thành phố lại cần đến hai cái tên?
Bản dịch tiếng Việt
Sau này mình nhận ra chính mình cũng làm như vậy. Mình nói Germany trong khi người Đức nói Deutschland. Mình nói Spain còn người ở đó nói España. Mình nói Italy còn họ nói Italia. Cứ thế tiếp diễn.
Bản dịch tiếng Việt
Suốt thời gian dài mình chỉ biết tới từ Holland. Sau này mới biết tên tiếng Anh đúng là the Netherlands, nghĩa là “những vùng đất thấp”. Nhưng người dân ở đó lại gọi nước mình là Nederland.
Bản dịch tiếng Việt
Mãi nhiều năm sau mình mới biết hai khái niệm quan trọng: nội danh và ngoại danh.
Bản dịch tiếng Việt
Nội danh và ngoại danh là gì?
Bản dịch tiếng Việt
Nội danh là tên mà người dân địa phương dùng để gọi nơi mình sống.
Bản dịch tiếng Việt
Ngoại danh là tên mà người ở nơi khác dùng để gọi nơi đó.
Bản dịch tiếng Việt
Đôi khi chuyện này gây nhầm lẫn. Nhà mình từng có một câu chuyện như vậy. Hồi trẻ, bố mình đi phượt qua Ý cùng bạn bè. Ông thấy biển chỉ tới Firenze và nghĩ đó là một thành phố công nghiệp xấu xí ở miền bắc nên đã không ghé qua. Nhưng Firenze chính là Florence trong tiếng Anh, tức Florence. Đó là một trong những thành phố đẹp nhất châu Âu và trên thế giới, nơi khởi nguồn của thời Phục hưng.
Bản dịch tiếng Việt
Những từ này từ đâu ra?
Bản dịch tiếng Việt
Phần -onym bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp. Onoma nghĩa là “tên”. Ví dụ, anonym có nghĩa là “không có tên”.
Bản dịch tiếng Việt
Endonym ghép từ end- (bên trong) và -onym (tên). Hiểu đơn giản đó là tên gọi từ bên trong, cách người dân tự gọi mình. Đôi khi người ta cũng dùng từ Autonym, với auto- nghĩa là “tự mình”.
Bản dịch tiếng Việt
Exonym ghép từ ex- (bên ngoài) và -onym (tên). Đó là tên gọi do người ngoài đặt.
Bản dịch tiếng Việt
Vì sao lại có ngoại danh?
Bản dịch tiếng Việt
Ngoại danh bao giờ cũng có lý do. Nói ngắn gọn, thường là vì:
- Mỗi ngôn ngữ có hệ chữ cái và âm thanh riêng.
- Có tên dễ phát âm hơn.
- Có tên là bản dịch. Ví dụ, Pays Bas trong tiếng Pháp nghĩa là “những vùng đất thấp”, giống như the Netherlands trong tiếng Anh.
- Có lý do lịch sử.
Bản dịch tiếng Việt
Ngoại danh thường gắn với chính trị và dễ gây tranh cãi. Không chỉ tên nước mới có ngoại danh. Người Anh từng vẽ bản đồ và đặt tên cho nhiều nơi trên thế giới, nên có rất nhiều ngoại danh do người Anh đặt. Ngày nay nhiều tên đã được đổi lại chính thức. Dưới đây là ba ví dụ:
Bản dịch tiếng Việt
- Mt Everest: Ngọn núi được đặt theo tên Sir George Everest, dù ông chưa từng nhìn thấy nó. Núi này có hai nội danh: tiếng Nepal gọi là Sagarmāthā, tiếng Tây Tạng gọi là Chomolungma.
- Mount McKinley / Denali: Năm 1896, người tìm vàng William Dickey đặt tên ngọn núi theo ứng viên tổng thống William McKinley, người sau này đắc cử. Năm 2015, Tổng thống Obama trả lại tên truyền thống Denali, tên gọi của người Koyukon Athabaska. Tháng 1 năm 2025, Donald Trump ký sắc lệnh đổi lại thành Mt McKinley. Tuy vậy, khu vực rộng lớn quanh núi vẫn giữ tên Denali National Park and Preserve.
- Uluru / Ayers Rock: Uluru là tên của người Thổ dân dành cho khối đá nguyên khối lớn nhất thế giới. Một nhà thám hiểm châu Âu đã gọi nó là Ayers Rock vào năm 1873.
Bản dịch tiếng Việt
London hay Lontoo
Bản dịch tiếng Việt
Mỗi ngôn ngữ lại có ngoại danh riêng cho cùng một nơi. Tiếng Pháp gọi London là Londres, tiếng Phần Lan gọi là Lontoo.
Bản dịch tiếng Việt
Wikipedia liệt kê rất nhiều tên gọi của London:
- Londres trong tiếng Pháp, tiếng Tây Ban Nha và một số ngôn ngữ khác
- Λονδίνο trong tiếng Hy Lạp
- Londen trong tiếng Hà Lan
- Londra trong tiếng Ý và một số ngôn ngữ khác
- Londër trong tiếng Albania
- Londýn trong tiếng Séc và tiếng Slovakia
- Londyn trong tiếng Ba Lan
- Rānana trong tiếng Māori
- Lundúnir trong tiếng Iceland
- Londain trong tiếng Ireland
- Llundain trong tiếng Wales
- Lontoo trong tiếng Phần Lan
- Luân Đôn trong tiếng Việt
- لندن (Landan) trong tiếng Ba Tư, tiếng Ả Rập, tiếng Urdu
- 伦敦 Lúndūn trong tiếng Quan Thoại
Bản dịch tiếng Việt
Trước đây mình không hề biết điều này.
Bản dịch tiếng Việt
Nội danh và ngoại danh ở World Cup
Bản dịch tiếng Việt
FIFA World Cup 2026 đang diễn ra. Giải đấu có rất nhiều ví dụ hay về nội danh và ngoại danh. Nhờ vậy, nhiều người hơn đã biết quần đảo Cape Verde ở đâu và hòn đảo nhỏ Curaçao nằm chỗ nào.
Bản dịch tiếng Việt
Dưới đây là một số đội tuyển góp mặt, kèm nội danh và ngoại danh tiếng Anh của họ:
- 🇩🇪 Deutschland - Germany
- 🇲🇦 al-Maghrib / المغرب - Morocco
- 🇪🇬 Misr / مصر - Egypt
- 🇯🇵 Nihon / 日本 - Japan
- 🇰🇷 Hanguk / 한국 - South Korea
- 🇭🇷 Hrvatska - Croatia
- 🇬🇷 Elláda / ΕΛΛΑΔΑ - Greece
- 🇹🇷 Türkiye - Turkey
- 🇦🇹 Österreich - Austria
- 🇨🇮 Côte d’Ivoire - Ivory Coast
- 🇳🇱 Nederland - Netherlands
- 🇪🇸 España - Spain
- 🇸🇪 Sverige - Sweden
- 🇳🇴 Norge - Norway
- 🇮🇶 al-‘Iraq / العراق - Iraq
- 🇯🇴 al-Urdunn / الأردن - Jordan
- 🇩🇿 al-Jaza’ir / الجزائر - Algeria
- 🇸🇦 as-Su’udiyya / السعودية - Saudi Arabia
- 🇹🇳 Tūnis / تونس - Tunisia
- 🇨🇭 Schweiz / Suisse / Svizzera / Svizra - Switzerland
- 🇧🇪 België / Belgique / Belgien - Belgium
- 🇨🇩 República Democrática do Congo / République démocratique du Congo - DR Congo
- 🇧🇦 Bosna i Hercegovina / Босна и Херцеговина - Bosnia and Herzegovina
- 🇨🇿 Česko - Czech Republic / Czechia
- 🇭🇹 Hayti / Ayiti - Haiti
- 🇨🇻 Cabo Verde - Cape Verde
- 🇺🇿 O‘zbekiston - Uzbekistan
- 🇧🇷 Brasil - Brazil
- 🇲🇽 México - Mexico
Bản dịch tiếng Việt
Những khái niệm liên quan
Bản dịch tiếng Việt
Còn nhiều từ khác liên quan đến tên gọi:
- Eponym
- Capitonym
- Acronym và initialism
- Contronym
- Heteronym
- Homonym, homograph, homophone
Bản dịch tiếng Việt
Mới đây mình vừa trò chuyện với cháu gái về homograph. Câu chuyện khá thú vị.
Bản dịch tiếng Việt
Mình không phải chuyên gia về mọi nội danh trên thế giới. Mình biết rõ người Anh gọi London như thế nào, nhưng không thể nắm hết mọi tên gọi. Danh sách ở đây dựa trên hiểu biết tốt nhất của mình. Nếu có sai sót, mong bạn bỏ qua và báo cho mình để sửa lại.
Bản dịch tiếng Việt
Cập nhật ngày 24 tháng 7 năm 2026: Bài viết đã được cập nhật. Hiện bài ghi rõ Denali đã được đổi lại thành Mount McKinley vào tháng 1 năm 2025.
