4 tháng 6, 2026

Feuer-Waffen verändern den Krieg in Dai Viet

Súng đã thay đổi chiến tranh ở Đại Việt như thế nào

Nguồn: Tia Sang - Ho So Nhan Vat

Bài đọc được chuyển ngữ và đơn giản hóa để học tiếng Đức. Nội dung gốc thuộc Tia Sang - Ho So Nhan Vat.

Feuer-Waffen verändern den Krieg in Dai Viet

Bôi đen một từ hoặc cụm từ để tra nghĩa, dịch, highlight hoặc thêm ghi chú.

Tiến độ đọc bài

Đoạn 1/29

Đọc tiếng Đức trước. Khi cần, mở bản dịch ngay dưới từng đoạn.

Feuer-Waffen verändern den Krieg in Dai Viet

Die Menschen in Vietnam benutzen Gewehre und Kanonen sehr früh. Das ist fast so früh wie die erste Zeit von Feuer-Waffen in Ost-Asien. Die Vietnamesen machen auch eine technische Verbesserung. Die Welt benutzt diese Verbesserung hunderte Jahre lang.

Von den Schüssen gegen Che Bong Nga bis zur "Wunder-Kanone" von Ho Nguyen Trung: Die Geschichte zeigt eine kreative Technik in Dai Viet.

Die ersten Spuren von Pulver in Vietnam

Die ersten Spuren von Pulver in Vietnam kommen vielleicht aus dem 9. Jahrhundert. Im Jahr 867 lässt Cao Bien den Kanal Thien Uy graben. Der Kanal schneidet die Halbinsel Giang Son. Er liegt heute zwischen Mong Cai und Phong Thanh Cang. Boote können dort sicher fahren.

Alte Bücher sagen: Große Steine dort "explodieren von allein" nach Blitz und Donner.

Einige Forscher heute, zum Beispiel Franciscus Verellen, haben eine Idee: Die Arbeiter benutzen vielleicht Sprengstoff gegen die Steine. Später wird daraus eine Geschichte über Hilfe vom Himmel. Wenn diese Idee richtig ist, dann ist das eine der ältesten Nachrichten der Welt über Sprengstoff für zivile Arbeit.

Verellen sagt: Cao Bien benutzt Sprengstoff für die Steine. Cao Bien mag Zauberei. Er arbeitet mit vielen Dao-Meistern und Zauberern. Deshalb kennt er sicher die Rezepte für "Medizin für langes Leben" aus Dao-Büchern. Diese Rezepte machen aber Feuer, verbrennen Häuser und töten Menschen. Heute sagen wir: Das sind Chemie-Experimente von Dao-Meistern.

Ein Beispiel: Das Dao-Buch Chan nguyen dieu dao yeu luoc kommt aus derselben Zeit. Es schreibt: "Manche Leute nehmen Schwefel, Mineralien, Salpeter (KNO3) und Honig (das ist Kohlenstoff). Sie zünden es an. Das Feuer brennt Hände und Gesicht. Es verbrennt das ganze Haus."

Wann kommen Waffen auf das Schlachtfeld in Dai Viet?

Viele Zeitungen nennen Ho Nguyen Trung den "Vater der Artillerie". Aber das ist nicht ganz richtig. Gewehre und Kugeln gibt es in Vietnam schon lange vor seiner Geburt.

Der älteste Text mit Waffen ist von Truong Han Sieu aus dem Jahr 1312. Der Text heißt "Co Tich Than Tu Bi Ky". Er lobt den Gott Chi Minh Dai Vuong. Der Gott hilft der Tran-Armee. Die Tran-Armee gewinnt gegen den Champa-König Che Chi (Jaya Simhavarman IV). Sie bekommt viele Kriegs-Beute, auch Gewehre und Kugeln.

In der Welt ist die älteste Metall-Waffe mit sicherem Datum die "Thuong Do-Feuerwaffe". Auf der Waffe steht das Jahr 1298. Das ist das zweite Dai-Duc-Jahr. Thuong Do ist eine Hauptstadt der Yuan-Dynastie in China.

In China steht der Name "Feuerwaffe" zum ersten Mal in einem Text über das Jahr 1287. Dort steht: "... starke Männer vom Volk Miao nehmen Feuerwaffen und schießen weiter." Das ist dasselbe Jahr wie der dritte Krieg gegen die Yuan-Mongolen in Vietnam. Das zeigt: Die Vietnamesen kennen die Waffen-Technik fast von Anfang an in Ost-Asien.

Wir glauben: Als die Yuan-Armee Dai Viet und Champa angreift, bringt sie Waffen mit. Als die Vietnamesen die Feinde besiegen, werden die neuen Waffen ihre Beute.

Der Schuss im Jahr 1390 verändert die Geschichte

Fast 80 Jahre nach dem Text von Truong Han Sieu verändern Feuerwaffen einen wichtigen Moment. Dai Viet und Champa kämpfen schon ein Jahrhundert lang. Im Jahr 1390 stirbt der Champa-König Che Bong Nga. Soldaten von General Tran Khat Chan treffen ihn mit Kugeln.

Das Buch Dai Viet su ky toan thu schreibt: "Khat Chan befiehlt: Alle Feuerwaffen schießen zusammen. Bong Nga wird am Brett vom Boot getroffen und stirbt."

Der Kampf ist an einem Teil vom Fluss Luoc. Che Bong Nga sitzt auf dem Königs-Boot. Tran Khat Chan wartet mit Soldaten am Ufer.

Man sieht: Die Feuerwaffen der Tran haben genug Genauigkeit und Reichweite. Sie treffen ein einzelnes Boot aus hunderten Metern. Die Kugel geht durch die Bretter vom Boot. Sie hat noch genug Kraft und tötet Menschen. Die Waffen von Tran Khat Chan sind sicher große Kanonen mit weiter Reichweite und großer Zerstörung.

Ho Nguyen Trung erfindet die Waffe nicht. Aber er macht eine wichtige Verbesserung für die "Sung Than Co". Das bedeutet "Wunder-Maschinen-Waffe".

Professor Sun Laichen sagt: Ho Nguyen Trung erfindet den "Zünd-Becher". Er baut ein Teil wie einen kleinen Becher oder Trichter, mit Deckel. Die Soldaten tun Zünd-Pulver in den Becher und machen ihn zu. Dann können sie laufen und marschieren, auch im Regen. Das Pulver fällt nicht heraus und wird nicht nass.

Bis zur Mitte des 19. Jahrhunderts bleibt dieses rechteckige Teil mit Deckel ein wichtiger Teil von moderneren Gewehren in der Welt. Also benutzen die Menschen es circa 500 Jahre lang. Erst als der Westen die Zünd-Kapsel durch Schlag erfindet, verschwindet das Teil. Das ist ein Beispiel für eine Technik aus Vietnam, die sich in der Welt verbreitet.

Zeit der Le: Dai Viet ist ein kleines "Pulver-Reich"

Das Buch Dai Viet Su Ky Toan Thu schreibt: Nach dem Sieg gegen die Ming-Armee macht König Le Thai To neue Regeln für die Armee. Neu ist das "Hoa Dong". Das bedeutet "Feuer-Rohr".

Es gibt 4 Größen von Hoa Dong: Dai Tuong Quan, Dai Dang, Trung Dang und Tieu Dang. Hoa Dong ist eine Art Waffe. Dai Tuong Quan, Dai Dang und Trung Dang sind sicher große Kanonen. Viele Menschen bedienen sie zusammen. Tieu Dang ist eine kleine Hand-Waffe für eine Person.

Zur Zeit von Le Nhan Tong bekommen zwei Hoa-Dong-Armeen neue Namen: "Than Loi" und "Than Dien". Das bedeutet: Die Kraft und die Schnelligkeit der Kugeln sind wie Blitz und Donner.

Professor Sun Lai Chen schätzt: Unter Le Thanh Tong benutzen mehr als 38% der Soldaten Waffen. Das heißt: Von 10 Soldaten haben 4 Soldaten eine Waffe. Das zeigt: Feuer-Waffen sind sehr wichtig in der Militär-Theorie der frühen Le-Zeit.

Wenn diese 38% für die ganze Armee von Dai Viet stimmen, dann ist das sehr viel. Die ganze Armee hat circa 260.000 Menschen in den Jahren 1460 bis 1480. Dann hat Dai Viet gleich viele oder mehr Waffen-Soldaten als die Ming-Dynastie. In China hat circa ein Drittel der Armee im Jahr 1466 Waffen mit Pulver.

Xem bản dịch tiếng Việt đầy đủ

Người Việt đã dùng súng từ rất sớm, gần như ngay từ buổi đầu của lịch sử vũ khí hỏa khí ở Đông Á. Họ còn tạo ra một cải tiến kỹ thuật quan trọng, được cả thế giới sử dụng suốt trăm năm sau đó.

Từ loạt đạn giết chết Chế Bồng Nga cho đến "vũ khí kỳ diệu" của Hồ Nguyên Trừng, lịch sử hỏa khí ở Đại Việt cho thấy một truyền thống sáng tạo kỹ thuật ít người biết đến.

Dấu vết sớm nhất của thuốc súng ở Việt Nam

Dấu vết sớm nhất của thuốc nổ trên đất Việt có lẽ đã có từ thế kỷ 9. Năm 867, Cao Biền cho đào kênh Thiên Uy. Con kênh cắt ngang bán đảo Giang Sơn, nằm giữa Móng Cái và Phòng Thành Cảng ngày nay, để thuyền bè đi lại an toàn. Sách xưa chép rằng những tảng đá lớn ở đó sau tiếng sấm đã "tự nổ tung".

Vị trí phỏng đoán của kênh Thiên Uy do Cao Biền đào nằm giữa Móng Cái và Phòng Thành cảng ngày nay, theo nghiên cứu của He Fanneng, Yanag Chao, Zhao Liang (2019) [9]

Vị trí phỏng đoán của kênh Thiên Uy (tam giác đỏ) do Cao Biền đào nằm giữa Móng Cái và cảng Phòng Thành ngày nay, theo nghiên cứu của He Fanneng, Yanag Chao, Zhao Liang (2019) DOI:10.18306/dlkxjz.2019.11.004

Một số học giả hiện đại như Franciscus Verellen [1] cho rằng khi đó người ta có thể đã dùng thuốc nổ để phá đá. Về sau câu chuyện được thêu dệt thành huyền thoại thần Sấm ra tay. Nếu giả thuyết này đúng, đây là một trong những ghi chép sớm nhất thế giới về việc dùng thuốc nổ cho công trình dân sự.

Franciscus Verellen nói Cao Biền đã dùng thuốc nổ để phá những tảng đá lớn. Vì Cao Biền rất mê thuật pháp, ông mời nhiều đạo sĩ và thầy phù thủy đến bên mình [2]. Vì vậy ông chắc chắn biết các công thức "thuốc trường sinh" ghi trong sách Đạo giáo thời ấy. Những công thức này thường gây cháy nhà và chết người. Ngày nay chúng ta hiểu đó thực chất là những thí nghiệm hóa học của các đạo sĩ. Ví dụ, sách Đạo giáo Chân nguyên diệu đạo yếu lược cùng thời viết: "Có người dùng lưu huỳnh, hùng hoàng (α-As4S4: một loại khoáng chất chứa asen và lưu huỳnh), diêm tiêu (tức KNO3) trộn với mật ong (tức carbon), châm lửa thì lửa táp vào tay và mặt, thiêu rụi cả nhà" [3].

Súng xuất hiện trên chiến trường Đại Việt khi nào

Nhiều bài báo gọi Hồ Nguyên Trừng là "cha đẻ của pháo binh". Nhưng thực ra súng đã có ở Việt Nam từ lâu trước khi ông ra đời.

Văn bản sớm nhất mà chúng ta tìm được có nhắc đến súng là "Cổ Tích thần từ bi ký - Lịch đại gia ban phụ ký" của Trương Hán Siêu năm 1312. Tấm bia đá ca ngợi thần Chí Minh Đại Vương đã giúp quân Trần đánh bại vua Champa Chế Chí (Jaya Simhavarman IV) và thu được nhiều chiến lợi phẩm, trong đó có súng (銃磾) [4].

Khẩu súng kim loại cổ nhất thế giới có niên đại chắc chắn cho đến nay là "Thượng Đô hỏa súng". Trên thân súng khắc năm chế tạo: năm thứ hai niên hiệu Đại Đức (1298).

Thượng Đô hỏa súng đúc năm 1298 của nhà Nguyên. Ảnh: Wikimedia Commons.

Thượng Đô hỏa súng đúc năm 1298 đời Nguyên. Thượng Đô là kinh đô của nhà Nguyên (Trung Quốc). Ảnh: Wikimedia Commons.

Ở Trung Quốc, tên gọi Hỏa Súng lần đầu xuất hiện trong một văn bản năm 1287: "... chiêu mộ trai tráng người Miêu, mỗi nhóm 'thập' và 'ngũ' thay nhau cầm Hỏa Súng không ngơi tay" [5]. Đó cũng là năm diễn ra cuộc kháng chiến lần thứ ba chống quân Nguyên - Mông ở nước ta. Điều này cho thấy người Việt đã biết đến công nghệ vũ khí này gần như ngay từ đầu, vào buổi đầu lịch sử hỏa khí ở Đông Á. Chúng ta cho rằng khi quân Nguyên tấn công Đại Việt và Champa, họ đã mang theo súng. Loại vũ khí mới này sau đó thành chiến lợi phẩm của người Việt khi đánh thắng kẻ thù.

Phát đạn đổi thay lịch sử năm 1390

Gần 80 năm sau tấm bia của Trương Hán Siêu, Hỏa Súng tạo nên khoảnh khắc quan trọng nhất trong một thế kỷ chiến tranh giữa Đại Việt và Champa. Vua Champa Chế Bồng Nga trúng đạn của quân tướng Trần Khát Chân và chết năm 1390: "Khát Chân ra lệnh cho tất cả Hỏa Súng cùng bắn, ghim Bồng Nga chết dính vào ván thuyền", Đại Việt sử ký toàn thư chép như vậy.

Trận đánh diễn ra ở khúc quanh sông Luộc. Chế Bồng Nga ngồi trên thuyền ngự. Trần Khát Chân giấu quân bên bờ. Qua đó có thể thấy Hỏa Súng của quân Trần bắn khá chính xác và đủ xa để trúng một con thuyền riêng lẻ từ khoảng trăm mét. Viên đạn vẫn đủ sức xuyên qua ván gỗ và gây chết người. Hỏa Súng của Trần Khát Chân hẳn là những khẩu pháo lớn, tầm bắn xa và sức phá hủy mạnh.

Hình bên trái, cốc mồi chữ nhật (mất nắp) và lỗ điểm hỏa để đổ thuốc súng. Hình bên phải, nắp đậy trên cốc mồi trên thân súng. Ảnh: NVCC

Bên trái, cốc mồi hình chữ nhật (mất nắp) và lỗ điểm hỏa để đổ thuốc súng. Bên phải, nắp đậy trên cốc mồi ở thân súng. Ảnh: Nguyễn Ngọc Phương Đông

Và Hồ Nguyên Trừng không phải là người phát minh ra súng, nhưng ông tạo ra một cải tiến quan trọng với "Súng thần cơ" (nghĩa đen là "vũ khí máy thần"). Theo giáo sư Sun Laichen, Hồ Nguyên Trừng đã có một cải tiến quan trọng cho lịch sử quân sự: ông chế ra "cốc mồi" (đúc thêm một bộ phận nhỏ như chiếc cốc hay phễu có nắp). Khi đổ thuốc mồi vào cốc rồi đậy nắp lại, lính có thể hành quân cả khi trời mưa mà thuốc không rơi ra hay bị ướt [6]. Chiếc hộp chữ nhật có nắp này (về sau gọi là "đĩa mồi") vẫn là bộ phận quan trọng của những loại súng hiện đại hơn trên khắp thế giới cho đến giữa thế kỷ 19. Như vậy nó được dùng gần 500 năm.