Flut in Nepal und Klimagerechtigkeit
Lũ lụt ở Nepal: Lỗi do khí hậu?
Bài đọc được chuyển ngữ và đơn giản hóa để học tiếng Đức. Nội dung gốc thuộc Tia Sang - Van Hoa Xa Hoi.
Bôi đen một từ hoặc cụm từ để tra nghĩa, dịch, highlight hoặc thêm ghi chú.
Tiến độ đọc bài
Đoạn 1/20
Đọc tiếng Đức trước. Khi cần, mở bản dịch ngay dưới từng đoạn.
Xem bản dịch tiếng Việt đầy đủ
Đất nước nhỏ, vấn đề lớn
Nepal gần như không thải CO2. Nhưng Nepal lại là nơi chịu ảnh hưởng rất nặng nề của biến đổi khí hậu. Cuối tháng 8/2026, nơi đây xảy ra một trận lũ băng và bùn rất nghiêm trọng.
Chuyện gì xảy ra vào buổi sáng?
Sáng hôm đó, cuối tháng 8/2026, trời quang đãng. Không hề có mưa lớn.
Vào buổi sáng, một mảng băng lớn tách khỏi sông băng. Sông băng này nằm ở núi Langtang Lirung, phía bắc thung lũng Langtang, gần biên giới Nepal - Trung Quốc. Khối băng vỡ ra ở độ cao khoảng 5.200 m. Nó rơi xuống thung lũng sâu khoảng 1.200 m.
Ảnh vệ tinh cho thấy một vết sẹo lớn trên sườn núi. Vết sẹo rộng khoảng 0,2 km2. Cả lớp đá bên dưới băng cũng bị cuốn mất.
Các thiết bị đo được một tín hiệu rất mạnh. Lúc đầu, chuyên gia tưởng đó là động đất mạnh 4,4 độ. Một ngày sau, Cơ quan USGS của Mỹ khẳng định: Không có động đất. Tín hiệu đó là do băng va xuống mặt đất. Năng lượng của nó mạnh tương đương trận động đất 5,2 độ.
Khối băng nghiền nát đá. Nó cuốn theo bùn và cây cối. Rồi tạo thành dòng lũ bùn. Dòng lũ lao qua một hẻm núi hẹp. Nó đổ vào suối Lhende Khola ở Tây Tạng và chặn dòng nước lại. Con đập tạm bằng băng và đá giữ nước một lúc ngắn. Sau đó nó vỡ tung. Nước lao đi rất nhanh, đổ vào sông Bhote Koshi rồi chảy tiếp vào sông Trishuli.
Các trạm đo nước ghi nhận: Sông Trishuli dâng 7 đến 9 m chỉ trong 30 phút.
Nhiều người chết và thiệt hại nặng
Số người chết được tìm thấy ngày càng tăng. Đầu tháng 9, cảnh sát Nepal cho biết: Hơn 1.000 người đã chết. Gần 4.000 người mất tích. Hội Chữ thập đỏ Quốc tế nói: Ít nhất 93.000 người bị ảnh hưởng bởi trận lũ.
Trận lũ phá hủy nhiều thứ ở khu vực Rasuwa: cửa khẩu, bãi container, một khu chợ, một nhà máy điện, một trạm đo nước và nhiều cây cầu. Rasuwa là tuyến đường quan trọng cho giao thông và buôn bán. Nó nối Nepal với Trung Quốc qua cửa khẩu Rasuwagadhi - Gyirong.
Hatim Sharif là nhà nghiên cứu về nước ở Đại học Texas San Antonio. Ông nói: Điều khủng khiếp nhất là: Trước đó gần như không có mưa. Hầu hết hệ thống cảnh báo lũ trên thế giới đều đo lượng mưa. Nhưng một vụ sập sông băng không hiện gì trên radar thời tiết. Nên người dân không có thời gian chạy. Nhiều người chủ quan vì không thấy mưa lớn. Đến khi nhìn thấy bùn ập tới thì đã quá muộn. Chạy bộ không kịp, lái xe cũng không thoát. Hỗn hợp bùn và đá lao đi rất nhanh và rất nặng, như bê tông tươi.
Mối nguy dưới lòng đất
Vụ tai nạn cuối tháng 8/2026 không phải là lần đầu. Trong 10 năm qua, đã có ít nhất 5 vụ sập băng lớn. Gần nhất là tháng 5/2025: Làng Blatten ở Thụy Sĩ bị vùi dưới đá, đất và băng.
Ở Rasuwa cũng từng xảy ra vụ tương tự 14 tháng trước đó. Tháng 7/2025, một hồ băng trên sông băng ở Tây Tạng vỡ ra. Nước đổ vào suối Lhende. Ít nhất 9 người chết và 19 người mất tích. Cầu hữu nghị Miteri ở cửa khẩu Rasuwagadhi - Gyirong bị lũ cuốn trôi. Nhà máy thủy điện Rasuwagadhi hư hỏng.
Vì sao chuyện này xảy ra?
Nguyên nhân là các sông băng đã suy yếu. Sông băng là những dòng sông băng khổng lồ. Chúng trôi rất chậm trên đá. Khi khí hậu ấm lên, chúng trở nên yếu đi. Khi đó có hai mối nguy: Thứ nhất, sông băng nứt vỡ và khối băng lớn rơi xuống, như vụ cuối tháng 8. Thứ hai, nước băng tan tụ lại thành hồ băng trên núi cao. Khi chúng vỡ, nước cũng gây lũ ở thung lũng bên dưới, như vụ tháng 7/2025.
Các sông băng suy yếu ở biên giới Nepal là do nhiệt độ cao. Vùng Hindu Kush - Himalaya, gọi tắt là HKH, có hai dãy núi lớn: Hindu Kush ở phía tây và Himalaya ở phía nam. Đây là nơi có lượng băng lớn nhất sau Bắc Cực và Nam Cực. Từ năm 1980 đến 2020, nơi đây ấm lên khoảng 0,2 đến 0,3 độ mỗi 10 năm. Tốc độ này nhanh gần gấp đôi so với phần còn lại của thế giới.
Càng lên cao, nhiệt độ tăng càng nhanh. Một nghiên cứu năm 2026 trên tạp chí Global and Planetary Change cho thấy: Từ năm 1964 đến 2023, thung lũng Langtang ở độ cao trên 4.000 m ấm lên khoảng 0,3 độ mỗi 10 năm. Nhưng ở trạm đo cao 3.865 m chỉ ấm lên khoảng 0,1 độ. Càng cao, càng nhiều băng, nhiệt độ càng tăng nhanh.
Hiện tượng này gọi là "ấm lên theo độ cao". Ở vùng thấp đã lâu không còn tuyết. Ở trên cao, băng và tuyết tan ra. Rồi lộ ra lớp đất sẫm màu. Đất sẫm hấp thụ nắng và nhiệt nhiều hơn tuyết trắng. Vì vậy tuyết càng tan nhanh hơn. Không khí khô trên cao khi ấm lên cũng giữ nhiều hơi nước hơn. Điều này làm hiệu ứng nhà kính mạnh thêm và tỏa ra nhiều nhiệt. Ở vùng thấp, không khí vốn đã nhiều hơi nước nên tác động nhỏ hơn.
Các sông băng ngày càng thu hẹp
Cũng nghiên cứu năm 2026 đó cho biết: Từ thời kỳ Băng hà nhỏ khoảng năm 1815 đến năm 2023, thung lũng Langtang mất 78,46 km2 băng. Con số này tương đương 41,5%. Tốc độ mất băng nhanh hơn gấp 4 lần: Từ năm 1815 đến 1964 là 0,11% mỗi năm. Từ năm 1964 đến 2023 là 0,49% mỗi năm. Sau năm 2000 còn nhanh hơn: Từ năm 2000 đến 2016 khoảng 0,79% mỗi năm và từ năm 2016 đến 2023 khoảng 0,5% mỗi năm.
Diện tích gần như giảm một nửa, nhưng số lượng sông băng lại tăng từ 58 lên 115. Vì sao? Hơi nóng làm lớp băng trên sườn dốc mỏng đi. Rồi nó nứt vỡ. Một sông băng lớn tách thành nhiều mảnh nhỏ. Nhìn trên núi tưởng như có nhiều băng hơn. Nhưng thực ra chỉ là những mảnh băng nhỏ, mỏng và rời rạc. Chúng rất dễ rơi xuống. Trước đây băng bám rất chắc.
Dorothy Heinrich là nhà nghiên cứu ở Đại học Reading. Bà nói: Nhiệt độ cao hơn, sông băng trôi nhanh hơn và băng trong lòng đất ít đi, tất cả đều dễ gây sạt lở và lũ băng. Sông băng rút lui ở đây nghĩa là: Phần đầu sông băng lùi dần lên cao, vì băng tan nhiều hơn băng mới hình thành.
Vệ tinh ghi nhận trước vụ tai nạn: Rất nhiều tuyết tan trong 24 giờ. Sau đó lộ ra lớp băng bên dưới. Zeke Hausfather là nhà nghiên cứu khí hậu ở Berkeley Earth. Ông nói: Khu vực có sông băng này đã trải qua 4 mùa hè liên tiếp. Chúng đều thuộc nhóm 5 mùa hè nóng nhất trong 86 năm.
