Gut für mich, aber nicht gut für das Land
Tốt cho tôi, nhưng không tốt cho đất nước
Bài đọc được chuyển ngữ và đơn giản hóa để học tiếng Đức. Nội dung gốc thuộc Tia Sang - Nen Tang Kien Tao.
Bôi đen một từ hoặc cụm từ để tra nghĩa, dịch, highlight hoặc thêm ghi chú.
Tiến độ đọc bài
Đoạn 1/19
Đọc tiếng Đức trước. Khi cần, mở bản dịch ngay dưới từng đoạn.
Bản dịch tiếng Việt
Vấn đề của một quốc gia ngày càng phức tạp. Phải nhìn toàn bộ hệ thống, dự báo, điều phối và điều chỉnh. Không thể chỉ làm việc theo ngành, theo địa phương và theo quy trình tuyến tính. Vậy AI có giúp được gì ở đây không?
Bản dịch tiếng Việt
Nhiều vấn đề lớn của đất nước hiện nay cho thấy giới hạn của lối tư duy cũ. Dưới đây là bảy ví dụ:
Bản dịch tiếng Việt
1. Cái bẫy FDI: Tốt cho tỉnh, nhưng không tốt cho cả nước. Các tỉnh cạnh tranh nhau để thu hút đầu tư nước ngoài (FDI). Tỉnh nào cũng giảm thuế cho doanh nghiệp, cho thuê đất giá rẻ. Yêu cầu chuyển giao công nghệ thì nới lỏng. Một quyết định có lợi cho một tỉnh lại chưa chắc có lợi cho cả nước. Các tỉnh cạnh tranh lẫn nhau chứ không phải cạnh tranh với nước ngoài. Đầu tư bị trùng lặp. Nhà đầu tư chuyển từ tỉnh này sang tỉnh khác để hưởng ưu đãi tốt hơn. Câu hỏi quan trọng là: Đất nước cần FDI nào? Đặt ở đâu? Tỉnh nào có lợi thế? Hạ tầng và năng lượng có đáp ứng được không? Quyết định hôm nay sẽ có ý nghĩa gì sau 5-10 năm?
Bản dịch tiếng Việt
2. Quá nhiều cảng biển và sân bay. Nhiều tỉnh ven biển muốn có cảng nước sâu hay sân bay riêng. Tỉnh nào cũng muốn có biểu tượng phát triển. Nhưng chỉ cách vài chục km đã có sẵn cảng hoặc sân bay còn dư công suất. Kết quả: các cảng cạnh tranh nhau. Đường bộ và đường sắt bị chia cắt, quá tải. Chi phí logistics của cả nước rất cao, khoảng 16-17% GDP. Năng lực cạnh tranh quốc tế giảm sút, vì luồng hàng hóa không được điều phối theo thời gian thực.
Bản dịch tiếng Việt
3. Lưới điện quốc gia và năng lượng tái tạo. Điện mặt trời và điện gió có rất nhiều ở miền Trung và miền Nam Việt Nam. Điều này tốt cho môi trường địa phương. Nhưng lại là cơn ác mộng cho lưới điện quốc gia. Nắng và gió không ổn định, phụ thuộc thời tiết. Con người không thể chỉ bằng mệnh lệnh hay tính toán thủ công mà cân bằng sản lượng điện trong vài giây. Vì vậy phải cắt giảm nhà máy điện. Rất lãng phí. Ở đây bắt buộc cần một lưới điện thông minh, tự vận hành. Nó tự cân bằng cung và cầu.
Bản dịch tiếng Việt
4. Nông nghiệp ở Đồng bằng sông Cửu Long và biến đổi khí hậu. Xâm nhập mặn, hạn hán và lũ lụt ở miền Tây biến động liên tục. Nông dân và chính quyền địa phương không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm như trước. Vùng nào cũng muốn nuôi thêm tôm, trồng thêm lúa. Người ta khoan giếng, đưa nước mặn vào ruộng. Với một hộ gia đình hay một tỉnh, cách làm này có lý. Nhưng xét trên cả vùng rộng lớn, xuyên biên giới và theo thời gian, nó rất nguy hiểm. Đất bị sụt lún. Nước mặn ở lại vĩnh viễn. Hệ thống nước ngọt cho hàng triệu người dân hạ lưu bị phá hỏng.
Bản dịch tiếng Việt
5. Đô thị thông minh và rắc rối khi sáp nhập tỉnh, xã. Tỉnh nào cũng mua camera AI và trung tâm điều hành riêng của các hãng khác nhau. Thành phố nào cũng muốn nhanh chóng thành đô thị thông minh. Vì thế có hàng chục chuẩn dữ liệu. Chúng không tương thích với nhau. Các vùng gần như không thể chia sẻ thông tin về an ninh và giao thông. Khi sáp nhập tỉnh, xã, rắc rối còn nhiều hơn. Vùng cũ nào cũng có phần mềm quản lý riêng dùng hàng chục năm nay. Mã số, quy trình và thẩm quyền không khớp nhau. Giờ mới lộ ra khoản nợ kỹ thuật khổng lồ. Lâu nay nó vô hình. Đến giờ phải trả một lúc.
Bản dịch tiếng Việt
6. Ùn tắc trong thành phố. Chỉnh thời gian đèn xanh ở một ngã tư, ví dụ ở Hà Nội hay TP. Hồ Chí Minh. Cách này chỉ giúp đúng ngã tư đó. Nhưng ùn tắc của cả thành phố vẫn còn. Xe từ ngã tư này lại dồn áp lực sang ngã tư kế tiếp. Có tới hàng triệu phương tiện. Tình hình thay đổi từng phút. Con người không thể điều khiển hàng nghìn ngã tư cùng lúc bằng tay. Cần một thế cân bằng động trên toàn mạng lưới.
Bản dịch tiếng Việt
7. Quản trị quốc gia. Đất nước vận hành với hàng nghìn chỉ số. Việc này rất khó. Các chỉ số liên hệ chằng chịt với nhau. Con người không thể nhìn và phân tích thủ công. Phản hồi lại đến vào những thời điểm khác nhau. Kinh tế phản hồi nhanh. Môi trường và y tế có độ trễ nhiều năm. Phải biến hàng nghìn chỉ số thành một quyết định: Ngân sách đi đâu? Ưu tiên cái gì? Mà dữ liệu từ xã lên trung ương có khi không còn chính xác.
Bản dịch tiếng Việt
Những ví dụ này cho thấy: Nhiều vấn đề quốc gia hiện nay là những hệ thống lớn, liên thông, vận động và phức tạp. Không thể chia nhỏ rồi điều khiển theo ngành, theo vùng và theo quy trình tuyến tính nữa. Phải học cách quan sát, thấu hiểu, dự báo, điều phối và thích ứng với các hệ thống. Các Hệ thống Tự chủ và Thông minh (AIS) có thể giúp việc này.
Bản dịch tiếng Việt
Lösung mit Autonomen und Intelligenten Systemen
Bản dịch tiếng Việt
Autonome và Intelligente Systeme có thể tự cảm nhận môi trường. Chúng có thể tự ra quyết định. Chúng có thể tự điều khiển hành vi và tự thích ứng. Chúng muốn đạt một mục tiêu trong một thế giới luôn thay đổi. Chúng có thể học hỏi và phối hợp với con người hay với các hệ thống khác.
Bản dịch tiếng Việt
Một hệ thống được gọi là tự chủ và thông minh khi có sáu năng lực này, dù ở mức độ khác nhau: Có vòng khép kín giữa cảm nhận và hành động. Có thể tự học và tự thích ứng. Có thể ra quyết định trong điều kiện không chắc chắn. Có thể tự soi chiếu và sửa lỗi. Thể hiện hành vi mới ở cấp độ hệ thống. Tương tác với con người và thích ứng với con người.
Bản dịch tiếng Việt
Khi một hệ thống có tốt những năng lực này, đó là một hệ thống tự chủ và thông minh. Dù nó là robot, xe tự lái, nhà máy thông minh, bệnh viện thông minh, lưới điện thông minh hay hệ thống điều hành quốc gia cũng vậy.
Bản dịch tiếng Việt
Cốt lõi của AIS là ba nền tảng: Khoa học hệ thống giúp nhìn và tổ chức vấn đề như một hệ thống. Mục tiêu là kết quả tốt nhất cho tổng thể. Điều khiển học mang lại khả năng tự quan sát, phản hồi và thích ứng. AI mang lại cảm nhận, dự báo, tư duy và tự học. Vì vậy AIS không chỉ có nghĩa là: Ta dùng AI cho một vấn đề. AIS có nghĩa là: Ta kết hợp tư duy hệ thống, điều khiển học và AI. Nhờ đó hình thành những hệ thống tự vận hành, thông minh, có khả năng thích ứng.
Bản dịch tiếng Việt
Dưới đây là các giải pháp AIS ngắn gọn cho những vấn đề nêu trên:
Bản dịch tiếng Việt
FDI-Falle: Chúng ta xây dựng mô hình đầu tư ở cấp quốc gia. Mỗi dự án FDI không chỉ chấm điểm theo lợi ích cho tỉnh. Nó được đánh giá theo tác động tới cả hệ thống: chuỗi cung ứng, công nghệ, năng lượng, lao động và ngân sách. AI hỗ trợ dự báo và xây dựng kịch bản. Phản hồi giúp điều chỉnh bản đồ ưu tiên liên tục. Các vùng vẫn tự chủ, nhưng cùng làm việc trong một mục tiêu chung của đất nước.
Bản dịch tiếng Việt
Zu viele Häfen und Flughäfen: AIS là mô hình tối ưu mạng logistics quốc gia. Nó chạy trước mọi quyết định quy hoạch của tỉnh. Nó mô phỏng tác động của một cảng hay sân bay mới lên toàn mạng: công suất, luồng hàng, chi phí logistics trong GDP. Sau đó mới cấp phép. Nhờ vậy quy hoạch không còn là xin - cho theo từng tỉnh, mà là tối ưu cho cả mạng lưới.
Bản dịch tiếng Việt
Erneuerbares Stromnetz: Chúng ta vận hành một lưới điện tự chủ, có khả năng thích ứng (Autonomous Smart Grid).
