Có từ tiếng Đức nào bạn chưa hiểu không? 🌱

Es gibt ein Paradox bei diesem Stahlunternehmen: Es kann Stahl für die Eisenbahn machen, aber es hat keine Regeln, die es schützen, um auf dem eigenen Markt mitzumachen.

Có một nghịch lý ở doanh nghiệp thép này: đã làm được thép cho đường sắt nhưng lại thiếu cơ chế bảo vệ để tham gia ngay trên sân nhà.

Viele Jahre denken die Menschen in Vietnam bei Stahl nur an Baustahl. Das ist einfacher Stahl für normale Häuser. Er hat wenig Mehrwert und es gibt oft zu viel davon. Aber jetzt ist die Situation anders.

Nhiều năm qua, nhắc đến thép ở Việt Nam người ta chỉ nghĩ tới thép xây dựng. Đó là loại thép thông thường dùng cho nhà ở, giá trị gia tăng thấp và thường xuyên dư thừa. Nhưng nay tình hình đã khác.

Wechsel zu hochwertigem Stahl

Chuyển sang thép chất lượng cao

Auf einem Workshop mit dem Titel "Industrie für Material, Maschinenbau und Produktion in Vietnam in der neuen Entwicklungsphase" am 15/6/2026 spricht die Gruppe Hòa Phát vor der Nationalversammlung. Der Workshop wird von der Kommission für Wissenschaft, Technologie und Umwelt der Nationalversammlung organisiert. Hòa Phát sagt: Im ersten Quartal 2027 will das Unternehmen die ersten Eisenbahnschienen aus Vietnam herstellen. Im zweiten Quartal 2027 will es die Schienen verkaufen.

Tại hội thảo "Công nghiệp vật liệu, cơ khí và chế tạo Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới" ngày 15/6/2026, Tập đoàn Hòa Phát đã phát biểu trước Quốc hội. Hội thảo do Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội tổ chức. Hòa Phát cho biết dự kiến quý I/2027 sẽ sản xuất những thanh ray đầu tiên của Việt Nam và bán ra thị trường vào quý II/2027.

Seit Mitte 2025 investiert Hòa Phát in eine neue Produktionslinie aus Deutschland. Mit dieser Linie kann das Unternehmen Eisenbahnschienen und Stahl mit viel Kohlenstoff produzieren. Diesen Stahl braucht man für die Autoindustrie, den Schiffsbau und für den Kern von Transformatoren.

Từ giữa năm 2025, Hòa Phát đầu tư dây chuyền sản xuất mới nhập từ Đức. Dây chuyền này cho phép làm ray đường sắt và thép hàm lượng carbon cao. Đây là loại thép cần cho ngành ô tô, đóng tàu và lõi máy biến áp.

Das ist ein wichtiger Schritt. Viele Jahre muss Vietnam hochwertiges Material für die Eisenbahn aus dem Ausland importieren.

Đây là bước đi quan trọng. Trong nhiều năm, Việt Nam phải nhập khẩu vật liệu chất lượng cao cho đường sắt.

Jetzt plant das Land ein sehr großes Projekt: die Hochgeschwindigkeitsbahn von Norden nach Süden. Dazu kommen viele Metro-Linien in Hanoi und in Ho-Chi-Minh-Stadt. Deshalb ist eine Lieferkette für Material im eigenen Land nicht nur eine Frage von Gewinn für ein Unternehmen. Es ist eine Frage der Unabhängigkeit und der Sicherheit für die Wirtschaft des Landes. So bleiben viele zehn Milliarden US-Dollar im Land und fließen nicht ins Ausland.

Hiện cả nước đang chuẩn bị cho dự án rất lớn: tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam. Cùng với đó là nhiều tuyến metro ở Hà Nội và TP.HCM. Vì vậy, việc có chuỗi cung ứng vật liệu trong nước không chỉ là chuyện lợi nhuận của một doanh nghiệp. Đó là vấn đề tự chủ và an ninh kinh tế của đất nước. Nhờ đó, hàng chục tỷ USD có thể ở lại trong nước thay vì chảy ra ngoài.

In der Stahlfabrik von Hòa Phát in Dung Quất im Jahr 2024. Foto: Giang Huy.

Nhà máy thép Hòa Phát tại Dung Quất năm 2024. Ảnh: Giang Huy.

Nicht nur Hòa Phát arbeitet daran. Hòa Phát hat heute einen Marktanteil von 31-60% bei verschiedenen Stahlsorten in Vietnam, von Baustahl bis zu warmgewalztem Stahl. Auch andere Firmen wie Lilama, Becamex, Đại Dũng und Thaco investieren. Sie wollen mehr bei großen Infrastrukturprojekten mitmachen.

Không chỉ Hòa Phát. Hiện Hòa Phát chiếm 31-60% thị phần với các loại thép khác nhau tại Việt Nam, từ thép xây dựng đến thép cán nóng. Nhiều doanh nghiệp khác như Lilama, Becamex, Đại Dũng và Thaco cũng đang đầu tư để tham gia nhiều hơn vào các dự án hạ tầng lớn.

Aber der Vertreter von Hòa Phát sagt: Es gibt ein Paradox. Die Firmen haben immer mehr Fähigkeit, aber sie bekommen keine Chance auf dem Markt. In der Schwerindustrie braucht eine spezielle Produktionslinie sehr viel Geld. Und es dauert lange, bis man das Geld zurückbekommt. Wenn die Firma die Nachfrage auf dem Markt nicht vorhersagen kann oder keine großen Aufträge hat, ist die Investition sehr riskant.

Tuy nhiên, đại diện Hòa Phát cho rằng đang có nghịch lý. Năng lực của doanh nghiệp ngày càng tăng nhưng cơ hội tiếp cận thị trường lại không có. Trong ngành công nghiệp nặng, một dây chuyền chuyên biệt đòi hỏi vốn rất lớn và thời gian thu hồi vốn kéo dài. Nếu không dự báo được nhu cầu thị trường hay không có đơn hàng lớn, khoản đầu tư sẽ rất rủi ro.

Nach Aussage von Hòa Phát ist das Problem heute nicht mehr die Frage "Kann die Firma das machen oder nicht?" Sondern die Frage ist "Darf die Firma mitmachen oder nicht? Können die Firmen die Hindernisse überwinden?"

Theo Hòa Phát, vấn đề hiện nay không còn là "doanh nghiệp có làm được hay không?" mà là "có được cho tham gia hay không? Doanh nghiệp có vượt qua được rào cản hay không?"

Wir haben scheinbar noch nicht genug politische Regeln und Systeme. Diese Systeme müssen die Produktionsfähigkeit von einzelnen Firmen zu einer starken Industrie für das ganze Land machen.

Dường như chúng ta vẫn chưa có đủ cơ chế, chính sách. Những hệ thống này phải biến năng lực sản xuất của từng doanh nghiệp thành sức mạnh công nghiệp chung của cả nước.

Angebot und Nachfrage sind da, aber sie treffen sich nicht

Có cung, có cầu nhưng không gặp nhau

Die Regierung hat schon erlaubt, dass Investoren Produkte für die Eisenbahn im eigenen Land "bestellen" können. Das steht im Dekret Nr. 04/2026 vom Anfang dieses Jahres. Aber Herr Phan Bội Châu, Leiter der Eisenbahn-Abteilung von Hòa Phát, sagt: In den letzten 6 Monaten passiert in der Praxis fast nichts. Die Investoren, mit denen Hòa Phát spricht, wissen nicht, was sie tun sollen. Es gibt keine klare Anleitung für den Bestellprozess, keine Kriterien für die Auswahl und keinen klaren Mechanismus für die Verantwortung. Das Vergabegesetz ist ein Gesetz mit höherer rechtlicher Kraft. Es verlangt, dass Projekte mit öffentlichem Geld das Geld sehr streng verwalten. Und es gibt noch keinen Fall für eine "Bestellung" wie diese. Deshalb warten alle Investoren ab. Sie warten auf eine detaillierte Anleitung von oben, damit sie sicher entscheiden können. Das ist ein bekanntes Problem in der öffentlichen Verwaltung. Die Politik der Regierung ist oft nur auf der Ebene von Prinzipien. Aber es fehlen sofort bei der Veröffentlichung die detaillierten Anleitungen und die klaren Regeln, wer verantwortlich ist. Die Folge ist: Alle warten aufeinander. Die Firma wartet auf Aufträge, der Investor wartet auf Anleitung und das Projekt kommt später, obwohl es erst in der Vorbereitung ist.

Chính phủ đã cho phép nhà đầu tư được "đặt hàng" sản phẩm đường sắt trong nước. Quy định này nằm trong Nghị định số 04/2026 ban hành đầu năm nay. Nhưng ông Phan Bội Châu, Trưởng Ban Đường sắt của Hòa Phát, cho biết 6 tháng qua trên thực tế hầu như chưa có gì chuyển động. Các chủ đầu tư mà Hòa Phát làm việc cùng đều lúng túng, không biết phải làm thế nào. Chưa có hướng dẫn rõ ràng về quy trình đặt hàng, tiêu chí lựa chọn hay cơ chế xác định trách nhiệm. Trong khi đó, Luật Đấu thầu có hiệu lực pháp lý cao hơn, đòi hỏi quản lý rất chặt chẽ vốn đầu tư công. Và hiện chưa có tiền lệ nào cho hình thức "đặt hàng" như vậy. Vì thế, mọi chủ đầu tư đều chờ. Họ chờ hướng dẫn chi tiết từ cấp trên để có thể quyết định an toàn. Đây là vướng mắc quen thuộc trong quản lý công. Chính sách của Chính phủ nhiều khi chỉ dừng ở mức nguyên tắc. Ngay khi ban hành lại thiếu hướng dẫn cụ thể và quy định rõ ai chịu trách nhiệm. Hệ quả là ai cũng chờ ai. Doanh nghiệp chờ đơn hàng, chủ đầu tư chờ hướng dẫn, còn dự án thì chậm lại dù mới ở khâu chuẩn bị.

Lücke bei der Lokalisierung in PPP-Projekten

Khoảng trống nội địa hóa trong dự án PPP

Eine andere rechtliche Lücke: Die Regeln für die Bevorzugung von Produkten aus dem eigenen Land gelten heute fast nur für reine öffentliche Investitionsprojekte. Aber für Eisenbahnprojekte im PPP-Modell (der Staat und ein privates Unternehmen arbeiten zusammen und bauen oder betreiben Infrastruktur und öffentliche Dienstleistungen zusammen) und im BT-Modell (ein privates Unternehmen bezahlt 100% für den Bau der Infrastruktur, nach dem Bau übergibt es das Werk an den Staat und bekommt dafür Landnutzungsrechte oder anderes öffentliches Vermögen mit gleichem Wert, man nennt das oft "Land gegen Infrastruktur") gibt es diesen verpflichtenden Mechanismus nicht. "Das nimmt den inländischen Firmen die Chance zur Teilnahme", sagt Herr Phan Bội Châu. Wenn man die Pflicht, Produkte aus dem eigenen Land zu nutzen, im Bereich der PPP-Projekte vergisst (das BT-Projekt ist auch eine Form von PPP), dann ist der Einfluss der Lokalisierungspolitik viel kleiner.

Một kẽ hở pháp lý khác: quy định ưu tiên dùng hàng trong nước hiện gần như chỉ áp dụng cho dự án đầu tư công thuần túy. Nhưng với dự án đường sắt theo mô hình PPP (Nhà nước và doanh nghiệp tư nhân cùng hợp tác xây dựng hoặc vận hành hạ tầng và dịch vụ công) và mô hình BT (doanh nghiệp tư nhân bỏ 100% vốn xây hạ tầng, sau khi hoàn thành bàn giao công trình cho Nhà nước và được đổi lại quyền sử dụng đất hoặc tài sản công khác có giá trị tương đương, thường gọi là "đổi đất lấy hạ tầng"), cơ chế bắt buộc này lại không có. "Điều này tước cơ hội tham gia của doanh nghiệp trong nước", ông Phan Bội Châu nói. Nếu bỏ qua yêu cầu dùng sản phẩm nội địa ở khu vực dự án PPP (dự án BT cũng là một dạng PPP), tác động của chính sách nội địa hóa sẽ giảm đi rất nhiều.

Herr Phan Bội Châu, Leiter der Eisenbahn-Abteilung der Hòa Phát Gruppe, spricht über 3 Hindernisse bei der Produktion von Material für die Eisenbahn vor der Kommission für Wissenschaft, Technologie und Umwelt der Nationalversammlung am 15/6. Foto: Ngô Hà.

Ông Phan Bội Châu, Trưởng Ban đường sắt Tập đoàn Hòa Phát, nêu 3 điểm nghẽn trong sản xuất vật liệu đường sắt trước Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội ngày 15/6. Ảnh: Ngô Hà.

In der Praxis nutzen öffentliche Investoren gern importierte Produkte mit alten internationalen Zertifikaten. So fühlen sie sich bei der Verantwortung sicherer. Wenn ausländische Auftragnehmer einen Auftrag gewinnen, bringen sie oft ihr bekanntes Lieferanten-System aus ihrem eigenen Land mit. Das Ergebnis ist: Inländische Firmen haben es sehr schwer, der erste Lieferant zu werden. Das gilt auch dann, wenn ihr Produkt sehr gut ist und der Preis gut ist.

Trên thực tế, chủ đầu tư công thường chuộng hàng nhập khẩu đã có chứng nhận quốc tế lâu năm. Làm vậy họ thấy an tâm hơn về trách nhiệm. Khi nhà thầu nước ngoài trúng thầu, họ thường kéo theo hệ thống nhà cung cấp quen thuộc từ nước mình. Kết quả là doanh nghiệp trong nước rất khó trở thành nhà cung cấp cấp một, dù sản phẩm rất tốt và giá cạnh tranh.

Das ist eine Lektion von Industrieländern wie Südkorea,