Kinder, Soziale Medien und Algorithmen
Trẻ em, mạng xã hội và thuật toán
Bài đọc được chuyển ngữ và đơn giản hóa để học tiếng Đức. Nội dung gốc thuộc Tia Sang - Van Hoa Xa Hoi.

Bôi đen một từ hoặc cụm từ để tra nghĩa, dịch, highlight hoặc thêm ghi chú.
Tiến độ đọc bài
Đoạn 1/21
Đọc tiếng Đức trước. Khi cần, mở bản dịch ngay dưới từng đoạn.
Bản dịch tiếng Việt
Nhiều nước đang đổi chính sách. Trước đây họ chỉ dặn trẻ em và gia đình phải cẩn thận khi dùng mạng xã hội. Bây giờ họ nói rõ: chính các nền tảng phải chịu trách nhiệm về thiết kế sản phẩm và cách kinh doanh dựa trên sự chú ý của trẻ.
Bản dịch tiếng Việt
Năm 2021, một nữ sinh 13 tuổi ở Long An đã uống thuốc trừ sâu. Trước đó, em bị bạn bè cô lập ở trường và bị bắt nạt trên Facebook. Trong lúc nguy kịch, em gọi cho bà rồi được đưa vào bệnh viện. Vài tháng trước tại Hà Nội, hai nữ sinh ghé sát quay cảnh một bạn đang làm bài, dùng AI cắt ghép thành video giễu cợt rồi đăng lên mạng xã hội.
Bản dịch tiếng Việt
Đây không phải chuyện cá biệt. Bắt nạt trực tuyến, chửi bới, miệt thị ngoại hình, tin giả, nội dung bạo lực, khiêu dâm và các trào lưu nguy hiểm thường xuất hiện đan xen. Thuật toán còn tự động gợi ý những nội dung này, dù trẻ không hề tìm kiếm.
Bản dịch tiếng Việt
Khảo sát của UNICEF, INTERPOL và ECPAT cho thấy 89% trẻ em Việt Nam từ 12 đến 17 tuổi dùng Internet. Ở nhóm 14 đến 15 tuổi, tỷ lệ lên tới 93%. Khoảng một phần năm số em được hỏi từng là nạn nhân của bắt nạt trực tuyến. Phần lớn không biết tìm sự giúp đỡ ở đâu.
Bản dịch tiếng Việt
Vậy có nên cấm trẻ dưới 16 tuổi lập tài khoản mạng xã hội không? Có nhiều lý do để trả lời là có.
Bản dịch tiếng Việt
Cấm mạng xã hội không có nghĩa là cấm Internet
Bản dịch tiếng Việt

Bản dịch tiếng Việt
Mạng xã hội có thể khiến tổn thương lan rộng và kéo dài hơn. Ảnh: Getty Images
Bản dịch tiếng Việt
Thứ nhất, nhiều người lo cấm sẽ ảnh hưởng việc học. Nhưng đề xuất mới không cấm Internet. Trẻ vẫn có thể dùng ứng dụng, công cụ học trực tuyến, tra cứu thông tin và liên lạc cần thiết. Internet là hạ tầng tri thức. Còn mạng xã hội là sản phẩm do các công ty Big Tech thiết kế theo tính toán kinh doanh.
Bản dịch tiếng Việt
Thứ hai, mạng xã hội không phải sân chơi trung lập. Đó là mô hình kinh doanh sự chú ý: người dùng ở lại càng lâu, lướt càng nhiều, công ty càng bán được nhiều quảng cáo. Nền tảng tận dụng các nghiên cứu về não bộ, hành vi và thuật toán để tối ưu việc lướt vô tận, tự động phát và thông báo liên tục. Cách này dễ gây nghiện. Ngay cả người lớn cũng khó rời mắt. Vì vậy rất khó đòi hỏi trẻ phải tự kiểm soát khi hệ thống luôn kéo các em xem tiếp.
Bản dịch tiếng Việt
Dĩ nhiên không phải đứa trẻ nào dùng mạng xã hội cũng lo âu hay trầm cảm. Nhưng Cơ quan Y tế Công cộng Mỹ (USPHS) cho biết dùng hơn ba tiếng mỗi ngày làm nguy cơ gặp vấn đề tâm lý tăng gấp đôi. Hiện cũng chưa có đủ bằng chứng cho thấy mạng xã hội an toàn với trẻ. Với an toàn của trẻ, không cần đợi có bằng chứng tuyệt đối mới áp dụng biện pháp phòng ngừa.
Bản dịch tiếng Việt
Thứ ba, mạng xã hội cũng có mặt tích cực. Trẻ có thể giữ liên lạc với bạn bè và tìm được nhóm cùng sở thích. Nhưng không thể đánh đổi những lợi ích đó để cho trẻ tự do dùng phần mềm gây nghiện vốn che giấu rủi ro với các em. Trẻ vẫn có thể học, tìm thông tin, xem video bài giảng và trò chuyện với bạn bè mà không cần một tài khoản theo dõi hành vi, đoán sở thích rồi liên tục đẩy nội dung do thuật toán chọn.
Bản dịch tiếng Việt
Và nếu cấm, chỉ khóa tài khoản thôi chưa đủ. Có nguy cơ xảy ra "hiệu ứng dịch chuyển": khi các nền tảng lớn bị chặn, một số em sẽ chuyển sang nền tảng khác ít kiểm soát hơn hoặc vào không gian ẩn danh. Vì thế lệnh cấm phải đi cùng kiểm soát và giáo dục, chứ không chỉ đóng tài khoản.
Bản dịch tiếng Việt
Vậy cấm bằng cách nào? Ai chịu trách nhiệm? Trách nhiệm nằm ở "đầu nguồn" thông tin, tức các nền tảng số, hay ở "cuối nguồn", tức cha mẹ?
Bản dịch tiếng Việt
Trách nhiệm ở "đầu nguồn"
Bản dịch tiếng Việt
Xét cho cùng, nền tảng mạng xã hội là sản phẩm kinh doanh. Nhiều nước xây dựng quy định theo logic này: nếu sản phẩm của nền tảng gây rủi ro đặc biệt cho trẻ, doanh nghiệp không thể chối bỏ trách nhiệm.
Bản dịch tiếng Việt

Bản dịch tiếng Việt
Nhiều nước chuyển từ chỗ chỉ cảnh báo trẻ em và gia đình sang buộc nền tảng chịu trách nhiệm nhiều hơn về thiết kế và cách kinh doanh dựa trên sự chú ý của trẻ. Ảnh minh họa: Kim Dung
Bản dịch tiếng Việt
Úc, Mỹ, Pháp và gần Việt Nam là Indonesia đã có quy định cụ thể. Họ kết hợp luật cũ với luật mới cho môi trường số và buộc nền tảng chịu trách nhiệm với sản phẩm của mình. Úc đi xa nhất: từ cuối năm 2025, nền tảng phải ngăn người dưới 16 tuổi tạo hoặc duy trì tài khoản. Nếu không tuân thủ, họ có thể bị phạt tới 49,5 triệu AUD. Trách nhiệm thuộc về nền tảng, không phải trẻ hay cha mẹ. Luật Úc nêu rõ trẻ dưới 16 tuổi và cha mẹ hay người giám hộ sẽ không bị phạt nếu trẻ vẫn có tài khoản. Cha mẹ không phải "cảnh sát Internet". Nghĩa vụ thuộc về doanh nghiệp, phải có giải pháp kỹ thuật để chặn tài khoản dưới 16 tuổi.
Bản dịch tiếng Việt
Indonesia sẽ hạn chế người dưới 16 tuổi trên các nền tảng rủi ro cao từ tháng 3/2026. Pháp chọn ngưỡng 15 tuổi. Đan Mạch dự kiến cho phép cha mẹ đồng ý trong một số trường hợp. Trung Quốc giới hạn thời gian và nội dung theo độ tuổi. Các mô hình khác nhau và vẫn cần thêm dữ liệu về hiệu quả lệnh cấm. Nhưng tựu trung, chúng cho thấy bảo vệ trẻ không thể chỉ dựa vào lời khuyên cho phụ huynh hay vào ngày sinh do người dùng tự khai.
Bản dịch tiếng Việt
Dĩ nhiên quản lý mạng xã hội vẫn là lĩnh vực mới. Trên thế giới chưa có mô hình hoàn hảo để Việt Nam sao chép. Chẳng hạn, kết quả ban đầu từ Úc cho thấy cả tiến triển lẫn hạn chế. Trong những tuần đầu, 4,7 triệu tài khoản dưới 16 tuổi đã bị xóa hoặc hạn chế. Nhưng đến giữa năm 2026, khảo sát của cơ quan eSafety cho thấy hơn 80% trẻ từ 10 đến 15 tuổi vẫn lén dùng được mạng xã hội, vì nhiều nền tảng c
Kiểm tra đọc hiểu
Trả lời sau khi đọc để kiểm tra bạn đã nắm được ý chính chưa.
Bài đọc tiếp theo
Architektur nach dem Krieg in Nordvietnam
Vom Palast der Kinder bis zum Hotel Thang Long und der Zigarettenfabrik Thang Long hatte Hanoi eine Schicht moderner Architektur. Sie wurde von vielen Generationen vietnamesischer Architekten und…
Đọc và họcKratom – Was ist das und warum gibt es eine Debatte?
Kratom ist ein pflanzliches Produkt. Es sieht aus wie andere Kräuterprodukte in Geschäften. Aber es ist ein Thema in der öffentlichen Gesundheitsdebatte. Manche Menschen benutzen es für Energie,…
Đọc và họcDas älteste NFL-Team
Die älteste NFL-Mannschaft sind die Arizona Cardinals. Ihre Geschichte beginnt im Jahr 1898. Das ist mehr als zwei Jahrzehnte, bevor die NFL überhaupt existierte. Das Team begann in Chicago als…
Đọc và họcWas ist das älteste Lebewesen auf der Erde?
Das älteste Lebewesen auf der Erde ist vielleicht ein Baum, eine Unterwasserwiese oder eine riesige Kolonie, die wie tausende separate Organismen aussieht. Die Antwort hängt davon ab, was…
Đọc và học