Mathematik: Kampf zwischen endlich und unendlich
Toán học là cuộc chiến giữa hữu hạn và vô hạn
Bài đọc được chuyển ngữ và đơn giản hóa để học tiếng Đức. Nội dung gốc thuộc Tia Sang - Ho So Nhan Vat.
Bôi đen một từ hoặc cụm từ để tra nghĩa, dịch, highlight hoặc thêm ghi chú.
Tiến độ đọc bài
Đoạn 1/24
Đọc tiếng Đức trước. Khi cần, mở bản dịch ngay dưới từng đoạn.
Bản dịch tiếng Việt
99% thời gian đều khó khăn
Bản dịch tiếng Việt
Làm nghiên cứu thường rất vất vả. 99% thời gian là không tìm ra lời giải. Lúc đó rất dễ nản. Nhưng phải học cách chấp nhận thất bại. Niềm vui là: ngay trong cái sai đôi khi lại lóe lên một mầm nhỏ của đáp án đúng.
Bản dịch tiếng Việt
Nhà toán học Phan Thanh Nam đã chia sẻ như vậy. Anh thường dành nhiều năm cho một câu hỏi. Lúc mới bắt đầu, anh cũng không biết liệu mình có tìm ra lời giải hay không.
Bản dịch tiếng Việt
Từ vô số hạt nhỏ đến một quy luật lớn
Bản dịch tiếng Việt
Frage: Sie sind der erste Mensch aus Vietnam mit dem Preis der Europäischen Mathematischen Gesellschaft. Der Preis kommt alle 4 Jahre und ist für Menschen unter 35 Jahren. An welchen Fragen arbeiten Sie?
Bản dịch tiếng Việt
Phan Thanh Nam: Điều này khó giải thích, nhưng tôi sẽ cố gắng. Một hệ mà tôi nghiên cứu là khí Bose. Đó là một hệ gồm rất nhiều boson. Người ta làm chúng lạnh đi, lạnh đến mức cực thấp. Khi đủ lạnh, nhiều hạt cùng rơi vào một trạng thái lượng tử. Hiện tượng đó gọi là ngưng tụ Bose-Einstein.
Bản dịch tiếng Việt
Nhưng giải thích nó thế nào? Phải quay về phương trình Schrödinger. Đó là nền tảng của cơ học lượng tử từ những năm 1920. Phương trình mô tả một hệ lượng tử rất chính xác. Nhưng khi có tới hàng triệu hay hàng tỷ hạt tác động lẫn nhau, bài toán trở nên khổng lồ. Về lý thuyết vẫn viết được phương trình, nhưng gần như không thể giải.
Bản dịch tiếng Việt
Vì vậy suốt gần 100 năm, nhiều nhà vật lý lớn đi tìm lời giải tốt hơn. Họ muốn hiểu rõ hơn hệ gồm rất nhiều boson ở nhiệt độ rất thấp. Bose và Einstein đặt nền móng cho khí Bose lý tưởng không tương tác. Sau đó Gross và Pitaevskii đưa ra một phương trình đơn giản cho ngưng tụ có tương tác. Còn Bogoliubov mô tả những dao động nhỏ quanh khối ngưng tụ đó.
Bản dịch tiếng Việt
Nói đơn giản: những phương trình gọn nhẹ này giúp chúng ta rất nhiều. Ta không cần bám theo từng hạt trong một đám khổng lồ. Ta đi tìm một quy luật chung cho cả đám. Giống như khi hàng triệu người cùng di chuyển, không thể mô tả từng người, nhưng có thể thấy dòng người đang chảy về hướng nào.
Bản dịch tiếng Việt
Nhưng với toán học, những phương trình đơn giản đó không hề hiển nhiên. Phải hiểu rõ: khi nào chúng đúng? Khi nào chúng sai? Và nếu sai, phải sửa thế nào?
Bản dịch tiếng Việt
Đó chính là câu hỏi của tôi cùng các đồng nghiệp. Chúng tôi phải chứng minh chặt chẽ: khi số hạt rất lớn, hệ nhiều hạt thật sự tiến gần tới mô hình đơn giản. Chúng tôi phải tìm ra công cụ toán. Chúng cho thấy: từ vô số tương tác ở tầm vi mô nảy sinh những quy luật ở tầm vĩ mô.
Bản dịch tiếng Việt
Điều quan trọng là: công cụ toán phải dùng được cho nhiều bài toán. Người khác sau này có thể mang chúng đi giải bài toán khác. Nó như một cây cầu để người đi sau bước tiếp. Thường thì giải một trường hợp riêng bằng mẹo riêng đã khó. Nhưng dựng nên một công cụ chung còn khó hơn nhiều.
Bản dịch tiếng Việt
99% thời gian không có lời giải
Bản dịch tiếng Việt
Frage: Sie bauen eine Brücke zwischen zwei Welten. Auf einer Seite ist das riesige Quanten-System. Man kann es nicht direkt rechnen. Auf der anderen Seite ist eine einfache Gleichung. Sie beschreibt das ganze System. Was macht ein Mathematiker, wenn er noch nicht weiß, ob er die Brücke bauen kann?
Bản dịch tiếng Việt
Làm nghiên cứu chịu nhiều áp lực, vì với bài toán khó thì 99% thời gian là chưa có lời giải. Gần như lúc nào cũng bế tắc. Gần như lúc nào cũng khó. Nhưng phải tập quen với thất bại. Niềm vui là: trong cái sai đôi khi lại thấy mầm nhỏ của cái đúng.
Bản dịch tiếng Việt
Những kết quả đẹp thường trả lời cho câu hỏi vật lý đã tồn tại nhiều năm. Muốn vậy phải nhìn lại những vấn đề rất cơ bản của toán học. Nhưng vấn đề càng cơ bản lại càng khó. Vì khi đó các công cụ toán đã biết thường không còn dùng được. Thế là phải dựng công cụ mới. Bài toán càng khó, càng thiếu công cụ cũ. Và càng phải làm ra nhiều cái mới.
Bản dịch tiếng Việt
Với tôi, một công trình mất 3 đến 4 năm, có công trình mất 7 năm. Không có nghĩa trong những năm đó tôi chỉ làm mỗi công trình ấy. Nhưng trong thời gian dài, tôi cứ nghĩ đi nghĩ lại về nó. Phải rất lâu sau mới nảy ra ý mới, hướng đi mới.
Bản dịch tiếng Việt
Trong lĩnh vực của tôi, người làm toán lúc nào cũng vật lộn với chuỗi vô hạn và không gian vô hạn chiều. Ta đi từ vô hạn về hữu hạn, từ hữu hạn đến cái tính được, rồi lại quay về vô hạn. Đó luôn là cuộc chiến giữa hữu hạn và vô hạn.
Bản dịch tiếng Việt
Không cần giỏi nhất ở các kỳ thi
Bản dịch tiếng Việt
Frage: Viele Menschen denken: Sie und große Mathematiker waren sicher schon sehr früh ein Wunderkind?
Bản dịch tiếng Việt
Không, tôi không dự thi Olympic Toán quốc tế. Tôi học ở Việt Nam. Sau đó tôi làm tiến sĩ ở Đan Mạch. Rồi làm sau tiến sĩ ở Pháp. Giờ tôi giảng dạy ở Đức. Lúc đầu tôi bắt đầu từng bước với những bài toán nhỏ. Nhưng dần dần những mảnh nhỏ không còn đủ với tôi. Tôi muốn những bài toán lớn hơn.
Bản dịch tiếng Việt
Khi tôi bắt đầu làm tiến sĩ ở Đan Mạch, thầy hướng dẫn giao cho tôi một bài toán và một hướng đi cho luận án. Nhưng thật ra hướng đó rất rộng. Phải 10 năm sau khi xong tiến sĩ tôi mới hiểu nó rộng đến mức nào. Và bài toán nhỏ ngày ấy chỉ là một mảnh bé trong một vấn đề lớn. Giải được bài toán vừa sức sẽ cho mình sự tự tin. Nhưng khi đã giải được một bài toán khó, mình lại muốn tiếp tục làm việc ở tầm đó. Ở giai đoạn nào trong sự nghiệp tôi cũng có một danh sách những bài toán mơ ước. Đó là những bài toán tôi thấy quan trọng. Vì trong khoa học, tôi sẽ rất buồn nếu không được làm những bài toán đủ lớn.
Bản dịch tiếng Việt
Với bài toán lớn, từ lúc khởi đầu đến điểm then chốt mất rất lâu. Có thể tính bằng năm. Nhưng khi đã thấy điểm then chốt, tôi tự nguyện dồn hết sức vào đó. Đôi khi ngay trong giấc ngủ, trong mơ, tôi cũng thấy những con số. Và tôi thấy chúng rất đẹp, như có linh hồn. Tôi cảm nhận trong các công thức, phương trình: số nào mạnh, số nào yếu, khi nào buồn, khi nào vui. Nghe buồn cười, nhưng khi cảm được như vậy, tôi làm việc vui hơn nhiều.
Bản dịch tiếng Việt
Công việc của tôi bình thường là thế. Không cần tài năng đặc biệt của thần đồng hay siêu anh hùng.
