Professor Chung Hoàng Chương und der Fingerabdruck des Mekong
GS Chung Hoàng Chương và dấu vân tay của sông Mekong
Bài đọc được chuyển ngữ và đơn giản hóa để học tiếng Đức. Nội dung gốc thuộc Tia Sang - Ho So Nhan Vat.
Bôi đen một từ hoặc cụm từ để tra nghĩa, dịch, highlight hoặc thêm ghi chú.
Tiến độ đọc bài
Đoạn 1/20
Đọc tiếng Đức trước. Khi cần, mở bản dịch ngay dưới từng đoạn.
Bản dịch tiếng Việt
"Tại sao ở Việt Nam, chúng ta lại gọi đất nước là 'nước'?" Chữ 'nước' cho thấy đời sống của cả dân tộc gắn chặt với dòng sông.
Bản dịch tiếng Việt
Bản dịch tiếng Việt
Prof. Chung Hoàng Chương. Ảnh: Kelly Võ/Mỹ Hạnh
Bản dịch tiếng Việt
Giáo sư Chung Hoàng Chương đã ngoài 80 tuổi. Ở tuổi này, nhiều nhà khoa học chọn cuộc sống an nhàn bên trang sách trong phòng làm việc. Ông làm ngược lại. Ông chọn một cuộc "trở về nhà" đầy thử thách về mặt sinh thái.
Bản dịch tiếng Việt
Ông rời giảng đường nơi từng giảng về các tộc người. Giờ đây ông ngồi trên những chiếc xuồng dừa nhỏ ở Bến Tre, có mặt bên kênh Xáng Xà No và những bờ đất đang sạt lở ở mũi Cà Mau.
Bản dịch tiếng Việt
Với ông, Cửu Long - đoạn cuối của sông Mekong chảy qua Việt Nam - không phải đối tượng nghiên cứu lặng im. Dòng sông là một cơ thể sống mang nhiều vết thương về sinh thái và xã hội. Hành trình của ông là đi tìm "dấu vân tay" của sông, tức bản sắc riêng của nó. Bản sắc ấy nay đang dần mai một.
Bản dịch tiếng Việt
Sự đổi thay đầy nhọc nhằn của đồng bằng
Bản dịch tiếng Việt
Giáo sư Chương thuộc "thế hệ 1.5", những người sang Mỹ khi còn là thiếu niên. Ông sống nửa thế kỷ ở Mỹ. Tại đó ông nghiên cứu về sự dịch chuyển của con người, về nỗi đau và khát vọng của người di cư. Khi trở về, ông chứng kiến một cuộc dịch chuyển khác cũng khắc nghiệt không kém: lượng phù sa từng bồi đắp và nuôi dưỡng đồng bằng đang ít dần. Cá trắng biến mất. Cộng đồng sống nhờ sông rơi vào cảnh xáo trộn.
Bản dịch tiếng Việt
Vì sao một nhà xã hội học lại chuyển sang nghiên cứu về nước? Với giáo sư Chương, dòng sông chính là "dấu vân tay" của đất nước. Mỗi người có vân tay riêng, mỗi khúc Mekong cũng có bản sắc riêng. Vị mặn len sâu vào ruộng lúa ở Đồng Tháp mang dấu ấn khác hẳn vị mặn ở vùng lúa - tôm tại Bến Tre hay Trà Vinh. Vì vậy chỉ đo lưu lượng nước hay tính công suất thủy điện thì chưa đủ. Phải thấu hiểu những cộng đồng đã sống cùng sông hàng nghìn năm.
Bản dịch tiếng Việt
Khi trò chuyện với các bạn trẻ khởi nghiệp ở miền Mekong, giáo sư Chương hay nhắc tới "Hydro-Humanities", tạm hiểu là "nhân văn thủy vực". Đây là hướng tiếp cận mới được trình bày trong cuốn Hydrohumanities: Water Discourse and Environmental Futures (Nhân văn thủy vực: Diễn ngôn về nước và tương lai môi trường) năm 2021 của một nhóm tác giả Mỹ. Theo hướng này, nước không chỉ là thực thể vật lý. Nước còn chuyên chở ý tưởng và ngôn ngữ, qua đó định hình bản sắc của chúng ta.
Bản dịch tiếng Việt
Giáo sư Chương thường nêu một câu hỏi mang tính triết lý: "Vì sao ở Việt Nam, chúng ta gọi đất nước là 'nước'? 'Nước' vừa có nghĩa là nước, vừa có nghĩa là đất nước." Đó không phải sự ngẫu nhiên. Cách gọi ấy cho thấy trong sâu thẳm, người Việt cảm nhận đời sống của cả dân tộc phụ thuộc vào dòng sông. Nước là con đường giao thương, là nguồn sống và cũng là nơi diễn ra cuộc đấu tranh giữ đất. Từ những cọc gỗ trên sông Bạch Đằng đến chiếc xuồng dừa trong kênh rạch miền Tây, người Việt đã viết nên lịch sử của mình cùng với nước. Với giáo sư Chương, nghiên cứu về nước chính là nghiên cứu về trái tim của đất nước.
Bản dịch tiếng Việt
Một khái niệm quan trọng với giáo sư Chương là "nước đói" (tiếng Anh là "hungry water"). Khái niệm này lý giải vì sao đồng bằng thay đổi. Đập ở thượng nguồn giữ lại phù sa và trầm tích. Vì thế nước chảy về hạ lưu trở nên rất trong.
Bản dịch tiếng Việt
Giáo sư Chương nói: "Nhiều người nghĩ nước trong là tốt. Nhưng với dòng sông, nước trong là nước không còn sự sống." Khi không còn phù sa, nước trở nên hung hãn hơn theo quy luật vật lý. Nó buộc phải "ăn" bờ và khoét sâu lòng sông. Tình trạng sạt lở nghiêm trọng ở Đồng bằng sông Cửu Long hiện nay bắt nguồn từ đó: dòng sông phải "tự ăn mình" để tồn tại. Trong mắt ông, Mekong là một cơ thể sống đang dần kiệt sức vì thiếu phù sa.
Bản dịch tiếng Việt
Mở rộng không gian cho khoa học
Bản dịch tiếng Việt
Năm 2008, giáo sư Chương nghỉ sáu tháng. Đây là kỳ nghỉ dành cho giảng viên sau mỗi sáu năm giảng dạy. Ông dùng thời gian này để tìm hiểu văn hóa ở lưu vực Mekong. Trong sáu tháng đó, ông đi dọc sông chính và các nhánh của Mekong qua Trung Quốc, Lào, Thái Lan, Campuchia và Việt Nam. Chuyến đi nhen lên trong ông mong muốn trở lại với dòng sông.
Bản dịch tiếng Việt
Bản dịch tiếng Việt
Năm 2015, sau khi nghỉ hưu, ông lập tức trở về Việt Nam để tiếp tục nghiên cứu vùng Mekong. Ảnh: NVCC
Bản dịch tiếng Việt
Năm 2015, ông nghỉ hưu. Ngay sau đó ông về Việt Nam để tiếp tục nghiên cứu vùng Mekong. Ông từng nói: "Niềm vui lớn nhất của tôi là mỗi tuần được đến một tỉnh, một huyện hay một xã. Tôi học những tri thức địa phương, hiểu thêm về văn hóa và bề dày lịch sử của nơi mình sinh ra." Với ông, tri thức đích thực không nằm trong thư viện lạnh lẽo. Tri thức cần được "gột" bằng nước mặn và "nhuộm" bằng màu phù sa.
Bản dịch tiếng Việt
Thời gian này, ông mở rộng khoa học ra cộng đồng theo cách rất cởi mở. Ông trao đổi về những khái niệm khoa học hiện đại với thanh niên trong các hợp tác xã nông nghiệp, với doanh nghiệp ở Đồng bằng sông Cửu Long và với các dự án nghệ thuật. Đó là những dự án kể chuyện cộng đồng, triển lãm và phim tài liệu về Mekong và biến đổi khí hậu.
Bản dịch tiếng Việt
Song song, ông tham gia với vai trò chuyên gia trong một nghiên cứu tổng quan hệ thống quy mô lớn (systematic mapping). Nghiên cứu tập hợp và phân tích hơn 14.570 công trình khoa học về vùng Mekong. Cơ quan Phát triển Pháp (AFD) chủ trì nghiên cứu này. Công trình hệ thống hóa nhiều thập kỷ nghiên cứu về dòng sông dưới góc độ sinh thái, kinh tế và xã hội. Nó cũng chỉ ra những xu hướng chính trong tri thức về Mekong - ví dụ sự thay đổi của dòng chảy và trầm tích.
