Wie Schusswaffen den Krieg in Dai Viet verändert haben
Súng đã thay đổi chiến tranh ở Đại Việt như thế nào
Bài đọc được chuyển ngữ và đơn giản hóa để học tiếng Đức. Nội dung gốc thuộc Tia Sang - Ho So Nhan Vat.
Bôi đen một từ hoặc cụm từ để tra nghĩa, dịch, highlight hoặc thêm ghi chú.
Tiến độ đọc bài
Đoạn 1/21
Đọc tiếng Đức trước. Khi cần, mở bản dịch ngay dưới từng đoạn.
Bản dịch tiếng Việt
Người Việt đã dùng súng từ rất sớm, gần như ngay từ buổi đầu của lịch sử vũ khí hỏa khí ở Đông Á. Họ còn tạo ra một cải tiến kỹ thuật quan trọng, được cả thế giới sử dụng suốt trăm năm sau đó.
Bản dịch tiếng Việt
Từ loạt đạn giết chết Chế Bồng Nga cho đến "vũ khí kỳ diệu" của Hồ Nguyên Trừng, lịch sử hỏa khí ở Đại Việt cho thấy một truyền thống sáng tạo kỹ thuật ít người biết đến.
Bản dịch tiếng Việt
Dấu vết sớm nhất của thuốc súng ở Việt Nam
Bản dịch tiếng Việt
Dấu vết sớm nhất của thuốc nổ trên đất Việt có lẽ đã có từ thế kỷ 9. Năm 867, Cao Biền cho đào kênh Thiên Uy. Con kênh cắt ngang bán đảo Giang Sơn, nằm giữa Móng Cái và Phòng Thành Cảng ngày nay, để thuyền bè đi lại an toàn. Sách xưa chép rằng những tảng đá lớn ở đó sau tiếng sấm đã "tự nổ tung".
Bản dịch tiếng Việt
![Vị trí phỏng đoán của kênh Thiên Uy do Cao Biền đào nằm giữa Móng Cái và Phòng Thành cảng ngày nay, theo nghiên cứu của He Fanneng, Yanag Chao, Zhao Liang (2019) [9]](https://i1.vnecdn.net/tiasang/2026/06/04/a25-kenh-thien-uy-1780538800-9046-1780539741.png?w=1020&h=0&q=100&dpr=1&fit=crop&s=D9_X4Wp_Q0EVBbVbDw01HA)
Bản dịch tiếng Việt
Vị trí phỏng đoán của kênh Thiên Uy (tam giác đỏ) do Cao Biền đào nằm giữa Móng Cái và cảng Phòng Thành ngày nay, theo nghiên cứu của He Fanneng, Yanag Chao, Zhao Liang (2019) DOI:10.18306/dlkxjz.2019.11.004
Bản dịch tiếng Việt
Một số học giả hiện đại như Franciscus Verellen [1] cho rằng khi đó người ta có thể đã dùng thuốc nổ để phá đá. Về sau câu chuyện được thêu dệt thành huyền thoại thần Sấm ra tay. Nếu giả thuyết này đúng, đây là một trong những ghi chép sớm nhất thế giới về việc dùng thuốc nổ cho công trình dân sự.
Bản dịch tiếng Việt
Franciscus Verellen nói Cao Biền đã dùng thuốc nổ để phá những tảng đá lớn. Vì Cao Biền rất mê thuật pháp, ông mời nhiều đạo sĩ và thầy phù thủy đến bên mình [2]. Vì vậy ông chắc chắn biết các công thức "thuốc trường sinh" ghi trong sách Đạo giáo thời ấy. Những công thức này thường gây cháy nhà và chết người. Ngày nay chúng ta hiểu đó thực chất là những thí nghiệm hóa học của các đạo sĩ. Ví dụ, sách Đạo giáo Chân nguyên diệu đạo yếu lược cùng thời viết: "Có người dùng lưu huỳnh, hùng hoàng (α-As4S4: một loại khoáng chất chứa asen và lưu huỳnh), diêm tiêu (tức KNO3) trộn với mật ong (tức carbon), châm lửa thì lửa táp vào tay và mặt, thiêu rụi cả nhà" [3].
Bản dịch tiếng Việt
Súng xuất hiện trên chiến trường Đại Việt khi nào
Bản dịch tiếng Việt
Nhiều bài báo gọi Hồ Nguyên Trừng là "cha đẻ của pháo binh". Nhưng thực ra súng đã có ở Việt Nam từ lâu trước khi ông ra đời.
Bản dịch tiếng Việt
Văn bản sớm nhất mà chúng ta tìm được có nhắc đến súng là "Cổ Tích thần từ bi ký - Lịch đại gia ban phụ ký" của Trương Hán Siêu năm 1312. Tấm bia đá ca ngợi thần Chí Minh Đại Vương đã giúp quân Trần đánh bại vua Champa Chế Chí (Jaya Simhavarman IV) và thu được nhiều chiến lợi phẩm, trong đó có súng (銃磾) [4].
Bản dịch tiếng Việt
Khẩu súng kim loại cổ nhất thế giới có niên đại chắc chắn cho đến nay là "Thượng Đô hỏa súng". Trên thân súng khắc năm chế tạo: năm thứ hai niên hiệu Đại Đức (1298).
Bản dịch tiếng Việt
Bản dịch tiếng Việt
Thượng Đô hỏa súng đúc năm 1298 đời Nguyên. Thượng Đô là kinh đô của nhà Nguyên (Trung Quốc). Ảnh: Wikimedia Commons.
Bản dịch tiếng Việt
Ở Trung Quốc, tên gọi Hỏa Súng lần đầu xuất hiện trong một văn bản năm 1287: "... chiêu mộ trai tráng người Miêu, mỗi nhóm 'thập' và 'ngũ' thay nhau cầm Hỏa Súng không ngơi tay" [5]. Đó cũng là năm diễn ra cuộc kháng chiến lần thứ ba chống quân Nguyên - Mông ở nước ta. Điều này cho thấy người Việt đã biết đến công nghệ vũ khí này gần như ngay từ đầu, vào buổi đầu lịch sử hỏa khí ở Đông Á. Chúng ta cho rằng khi quân Nguyên tấn công Đại Việt và Champa, họ đã mang theo súng. Loại vũ khí mới này sau đó thành chiến lợi phẩm của người Việt khi đánh thắng kẻ thù.
Bản dịch tiếng Việt
Phát đạn đổi thay lịch sử năm 1390
Bản dịch tiếng Việt
Gần 80 năm sau tấm bia của Trương Hán Siêu, Hỏa Súng tạo nên khoảnh khắc quan trọng nhất trong một thế kỷ chiến tranh giữa Đại Việt và Champa. Vua Champa Chế Bồng Nga trúng đạn của quân tướng Trần Khát Chân và chết năm 1390: "Khát Chân ra lệnh cho tất cả Hỏa Súng cùng bắn, ghim Bồng Nga chết dính vào ván thuyền", Đại Việt sử ký toàn thư chép như vậy.
Bản dịch tiếng Việt
Trận đánh diễn ra ở khúc quanh sông Luộc. Chế Bồng Nga ngồi trên thuyền ngự. Trần Khát Chân giấu quân bên bờ. Qua đó có thể thấy Hỏa Súng của quân Trần bắn khá chính xác và đủ xa để trúng một con thuyền riêng lẻ từ khoảng trăm mét. Viên đạn vẫn đủ sức xuyên qua ván gỗ và gây chết người. Hỏa Súng của Trần Khát Chân hẳn là những khẩu pháo lớn, tầm bắn xa và sức phá hủy mạnh.
Bản dịch tiếng Việt
Bản dịch tiếng Việt
Bên trái, cốc mồi hình chữ nhật (mất nắp) và lỗ điểm hỏa để đổ thuốc súng. Bên phải, nắp đậy trên cốc mồi ở thân súng. Ảnh: Nguyễn Ngọc Phương Đông
Bản dịch tiếng Việt
Và Hồ Nguyên Trừng không phải là người phát minh ra súng, nhưng ông tạo ra một cải tiến quan trọng với "Súng thần cơ" (nghĩa đen là "vũ khí máy thần"). Theo giáo sư Sun Laichen, Hồ Nguyên Trừng đã có một cải tiến quan trọng cho lịch sử quân sự: ông chế ra "cốc mồi" (đúc thêm một bộ phận nhỏ như chiếc cốc hay phễu có nắp). Khi đổ thuốc mồi vào cốc rồi đậy nắp lại, lính có thể hành quân cả khi trời mưa mà thuốc không rơi ra hay bị ướt [6]. Chiếc hộp chữ nhật có nắp này (về sau gọi là "đĩa mồi") vẫn là bộ phận quan trọng của những loại súng hiện đại hơn trên khắp thế giới cho đến giữa thế kỷ 19. Như vậy nó được dùng gần 500 năm.
