Der Uhrmacher aus Dang Trong wird in Holland geehrt
Người thợ đồng hồ xứ Đàng Trong được vinh danh ở Hà Lan
This reading was translated and simplified for German learners. The original content belongs to Tia Sang - Van Hoa Xa Hoi.
Select a word or phrase to look it up, translate it, highlight it, or add a note.
Reading progress
Paragraph 1/12
Read the German first. Reveal the translation below any paragraph when needed.
Vietnamese translation
Đàng Trong và Hà Lan vốn thù địch nhau. Dù vậy, Nguyễn Văn Tú vẫn vượt sang tận châu Âu để học kỹ thuật quang học và cơ khí hiện đại.
Vietnamese translation
Năm 1643, quan hệ giữa Đàng Trong và Hà Lan công khai đối đầu. Công ty Đông Ấn Hà Lan đứng về phía chúa Trịnh đánh chúa Nguyễn. Hoàng tử Nguyễn Phúc Tần của Đàng Trong đánh chìm ba tàu Hà Lan ở cảng Eo. [1] Vậy mà chỉ vài chục năm sau, một chàng trai trẻ từ Đàng Trong lại tìm đường sang Hà Lan. Anh muốn học kỹ thuật mới về quang học và cơ khí. Anh biết rõ nếu khai mình từ đâu tới, chính quyền Hà Lan có thể tống giam hoặc trục xuất. Nhưng khát khao tri thức thôi thúc anh lên đường. Người thanh niên ấy là Nguyễn Văn Tú, quê làng Đại Hào, huyện Đăng Xương, nay là xã Triệu Bình, tỉnh Quảng Trị. Sách Phu bien tap luc (Ghi chép về việc bình định vùng biên) của Lê Quý Đôn kể lại câu chuyện của ông. Sách chép rằng khi còn trẻ, ông sang học ở xứ “Hòa Lan” (Hà Lan). Chỉ hai năm đã thành nghề, làm được nhiều loại đồng hồ và đặc biệt giỏi chế tạo kính thiên lý. [2] 
Vietnamese translation
Thời ấy đã có người Việt sang châu Âu, nhưng phần lớn vì lý do tôn giáo. Họ thường là tu sinh, linh mục Công giáo muốn học thêm về đạo hoặc thụ phong. Họ hay đi cùng các nhà truyền giáo Dòng Tên tới những nước Công giáo. Hà Lan không nằm trong số đó. Đây là thành trì của phong trào Cải cách Tin Lành, cuộc cải cách Kitô giáo do Martin Luther khởi xướng từ năm 1517, phê phán một số thực hành của Giáo hội Công giáo và làm nảy sinh các giáo hội Tin Lành.
Vietnamese translation
Hà Lan không chỉ đối đầu với Giáo hội Công giáo, với Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha về tôn giáo. Trên biển, họ còn tranh giành quyết liệt với Bồ Đào Nha về hải trình và độc quyền buôn hương liệu ở châu Á. Sự kình địch này cũng tác động tới cuộc đối đầu giữa hai họ Trịnh - Nguyễn. Người Bồ Đào Nha hợp tác với chúa Nguyễn ở Đàng Trong, trong khi người Hà Lan giúp chúa Trịnh ở Đàng Ngoài đánh chúa Nguyễn.
Vietnamese translation
Trong bối cảnh đó, Nguyễn Văn Tú sang Hòa Lan học nghề. Không còn nhiều tài liệu ghi lại hành trình của ông. Không rõ ông đi một mình hay được ai tài trợ. Chắc chắn chuyến xuất ngoại thời ấy chẳng dễ dàng như bây giờ. Với người Đàng Trong, Hòa Lan là điểm đến vô cùng xa lạ. Ông đi gần nửa vòng trái đất, hẳn không vì mục đích tôn giáo hay chính trị như nhiều đồng hương. Nếu vì đạo, ông đã chọn một nước Công giáo như Bồ Đào Nha hay Pháp. Nếu vì chính trị, Bồ Đào Nha - đồng minh của chúa Nguyễn - mới là lựa chọn hợp lý. Vì thế, động lực của ông có lẽ chỉ đơn thuần là tìm kiếm tri thức.
Vietnamese translation

Vietnamese translation
Đầu thế kỷ mười tám, Hà Lan tuy nhỏ bé nhưng đứng đầu nền văn minh phương Tây. Chủ nghĩa tư bản, ngoại thương, tài chính, hàng hải, báo chí, khoa học và kỹ thuật ở đây phát triển hơn nhiều nơi khác. Hà Lan cũng là trung tâm hàng đầu thế giới về quang học và cơ khí.
Vietnamese translation
Những người Hà Lan nổi tiếng như Zacharias Janssen, Antonie van Leeuwenhoek và Christiaan Huygens góp phần chế tạo kính thiên văn, kính hiển vi và những thấu kính có độ phóng đại lớn. Họ còn cải tiến kính viễn vọng, đồng hồ quả lắc và nhiều dụng cụ đo chính xác.
Vietnamese translation
Vào thời Nguyễn Văn Tú, kính thiên văn, kính viễn vọng và đồng hồ cơ khí phương Tây rất được coi trọng ở nhiều nước Đông Á. Kính thiên văn và kính viễn vọng phục vụ quan sát thiên văn, hàng hải và quân sự, đồng thời góp phần phổ biến kiến thức khoa học mới. Đồng hồ cơ khí cho phép đo thời gian chính xác, hữu ích cho thiên văn, đo đạc và quản lý hành chính. Chúng không chỉ là công cụ thiết thực mà còn là biểu tượng của kỹ thuật phương Tây. Các triều đình như nhà Thanh ở Trung Quốc, Mạc phủ Tokugawa ở Nhật Bản và các chúa Nguyễn đều sưu tầm hoặc đặt mua từ châu Âu. Chính quyền Đàng Trong còn đặt nhiều đồng hồ kiểu phương Tây trong các trại lính để báo giờ.
Vietnamese translation

Vietnamese translation
Kiến thức về quang học và thấu kính trong một cuốn sách cổ in ở Việt Nam vào đầu thế kỷ hai mươi.
Vietnamese translation
Nhưng việc chế tạo và sửa chữa những thiết bị mới này hoàn toàn phụ thuộc vào các nhà truyền giáo phương Tây. Theo Phu bien tap luc, nhà Nguyễn có một chiếc đồng hồ ở Viện Thiên Văn Nội Viện. Đồng hồ hỏng, linh mục phương Tây tên Tú Tâm Bá để nhiều năm không sửa. Có một vị khách tên Tài Phú từ Ma Cao rất giỏi sửa đồng hồ, nhưng ông viện cớ tuổi cao nên từ chối. [1] Có lẽ chính sự lệ thuộc kỹ thuật ấy khiến chàng trai Nguyễn Văn Tú trăn trở và quyết tâm sang tận Hòa Lan học nghề thấu kính và đồng hồ ở nơi giỏi nhất. Học xong, ông làm được nhiều loại đồng hồ và chế tạo kính thiên lý rất khéo. Không chỉ giỏi nghề, ông còn truyền lại cho người nhà. Phu bien tap luc ghi rằng em trai Văn Thị, con trai Văn Duy và con rể Lương Văn Dũng đều thạo nghề. Cả gia đình trở thành những chuyên gia về kính mắt và đồng hồ kiểu phương Tây ở Đàng Trong. Ông được phong tước Chiêu Tài Nam tước Nguyễn Văn Tú. [2] Tước hiệu cho thấy chính quyền chúa Nguyễn không xem những người đổi mới kỹ thuật như ông là thợ thủ công tầm thường, mà thực sự trân trọng tài năng của họ. Hai chữ Chiêu Tài trong tước hiệu mang nghĩa “mời gọi và chiêu tập” người tài.
