Der US-Dollar: Keine Währung herrscht für immer
Đồng USD: Không có đồng tiền nào thống trị mãi mãi
This reading was translated and simplified for German learners. The original content belongs to Tia Sang - Nen Tang Kien Tao.
Select a word or phrase to look it up, translate it, highlight it, or add a note.
Reading progress
Paragraph 1/20
Read the German first. Reveal the translation below any paragraph when needed.
Vietnamese translation
Cũng như mọi đồng tiền từng thống trị thế giới, USD cũng không thể giữ vị thế độc tôn vĩnh viễn. Nhưng sự suy tàn của nó không đến đột ngột. Đó là một quá trình chậm rãi và âm thầm.
Vietnamese translation
Có một chỉ số quan trọng cho thấy điều này: GDP tính theo sức mua tương đương (GDP theo PPP). Theo chỉ số này, Trung Quốc đã vượt Mỹ và trở thành nền kinh tế lớn nhất thế giới. Dù vậy, USD vẫn là đồng tiền chủ chốt trong hệ thống tài chính quốc tế và thương mại toàn cầu.
Vietnamese translation
Tình trạng này còn kéo dài bao lâu? Trong cuốn Money Beyond Borders (Tiền tệ không biên giới) ra mắt đầu năm nay, nhà kinh tế Mỹ Barry Eichengreen nhìn lại lịch sử tiền tệ. Ông lý giải vì sao có những đồng tiền đi lên rồi suy tàn, và điều gì có thể xảy ra với USD trong tương lai.
Vietnamese translation

Vietnamese translation
USD vẫn là đồng tiền thống trị trong hệ thống tài chính quốc tế. Ảnh: Pexels
Vietnamese translation
Số phận của những đồng tiền thống trị
Vietnamese translation
Trong sách, Eichengreen lùi sâu về lịch sử. Ông điểm lại những đồng tiền từng được dùng trên phạm vi toàn cầu:
- đồng tetradrachma của Athens vào thế kỷ 5 trước Công nguyên
- đồng denarius của La Mã từ thế kỷ 1 đến thế kỷ 3
- đồng solidus bằng vàng của Đế chế Byzantine từ thế kỷ 6 đến thế kỷ 11
- đồng florin vàng của Florence thời Phục hưng, từ thế kỷ 13 đến thế kỷ 15
- đồng real của Tây Ban Nha trong thế kỷ 16 - 17
- đồng gulden của Hà Lan trong thế kỷ 17 - 18
- đồng bảng Anh vào thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20
- và đồng USD từ giữa thế kỷ 20 đến đầu thế kỷ 21 cho tới nay
Vietnamese translation
Tất cả những đồng tiền này đều trở thành phương tiện thanh toán xuyên biên giới. Điều đó xảy ra khi quốc gia phát hành vươn lên thành một trung tâm thương mại lớn, ổn định về chính trị và mạnh về kinh tế. Điểm chung của chúng là giá trị và chất lượng được giữ ổn định trong thời gian dài. Nhờ vậy, giới thương nhân tin tưởng và sử dụng chúng bên ngoài biên giới quốc gia.
Vietnamese translation
Eichengreen viết: "Vị thế quốc tế của một đồng tiền không tồn tại mãi mãi." Các đồng tiền có lúc lên, lúc xuống. Chúng thậm chí có thể giữ vị thế rất lâu, hàng thế kỷ sau khi quốc gia phát hành không còn là nền kinh tế mạnh nhất. USD cũng có thể đi theo quy luật đó. Nhưng điều này khó xảy ra ngay bây giờ hay trong tương lai gần. Lý do là USD đang hưởng một đặc quyền vượt trội (tiếng Anh: exorbitant privilege). Nó nằm ở trung tâm hệ thống tiền tệ quốc tế.
Vietnamese translation
USD trở nên mạnh mẽ nhờ hệ thống Bretton Woods, tức hệ thống tài chính quốc tế sau Thế chiến thứ hai. Các nước Đồng minh đã thống nhất hệ thống này tại hội nghị năm 1944. Họ chấm dứt chế độ bản vị vàng, nơi đồng tiền quốc gia được neo vào vàng. Thay vào đó, các nước neo đồng tiền của mình vào USD (chế độ bản vị USD), còn USD được neo vào vàng với tỷ giá cố định 35 USD đổi một ounce vàng.
Vietnamese translation
Đầu thập niên 1970, hệ thống Bretton Woods sụp đổ. Mỹ lạm phát cao và thâm hụt lớn nên không thể giữ cam kết đổi USD lấy vàng. Washington buộc phải thả nổi tỷ giá. Dù vậy, gần 30 năm vận hành theo chế độ bản vị USD đã đưa đồng tiền Mỹ thành đồng dự trữ và thanh toán quan trọng nhất. Đến nay, vị thế này vẫn rất khó thay thế.
Vietnamese translation
Đến nay USD vẫn giữ vị thế rất vững:
- Khoảng 90% giao dịch trên thị trường ngoại hối có liên quan đến USD.
- Tài sản bằng USD chiếm phần lớn dự trữ quốc tế (57%). Các ngân hàng trung ương trên thế giới nắm giữ khối dự trữ này.
- Và khoảng 54% thương mại toàn cầu được thanh toán bằng USD.
Vietnamese translation
Vị thế mạnh của USD còn được củng cố liên tục nhờ hiệu ứng mạng lưới (network effects). Khi cả thế giới cùng dùng một đồng tiền cho giao dịch quốc tế, đồng tiền đó càng trở nên quan trọng hơn.
Vietnamese translation
Chống lại ảnh hưởng của USD
Vietnamese translation
Nhưng vị thế thống trị này đã xuất hiện những vết rạn. Ngày càng nhiều quốc gia không hài lòng với sự áp đảo của USD. Hai đối thủ chính trị lớn của Mỹ là Nga và Trung Quốc từ lâu đã muốn giảm phụ thuộc vào đồng bạc xanh.
Vietnamese translation
Nhưng theo Eichengreen, bước ngoặt thực sự chỉ đến sau năm 2022. Khi đó, Nga bị loại khỏi nhiều cấu phần của hệ thống tài chính toàn cầu vì xung đột với Ukraine. Ông viết: "... một sự đánh giá lại trên phạm vi toàn cầu về mức độ phụ thuộc vào USD. Những nước chỉ cần nghĩ tới khả năng dù nhỏ rằng quan hệ với Mỹ một ngày nào đó xấu đi, đều tìm cách tránh rơi vào hoàn cảnh như Nga."
Vietnamese translation
Nga và Trung Quốc đều là thành viên nhóm BRICS, tập hợp các nền kinh tế mới nổi. Hiện BRICS chiếm khoảng 29% GDP toàn cầu và 24% xuất khẩu hàng hóa thế giới. Nhóm này chưa có đồng tiền chung. Một phần nguyên nhân là Tổng thống Trump đe dọa sẽ trừng phạt hàng hóa từ các nước này nếu họ tạo ra đồng tiền chung, vì điều đó sẽ làm suy yếu USD. BRICS hiện theo đuổi chiến lược phi USD hóa một phần: tăng thanh toán bằng đồng nội tệ và xây dựng hệ thống thanh toán riêng. Dự án nổi bật nhất là mBridge, hệ thống kết nối tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương. Nó cho phép một số quốc gia thanh toán trực tiếp xuyên biên giới mà không cần qua USD hay hệ thống SWIFT truyền thống. Đến nay, tổng giá trị giao dịch trên nền tảng này đã vượt 55,5 tỷ USD, trong đó khoảng 95% được thực hiện bằng đồng nhân dân tệ số (e-CNY). Các giao dịch chủ yếu do những định chế tài chính lớn ở Thượng Hải thực hiện.
Vietnamese translation
Trước đó, thế giới đã nỗ lực giảm ảnh hưởng của USD. Kết quả khá rõ: tỷ trọng USD trong dự trữ toàn cầu đã giảm từ hơn 71% năm 2000 xuống còn 57% hiện nay. Đây là mức thấp nhất trong hơn 20 năm.
Vietnamese translation
Dự trữ ngoại hối của các nước không chảy sang những đối thủ truyền thống của USD như euro hay yên Nhật. Thay vào đó, dòng tiền tìm đến các "đồng tiền không truyền thống" của những nền kinh tế ổn định, ví dụ như đô la Canada, đô la Australia và nhân dân tệ Trung Quốc.
Vietnamese translation
Cuối bài, tác giả đề cập ngắn gọn đến chính sách kinh tế, nhưng nội dung bị cắt ngang tại đây.
