Die Brechung
Khúc xạ
This reading was translated and simplified for German learners. The original content belongs to Tia Sang - Van Hoa Xa Hoi.
Select a word or phrase to look it up, translate it, highlight it, or add a note.
Reading progress
Paragraph 1/24
Read the German first. Reveal the translation below any paragraph when needed.
Vietnamese translation
Bài viết "Khúc xạ" là một truyện ngắn về khoa học và nghệ thuật, do nhà toán học Phan Thành Nam viết. Truyện được đăng trên trang web Tia Sáng. Nội dung kết nối các chủ đề từ quang học, vật lý lượng tử và mật mã với ký ức, tình yêu và những rung động tinh tế.
Vietnamese translation
Hồi nhỏ, tôi rất thích thơ. Tôi tin rằng thế giới được cai trị bởi những quy luật bí ẩn, như trong thơ Nguyễn Bính:
Vietnamese translation
Hôm nay xuân đã về rồi đây, Hoa xoan rụng tím cả lối đi.
Vietnamese translation
Nhưng khi trí óc tôi bắt đầu đòi hỏi sự rõ ràng, tôi trở nên hoài nghi về sự mơ hồ của ngôn ngữ. Tốc độ "rộn ràng" là bao nhiêu? Thể tích "lả tả" là bao nhiêu? Tôi muốn học cách đo lường chính xác, một nền tảng không phụ thuộc vào cảm xúc.
Vietnamese translation
Vì vậy, tôi chuyển sang toán học, đặc biệt là giải tích. Ở đó, những cái vô cùng lớn và vô cùng nhỏ được nắm giữ bằng các giới hạn nghiêm ngặt của epsilon và delta. Tôi nhanh chóng tìm thấy niềm vui trong các không gian Hilbert trừu tượng, nơi không có lực cản không khí, không có ma sát và không có những sai sót của đời thường.
Vietnamese translation
Nhưng việc học đại học thách thức những người chỉ sống trong những thế giới hình học sạch sẽ như vậy. Ngày thi thực hành vật lý, tôi rút thăm phải bài đo gia tốc trọng trường. Bài này thực ra được ưa thích vì ai cũng biết kết quả. Nhưng tôi là một thảm họa trong việc thực hành. Sau gần một giờ loay hoay, tôi xác định sai điểm treo của con lắc, bấm đồng hồ sai nhịp, và thu được kết quả tồi tệ với sai số hơn năm mươi phần trăm.
Vietnamese translation
Hết giờ, tôi không thể làm lại thí nghiệm. Vì vậy, tôi cẩn thận ghi lại các bước đo và điền số 4.5 vào ô kết quả cuối cùng. Cô ấy, khi đó là trợ giảng sinh viên trong phòng thí nghiệm, đi ngang qua và thấy báo cáo của tôi.
Vietnamese translation
Cô ấy nghịch gáy sách giáo khoa đã sờn và hỏi: "Cậu không biết g bằng 9.8 à?"
Vietnamese translation
Tôi trả lời: "Tôi biết. Nhưng 4.5 là con số tôi đo được. Tôi đã đo sai, nhưng tôi không thể phản bội phép đo của mình."
Vietnamese translation
Cô ấy không cười, mà nhìn tôi một lúc lâu rồi khẽ gật đầu. Một cái gật đầu trầm tĩnh, như thể cô ấy vừa đo được cấu trúc của một con người. Trong mắt cô ấy, tôi thấy hình ảnh phản chiếu của một người vụng về trong thí nghiệm và bướng bỉnh trong nguyên tắc. Nhưng ít nhất cũng vô hại.
Vietnamese translation
Đúng như dự đoán, tôi trượt môn thực hành đó một cách hoàn toàn xứng đáng. Ngoài việc phải đóng học phí, tôi phải đến phòng thí nghiệm mỗi tuần trong học kỳ sau để học lại.
Vietnamese translation
Một buổi trưa nóng bức sau giờ học, cái nóng Sài Gòn làm nhựa đường trước quán nước mềm nhũn. Cô ấy ngồi dưới gốc me, khẽ cắn ống hút, trước mặt là ly nước đá đã tan một nửa. Một tia sáng rơi xuống bàn. Cô ấy nghiêng ly và xoay từ từ để đáy ly hứng ánh nắng, rồi nhìn vào một điểm sáng tròn đang nhỏ dần trên một tờ giấy ăn. Một lúc sau, tờ giấy bốc mùi khét nhẹ. Cô ấy giữ tay yên, như người đang chờ một kết quả đã biết. Khi mép giấy hơi nhăn và ở giữa xuất hiện một vết cháy tròn, cô ấy đặt ly xuống.
Vietnamese translation
Tôi ngồi bàn bên, thấy thú vị, lén lấy sổ tay ra ghi lại một quy luật. Nhưng tôi nhận ra rằng cơ học Newton mà tôi vừa học không đủ để mô tả quy luật của ánh sáng. Trong những khoảnh khắc đặc biệt như vậy của thực tại, tôi biết rằng thơ ca là ngôn ngữ thay thế duy nhất để gói những biến số không thể đo lường. Tôi viết nhanh vào sổ tay và lẩm bẩm, chỉ cho mình nghe:
Vietnamese translation
Ánh sáng nghiêng qua đáy ly, Thiêu đốt trên giấy một điều vô danh.
Vietnamese translation
Bỗng cô ấy ngẩng lên. Một cơn gió thổi làm lật các trang giấy. Cô ấy kéo ghế lại gần, nhìn vào trang giấy và hỏi: "Cậu có hay viết những điều cậu không hiểu không?" Tôi đóng sổ tay lại. "Có lẽ tôi phải viết vì tôi không hiểu."
Vietnamese translation
Cô ấy gật đầu, như thể câu trả lời đó tạm chấp nhận được. Khi ra về, cô ấy hỏi mượn sổ tay của tôi và bỏ vào ba lô. Tôi không ngăn cản. Từ đó, chúng tôi trở thành bạn.
Vietnamese translation
Một lần sau giờ học, chúng tôi đi dạo sau cơn mưa nhẹ. Nước đọng thành những vũng không đều bên đường. Một chiếc xe tải chạy qua để lại một lớp dầu mỏng trên mặt nước. Giữa những vết bẩn đục ngầu, dầu óng ánh đủ màu. Xanh, đỏ, tím, vàng hiện ra rồi tan biến khi mặt nước khẽ rung.
Vietnamese translation
Tôi chạm đầu giày vào mép nước. Một gợn sóng lan vào làm xô lệch các dải màu. Ở giữa vết dầu, một màu nhạt đi, gần như biến mất, rồi từ từ trở lại.
Vietnamese translation
Cô ấy nói: "Nước bẩn có màu đẹp. Vì nó mỏng."
Vietnamese translation
Tôi chờ cô ấy nói tiếp, nhưng cô ấy dừng lại. Chúng tôi đứng lâu nhìn vũng nước. Mùi dầu máy lẫn với mùi mưa và mùi đất ấm đang nguội dần.
Vietnamese translation
Tôi nhìn những màu sắc chuyển động trên mặt nước. Có lẽ màu sắc không nằm trong bản thân dầu, mà sinh ra do sự giao thoa của ánh sáng trên một lớp mỏng. Khi chạm vào, chúng biến mất.
Vietnamese translation
Một buổi chiều, chúng tôi đi dọc kênh Bến Nghé. Lúc đó đường còn vắng, nước kênh lúc đen lúc xanh, tùy theo thời tiết và việc người ta có nhìn đủ lâu hay không.
Vietnamese translation
Một buổi chiều, khi mặt trời đã xuống thấp, chúng tôi dừng lại và dựa vào lan can một cây cầu. Cô ấy giơ tay lên trước mắt. Ánh sáng xuyên qua các ngón tay làm vành tai và đầu ngón tay cô ấy đỏ lên.
Vietnamese translation
Tôi quay đầu sang bên. Hoàng hôn xuyên qua những ngón tay cô ấy bỗng gợi nhớ đến "Bổ đề Mặt trời mọc" của Riesz trong giải tích thực. Bổ đề này dùng hình ảnh những điểm ẩn trong bóng của một đồ thị, như những thung lũng mà mặt trời mọc chưa chiếu tới, để ...


