Die Namen aus 2,7 Millionen Kriegs-Dokumenten
Những cái tên trong 2,7 triệu trang tài liệu chiến tranh
This reading was translated and simplified for German learners. The original content belongs to Tia Sang - Ho So Nhan Vat.
Select a word or phrase to look it up, translate it, highlight it, or add a note.
Reading progress
Paragraph 1/28
Read the German first. Reveal the translation below any paragraph when needed.
Vietnamese translation
Từ hàng triệu trang lưu trữ của cơ quan tình báo Mỹ, một dự án của Đại học Texas Tech muốn giúp kiểm chứng thông tin, tìm kiếm phần mộ và trả lại ký ức về những người lính Việt Nam.
Vietnamese translation
Đó là bức thư của một người lính. Anh viết cho em gái nhỏ của mình:
Vietnamese translation
“Em Mui thân mến! Từ khi đi xa anh bận nhiều việc nên không viết cho em được. Hôm nay rảnh, anh viết cho em vài dòng. Anh vẫn khỏe, công việc đều tốt. [...] Giờ anh làm việc ở nơi rất xa. Chị Phương đã lấy chồng. Cả nhà giờ chỉ còn trông cậy vào em. Vì vậy em phải chăm chỉ, vâng lời cha mẹ và chăm sóc em Thốt. Có như thế cha mẹ và chúng ta mới yên tâm công tác, chiến đấu chống ách đô hộ. Để Bắc Nam sum họp một nhà và gia đình ta lại được đoàn tụ.”
Vietnamese translation
Bức thư này do chiến sĩ Hoàng Hữu Ái viết tay vào mùa hè năm 1969. Nhưng gia đình ông chưa bao giờ nhận được. Quân đội Mỹ thu được lá thư trong một trận đánh và mang đi. Hơn 50 năm sau, nó vẫn nằm trong kho lưu trữ CDEC của Đại học Texas Tech ở Mỹ. Mãi gần đây nhóm nghiên cứu TTU-VWAI mới công bố. TTU-VWAI là Sáng kiến tìm kiếm người Việt mất tích trong chiến tranh.
Vietnamese translation
Ảnh: Tư liệu của dự án Sáng kiến tìm kiếm người Việt mất tích trong chiến tranh. Đồ họa: My Hanh
Vietnamese translation
CDEC là gì?
Vietnamese translation
CDEC là kho lưu trữ thông tin do quân đội Mỹ lập ra trong chiến tranh Việt Nam. Binh sĩ thu thập giấy tờ ngay trên chiến trường, trong ba lô, hầm trú ẩn hay trên người những người lính đã hy sinh. Với mỗi tài liệu, họ ghi lại ngày tháng, địa điểm và tọa độ rồi lưu tất cả lên phim vi phim. Đó là dạng phim cỡ nhỏ dùng để lưu văn bản.
Vietnamese translation
Sau năm 1972, quân đội Mỹ đưa toàn bộ kho tư liệu về nước. Nơi này không còn là bí mật. Hiện nay, Trung tâm Việt Nam và Lưu trữ Sam Johnson thuộc Đại học Texas Tech đã số hóa toàn bộ. Nghĩa là có thể đọc trên máy tính. Chính nơi này cách đây 20 năm từng lưu giữ nhật ký của bác sĩ Đặng Thùy Trâm rồi trao lại cho gia đình bà. Bà là một nữ anh hùng nổi tiếng.
Vietnamese translation
Bức thư của Hoàng Hữu Ái chỉ là một phần rất nhỏ trong kho tư liệu khổng lồ. Kho này có 260.000 hồ sơ, tương đương khoảng 2,7 triệu trang. Tất cả đều là giấy tờ của những người lính Việt Nam.
Vietnamese translation
Nhìn vào khối tư liệu ấy, giáo sư Alex-Thai Dinh Vo, đồng phụ trách dự án, đặt câu hỏi: “Hơn 50 năm sau khi chiến tranh kết thúc, nhiều gia đình vẫn chưa biết chồng, cha hay con mình đang nằm ở đâu. Nhiều liệt sĩ vẫn vô danh, chưa ai biết họ là ai. Vậy những giấy tờ cũ này có thể giúp các gia đình thế nào?”
Vietnamese translation
Suốt nhiều thập kỷ, người dân Việt Nam vẫn đi tìm mộ liệt sĩ. Việc này vô cùng khó, chẳng khác nào mò kim đáy bể. Cảnh quan đã thay đổi nhiều, nhiều nhân chứng từng trải qua chiến tranh cũng không còn. Nhân chứng ở đây là những người trực tiếp sống trong thời chiến.
Vietnamese translation
Trong hoàn cảnh khó khăn đó, kho CDEC của quân đội Mỹ có thể hỗ trợ. Tài liệu ở đây có thể chỉ ra nơi chôn cất, giúp thu hẹp danh sách để đối chiếu ADN - xét nghiệm xác định danh tính - và trả lại cho gia đình những kỷ vật mang giá trị riêng, như thư tay hay nhật ký.
Vietnamese translation
Nếu Việt Nam và Mỹ chia sẻ thông tin này, sẽ mở ra hướng đi mới. Việc khắc phục hậu quả chiến tranh sẽ thuận lợi hơn, nỗi đau do chiến tranh để lại cũng dần được xoa dịu.
Vietnamese translation
Dự án hình thành thế nào
Vietnamese translation
Dự án ra đời cuối năm 2025 do chính phủ Mỹ khởi xướng và tài trợ. Trung tâm Việt Nam và Lưu trữ Sam Johnson cùng Viện Hòa bình và Xung đột thuộc Đại học Texas Tech chủ trì nghiên cứu. Mục tiêu là biến kho CDEC thành nơi phục vụ hoạt động nhân đạo – giúp tìm người, xác minh tên tuổi và trao lại kỷ vật cho gia đình.
Vietnamese translation
Tuy vậy, CDEC không cho câu trả lời ngay lập tức. Thông tin nằm rải rác trong vô số báo cáo ngắn, giấy chứng nhận, thư từ. Nhiều tài liệu không còn nguyên vẹn, hư hỏng do chiến tranh.
Vietnamese translation
Làm sao ghép những mảnh vụn ấy thành bức tranh đầy đủ? Làm sao để mỗi người lại có tên, có gương mặt? Các thành viên dự án muốn tri ân những người “đã làm nên đất nước”.
Vietnamese translation
Lần theo từng tọa độ
Vietnamese translation
Giáo sư Alex-Thai mô tả công việc gồm bốn bước để tìm mộ liệt sĩ. Bốn bước là: 1. nghiên cứu tài liệu và khoanh hẹp khu vực, 2. khảo sát thực địa, 3. khai quật và 4. xác định danh tính. Dự án tham gia vào bước đầu tiên và bước cuối cùng.
Vietnamese translation
Ở bước đầu, nhóm đọc hồ sơ CDEC để tìm tọa độ - những con số chỉ vị trí trên bản đồ - từ đó xác định nơi cần tìm. Khi hài cốt được tìm thấy kèm di vật như ký hiệu hay đồ dùng của người lính, nhóm lại vào cuộc, nghiên cứu diễn biến trận đánh và lập danh sách những người từng có mặt ở đó.
Vietnamese translation
Mỗi hồ sơ CDEC thường có hai phần.
Vietnamese translation
Phần đầu là bản tóm tắt ngắn do quân đội Mỹ viết ngay khi thu được tài liệu. Trong đó thường ghi ngày, nơi thu giữ, tọa độ và đôi khi cả hoàn cảnh tìm thấy.
Vietnamese translation
Phần thứ hai là ảnh chụp hiện vật thật thu trên chiến trường. Đó có thể là thư, nhật ký, giấy tờ cá nhân, danh sách quân nhân, danh sách người hy sinh và bị thương, hồ sơ đơn vị, hay bản đồ và sơ đồ nơi chôn cất.
Vietnamese translation
Các nhà nghiên cứu không chỉ dịch hay chép lại nguyên văn. Họ còn phải đặt văn bản vào đúng bối cảnh. Luật sư Tạ Thu Phong, trưởng nhóm nghiên cứu, giải thích: “Phải đối chiếu tọa độ cũ với bản đồ mới, giải mã những tên bí danh và xác định đúng phiên hiệu đơn vị.” Báo cáo cuối cùng cần làm rõ: hồ sơ được tìm thấy trong hoàn cảnh nào, ở đâu, của ai và nó cho biết điều gì.
Vietnamese translation
Vì vậy, hồ sơ được chia thành ba nhóm lớn, mỗi nhóm có cách nghiên cứu riêng.
Vietnamese translation
Nhóm đầu tiên là hồ sơ mang kỷ vật cá nhân. Đó là ảnh chụp những vật gắn với đời sống và chiến đấu của một người lính cụ thể, như thư viết tay, nhật ký, giấy chứng nhận, sổ ghi chép, đôi khi cả thơ, bài hát hay tranh vẽ. Nhóm nghiên cứu phải xâu chuỗi mọi thông tin để tìm ra tên, quê quán, đơn vị và dựng lại hành trình của người lính trong chiến tranh. Ông Phong nói: “Chúng tôi cố gắng khôi phục trọn vẹn quãng đời quân ngũ của người lính qua hồ sơ.” Mục đích là tìm thân nhân và trao cho họ bản sao kỷ vật cùng hồ sơ chi tiết về cuộc đời người lính.
Vietnamese translation
Nhóm thứ hai phức tạp hơn, là hồ sơ về tổn thất. Đó là danh sách người hy sinh, bị thương, mất tích, thậm chí cả sơ đồ chôn cất. Với nhóm này, nhóm nghiên cứu phải xây dựng nhiều trường dữ liệu, như họ, tên và đơn vị. Công việc đòi hỏi độ tỉ mỉ cao vì liên quan đến nhiều cái tên cùng lúc.
Vietnamese translation
Nhóm cuối gồm các hồ sơ khác như báo cáo và bản đồ. Ở đây, các nhà nghiên cứu cũng phải làm việc rất chính xác để hiểu đúng địa điểm và thời gian. Cuối cùng, ngoài tọa độ, dự án còn muốn trao lại câu chuyện riêng của từng người lính cho gia đình.
