Die UNO sucht neue Messwerte statt nur BIP
LHQ tìm thước đo mới vượt ra ngoài GDP
This reading was translated and simplified for German learners. The original content belongs to Tia Sang - Nen Tang Kien Tao.
Select a word or phrase to look it up, translate it, highlight it, or add a note.
Reading progress
Paragraph 1/25
Read the German first. Reveal the translation below any paragraph when needed.
Vietnamese translation
Thế giới đang rơi vào nghịch lý. Nhiều người không hài lòng với đời sống kinh tế, chính trị và xã hội. Vậy mà GDP vẫn tăng đều. Trong khi đó, các cuộc khủng hoảng lớn lại diễn ra trên toàn cầu.
Vietnamese translation
Trước tình hình này, Liên Hợp Quốc đã nhờ các nhà khoa học và giới làm chính sách tìm giải pháp. Họ đề xuất 31 chỉ số mới để bổ sung cho GDP. Bộ chỉ số này giúp đánh giá sự phát triển của một quốc gia đầy đủ và toàn diện hơn. Tên gọi chung là "vượt ra ngoài GDP" (beyond GDP).
Vietnamese translation
"Tăng trưởng bằng mọi giá chỉ khiến tất cả chúng ta nghèo đi", Tổng Thư ký LHQ António Guterres phát biểu. Ông nói điều này hôm 7/5 khi giới thiệu báo cáo Counting What Counts (Đếm những giá trị thực).
Vietnamese translation
Ông cũng cho rằng báo cáo Counting What Counts là một bước tiến rất quan trọng. Báo cáo giúp khắc phục một điểm mù đã tồn tại từ lâu. Lâu nay chúng ta đã đo lường sự tiến bộ sai cách.
Vietnamese translation
GDP đo lường điều gì?
Vietnamese translation
Ý tưởng về GDP bắt nguồn từ Mỹ. Vào thập niên 1930, Cục Nghiên cứu Kinh tế Quốc gia (NBER) đưa ra khái niệm này. Khi đó nước Mỹ đang trong cuộc Đại suy thoái. Chính phủ không nắm được nền kinh tế suy yếu đến mức nào, ngành nào gặp khó khăn nhất và thu nhập người dân sụt giảm bao nhiêu.
Vietnamese translation
Nhà kinh tế Simon Kuznets đảm nhận việc ước tính thu nhập quốc gia đầu tiên. Sau này ông nhận giải Nobel Kinh tế năm 1971. Ông đã phân tích hai khái niệm quan trọng:
Vietnamese translation
- Thu nhập đã chi trả (Income Paid Out): Tổng số tiền doanh nghiệp trả cho người dân, gồm lương, tiền công, cổ tức và tiền thuê cho lao động và vốn.
- Thu nhập tạo ra (Income Produced): Giá trị ròng của toàn bộ hàng hóa và dịch vụ trong nền kinh tế.
Vietnamese translation
Chênh lệch giữa hai khoản này cho thấy tiết kiệm ròng của doanh nghiệp (net business savings). Giai đoạn 1929 tới 1932, doanh nghiệp chi trả nhiều hơn giá trị tạo ra, nghĩa là nền kinh tế phải ăn vào vốn. Khi đó tiết kiệm ròng mang giá trị âm. Cách tính kép này đặt nền móng cho cách tính GDP sau này.
Vietnamese translation
Ngày nay mọi quốc gia đều tính GDP định kỳ theo chuẩn quốc tế. Có ba cách truyền thống:
Vietnamese translation
- Phương pháp chi tiêu (phía cầu): Đây là cách phổ biến nhất. Người ta cộng mọi khoản chi tiêu trong xã hội. Công thức là: BIP = C + I + G + (X - M). C là tiêu dùng tư nhân, I là đầu tư của doanh nghiệp, G là chi tiêu của nhà nước và (X - M) là xuất khẩu ròng (xuất khẩu trừ nhập khẩu).
- Phương pháp thu nhập (phía chi phí): Cộng mọi khoản thu nhập từ sản xuất. Gồm tiền lương của người lao động, lợi nhuận doanh nghiệp, tiền thuê, tiền lãi cùng thuế đánh vào sản xuất và khấu hao máy móc.
- Phương pháp sản xuất (giá trị gia tăng): Nhìn từ phía cung. Lấy tổng giá trị sản xuất của mọi ngành trừ chi phí nguyên liệu và đầu vào trung gian. Kết quả là tổng giá trị gia tăng. Sau đó cộng thêm thuế hàng hóa sẽ ra GDP.
Vietnamese translation
Chú thích ảnh: Nhóm chỉ số "vượt ra ngoài GDP" bao gồm cả thước đo chất lượng không khí. Minh họa: Phạm Chiểu
Vietnamese translation
Giới hạn của GDP
Vietnamese translation
GDP đơn giản, dễ hiểu và thuận tiện để so sánh theo thời gian hay giữa các nước. Vì thế nó trở thành thước đo kinh tế quan trọng nhất. Tăng trưởng GDP cũng thành mục tiêu hàng đầu của hầu hết chính phủ.
Vietnamese translation
Khi GDP giảm, thị trường, truyền thông và giới chuyên gia thường coi đó là tín hiệu xấu. Tình hình dễ được hiểu như chính phủ điều hành kém hay kinh tế đang đi xuống.
Vietnamese translation
Dù GDP được dùng phổ biến hiện nay, chính Simon Kuznets đã cảnh báo từ sớm. Cuối báo cáo Nationaleinkommen, 1929-1932 gửi Quốc hội Mỹ năm 1934, ông viết rằng thu nhập quốc dân chỉ phản ánh hoạt động kinh tế trên thị trường. Nó không phải thước đo cho sự phát triển chung của đất nước.
Vietnamese translation
Theo ông, chỉ số này bỏ qua những hoạt động ngoài thị trường như việc nhà và chăm sóc gia đình. Nó không phản ánh chênh lệch giàu nghèo. Và nó cũng không cho thấy chất lượng sống hay thiệt hại môi trường.
Vietnamese translation
Gần 100 năm sau, báo cáo Counting What Counts của LHQ đưa ra nhận định tương tự: tăng trưởng tính theo GDP vẫn đi cùng bất bình đẳng và tàn phá môi trường trên toàn cầu.
Vietnamese translation
Giới hạn của GDP thể hiện rõ khi thiên tai xảy ra. Nhà cửa ngập nước, giao thông tê liệt hay vỡ đê, vậy mà GDP vẫn có thể tăng mạnh. Nguyên nhân là chính phủ, doanh nghiệp và người dân phải chi rất nhiều tiền để khắc phục hậu quả và khôi phục hạ tầng. "Khi đó tổng chi tiêu tính vào GDP sẽ tăng lên", Chủ tịch Đại hội đồng LHQ Annalena Baerbock giải thích.
Vietnamese translation
Paula Caballero, Giám đốc khu vực Mỹ Latinh của tổ chức bảo tồn thiên nhiên The Nature Conservancy, nhận xét GDP "rất thiển cận". Chỉ số này không cho thấy hệ quả dài hạn của tăng trưởng đối với tương lai, ví dụ thiệt hại do biến đổi khí hậu.
Vietnamese translation
Để phát triển kinh tế mang lại lợi ích cho số đông và bền vững lâu dài, thế giới cần những thước đo khác. Những thước đo này phải phản ánh điều GDP bỏ sót.
Vietnamese translation
Cần những chỉ số khác
Vietnamese translation
Trong báo cáo Counting What Counts, nhóm nghiên cứu khuyến nghị chính phủ bổ sung 31 chỉ số mới. Các chỉ số này thuộc những lĩnh vực như nhân quyền, hòa bình và tôn trọng hành tinh.
Vietnamese translation
Thiết kế: Ngô Hà
Vietnamese translation
Trong 31 chỉ số này, 15 chỉ số đã nằm trong các Mục tiêu Phát triển Bền vững (Sustainable Development Goals) mà LHQ đã thông qua.
