Die unsichtbaren Kräfte, die ein Land stark machen
Những sức mạnh vô hình làm nên sức mạnh của một quốc gia
This reading was translated and simplified for German learners. The original content belongs to Tia Sang - Nen Tang Kien Tao.
Select a word or phrase to look it up, translate it, highlight it, or add a note.
Reading progress
Paragraph 1/16
Read the German first. Reveal the translation below any paragraph when needed.
Vietnamese translation
Khi biên giới địa lý đã khép lại, khoa học chính là biên giới vô tận vẫn còn ở phía trước.
Vietnamese translation
Vietnamese translation
Các cấu trúc lớn của vũ trụ dựa trên vô số tương tác nhỏ giữa electron, photon và neutrino. Những tương tác này yếu ớt và gần như vô hình. Chúng âm thầm nâng đỡ những cỗ máy khổng lồ của thế giới thực. Ngay cả những tương tác được gọi là "yếu", bên cạnh tương tác "mạnh" trong hạt nhân nguyên tử, hay tương tác điện từ giữa nam châm và các hạt mang điện, cũng đã và đang góp phần làm cho các ngôi sao tỏa sáng trong hàng triệu, hàng tỷ năm. Cái mà chúng ta gọi là "yếu" thực ra có thể là thứ không thể thiếu.
Vietnamese translation
Mối quan hệ giữa khoa học và công nghệ cũng có những nét tương đồng. Công nghệ thường hào nhoáng và ấn tượng với động cơ mạnh mẽ, máy móc phức tạp, vũ khí hiện đại... Nhưng bên dưới mỗi cỗ máy phức tạp là một công việc thầm lặng cần được tôn trọng: câu hỏi kiên nhẫn mà chỉ con người mới đặt ra, tại sao tự nhiên lại vận hành theo cách của nó.
Vietnamese translation
Khoa học cơ bản hiếm khi hiện hữu trong đời sống hằng ngày. Nó không mang lại lợi nhuận tức thì và cũng không để lại một công trình hữu hình. Nhưng thiếu nó, công nghệ chỉ là kẻ đi vay không có chủ nợ. Nó tiêu dùng một di sản mà chính nó không tạo ra và không thể tự thay thế. Một xã hội chỉ tôn thờ phát minh sẽ có ngày nhận ra rằng các phát minh của mình đang dần cạn kiệt.
Vietnamese translation

Vietnamese translation
Phát triển từ ống chân không dùng trong liên lạc điện thoại đến transistor, vi mạch và chip mạnh mẽ ngày nay trong mọi thiết bị điều khiển. Nguồn: memorial/bellsystem
Vietnamese translation
Lấy ví dụ transistor: linh kiện nhỏ bé này đóng vai trò chuyển mạch và xử lý tín hiệu điện tử trên chip. Ngày nay, nó không thể thiếu trong mọi thiết bị điều khiển hiện đại. Nó ra đời từ những con người trăn trở về hành vi kỳ lạ của các electron nhỏ bé trong cấu trúc vật chất. Công nghệ laser, vệ tinh, vắc-xin, trí tuệ nhân tạo, lượng tử – tất cả đều bắt đầu từ sự tò mò trong một căn phòng yên tĩnh, rất lâu trước khi trở thành ngành công nghiệp với giá trị kinh tế đáng kinh ngạc. Tinh thần đặt câu hỏi "tại sao" trước các quy luật tự nhiên chính là hạt vô hình tạo nên những cấu trúc hữu hình của tiến bộ loài người.
Vietnamese translation
Mối quan hệ giữa phát triển văn hóa và sự trỗi dậy của nền công nghiệp hiện đại cũng cho thấy điều này. Nền kinh tế châu Âu trở nên giàu có vì nhiều thế kỷ trước khi động cơ hơi nước đầu tiên chuyển động, con người đã đặt những câu hỏi "thuộc về trời" về trọng lượng của không khí và về những lực vô hình trong đá nam châm. Động cơ hơi nước là công trình của những người thợ thủ công: Thomas Newcomen, một thợ rèn, đã chế tạo động cơ hơi nước thực dụng đầu tiên vào năm 1712, và James Watt, một thợ chế tạo dụng cụ, đã cải tiến nó sau đó.
Vietnamese translation
Tuy nhiên, những phát minh định hình cuộc cách mạng công nghệ như máy phát điện, thuốc nhuộm, sóng vô tuyến... lại là sản phẩm của các nhà tự nhiên học, không xuất phát từ nhu cầu kinh tế. Và điều đưa lục địa này đến những bước nhảy vọt trong nền kinh tế hiện đại có lẽ là phát minh máy in của Johannes Gutenberg. Nó mang tri thức đến với nhiều người, khiến câu hỏi của một người có thể chạm tới hàng ngàn tâm trí.
Vietnamese translation
Như nhà kinh tế học lịch sử Joel Mokyr (giải Nobel 2025) lập luận trong cuốn "Văn hóa của sự tăng trưởng" (Culture of Growth): Điều thực sự tạo nên Cách mạng Công nghiệp là một yếu tố văn hóa – niềm tin khoa học rằng những bí mật của tự nhiên có thể được khám phá một cách có hệ thống, rằng tri thức là của chung và cần được thu thập, chia sẻ và thách thức. Niềm tin này được cộng đồng khoa học quốc tế lan tỏa và vun đắp.
Vietnamese translation
Đó cũng là lý do vì sao sự tiến bộ ở châu Âu tự nuôi dưỡng và phát triển: bởi vì tri thức "tại sao" (khoa học) và tri thức "làm thế nào" (công nghệ) gặp nhau và tiếp tục mở ra những câu hỏi mới cho khoa học.
Vietnamese translation

Vietnamese translation
Hai nhà vật lý M. Stanley Livingston và Ernest O. Lawrence (Nobel Vật lý 1939, bên phải) trước máy gia tốc của Lawrence tại Phòng thí nghiệm Bức xạ Lawrence. Máy gia tốc hạt, ban đầu được phát triển để nghiên cứu cấu trúc cơ bản của vật chất, sau này đóng góp cho nhiều công nghệ ứng dụng quan trọng như xạ trị ung thư, chụp ảnh y tế và công nghệ vật liệu. Ảnh: Wikicommons
Vietnamese translation
Nước Mỹ đã tiếp thu bài học này và gìn giữ nó một cách cẩn thận. Các trường đại học và cao đẳng được xây dựng khắp nơi để con em nông dân có thể học khoa học; và sau Thế chiến thứ hai, họ đã chọn một điều gần như đi ngược lại nhu cầu thực tế: họ đầu tư tiền công vào nghiên cứu mà không hứa hẹn điều gì cụ thể.
Vietnamese translation
Năm 1945, theo yêu cầu của Tổng thống Roosevelt, Vannevar Bush, người điều phối khoa học Mỹ trong chiến tranh, đã trình bản báo cáo "Khoa học, biên giới vô tận" (Science, the Endless Frontier). Luận điểm đơn giản nhưng táo bạo: Khi biên giới địa lý đã khép lại, khoa học chính là biên giới vô tận vẫn còn ở phía trước. Bush gọi nghiên cứu cơ bản là "nhịp đập" cho mọi tiến bộ công nghệ, và lập luận rằng các sản phẩm và quy trình mới không bao giờ ra đời một cách ngẫu nhiên, mà dựa trên những nguyên lý mà khoa học thuần túy đã vất vả xây dựng.
Reading check
Answer after reading to check whether you understood the main ideas.
Read next

KI braucht öffentliches Feedback, bevor es zu spät ist
In einem Artikel in der Zeitschrift Noema erklärt Macario Schettino, dass jede frühere Kommunikationsrevolution – der Buchdruck, Massenzeitungen, Fernsehen und Radio – schließlich durch dieselbe…
Read and learnWas ist das sauberste Tier?
Was ist das sauberste Tier? Die Antwort hängt davon ab, wie man Sauberkeit definiert. Im Tierreich geht es bei Sauberkeit nicht darum, makellos auszusehen. Es geht vielmehr um Verhaltensweisen, die…
Read and learnDer älteste Vergnügungspark der USA ist nicht Coney Island
Wenn du dich fragst, welcher der älteste Vergnügungspark in den USA ist, dann ist es Lake Compounce in Bristol, Connecticut. Er wurde 1846 eröffnet und ist der älteste durchgehend betriebene…
Read and learnWo gibt es das sauberste Wasser der Welt?
Wenn du nach dem saubersten Wasser der Welt suchst, findest du schnell heraus: Es gibt keine einzige weltweite Rangliste. Viele Faktoren sind wichtig für sauberes Trinkwasser. Dazu gehören natürliche…
Read and learn
