Erinnerung an die Kolonialzeit in einer Welt mit vielen Mächten
Ký ức thuộc địa trong thế giới đa cực
This reading was translated and simplified for German learners. The original content belongs to Tia Sang - Ho So Nhan Vat.
Select a word or phrase to look it up, translate it, highlight it, or add a note.
Reading progress
Paragraph 1/14
Read the German first. Reveal the translation below any paragraph when needed.
Vietnamese translation
Bước sang thế kỷ 21, ký ức về thời thuộc địa dường như đã lùi xa. Nhưng nó vẫn có sức nặng. Cách nhìn về ký ức này khác nhau rất rõ giữa các khu vực trên thế giới.
Vietnamese translation
Với phương Tây, đó là chuyện của "quá khứ", hoặc được che lấp bằng những cụm từ như "hòa giải nhân đạo". Ngược lại, với các nước ở Nam Bán cầu, ký ức ấy vẫn là "hiện tại". Nó định hình căn tính của họ đến hôm nay, trở thành điểm tựa trong cuộc đấu tranh chống bất bình đẳng và khi xác định vị thế trong trật tự quốc tế mới.
Vietnamese translation
Khoảng cách đó bộc lộ rõ trong tranh luận chính trị hiện nay. Vì vậy bài phát biểu hồi tháng 2 đã gây chấn động. Giữa tháng 2, tại Hội nghị Munich, Ngoại trưởng Mỹ Macro Rubio đã nhìn nhận chủ nghĩa thực dân theo hướng tích cực. Báo The Guardian gọi đây là hành động xóa bỏ quá khứ một cách đáng xấu hổ và là sự biện minh đầy tự hào cho việc phương Tây mở rộng lãnh thổ. Điều này cho thấy sự tham gia công khai vào chủ nghĩa đế quốc gắn với bành trướng lãnh thổ và bóc lột, kiểu đế quốc mà hầu hết chính phủ Tây Âu đã từ bỏ từ 80 năm nay.
Vietnamese translation
Vì sao ký ức thuộc địa vẫn hiện diện trong đối thoại chính trị? Muốn hiểu phải nhìn lại hệ thống thuộc địa châu Âu hình thành từ thế kỷ 15. Đó không chỉ là chinh phạt bằng vũ lực. Đó là cuộc chuyển đổi sâu rộng về kinh tế, văn hóa và chính trị, tạo ra bất bình đẳng kéo dài giữa trung tâm là phương Tây và vùng ven là các thuộc địa.
Vietnamese translation
Di sản của cấu trúc ấy là sự phụ thuộc về kinh tế, đứt gãy văn hóa và mất chủ quyền ở nhiều khu vực ngoài châu Âu. Những hệ quả này trở thành vết thương lịch sử chung của nhiều nước Nam Bán cầu.
Vietnamese translation

Vietnamese translation
Biếm họa trên tạp chí Puck năm 1892 thể hiện tư tưởng "sứ mệnh khai hóa" từng được viện dẫn để hợp thức hóa chủ nghĩa thực dân. Nguồn: Library of Congress.
Vietnamese translation
Vết thương ấy lớn đến mức nào? Con số nói lên nhiều điều. Năm 1700, châu Á chiếm khoảng 60% GDP toàn cầu. Đến năm 1950, sau 250 năm bị bóc lột thuộc địa, tỷ lệ này chỉ còn 15% (Maddison, 2001). Ấn Độ và Trung Quốc không chỉ mất tài nguyên. Nền công nghiệp bản địa của họ cũng bị phá hủy. R. Marks (2009) gọi quá trình này là "phi công nghiệp hóa thuộc địa". Vì thế, ký ức thuộc địa ở thế kỷ 21 không chỉ là nỗi đau tinh thần. Đó còn là ký ức về sự phát triển bị ngắt quãng và đói nghèo do hệ thống thuộc địa gây ra.
Vietnamese translation
Nhiều nghiên cứu gần đây cho thấy ký ức thuộc địa chưa hề rời khỏi chính trị. Các công trình về chính trị ký ức chỉ ra di sản thuộc địa vẫn là chủ đề trung tâm khi các nước hậu thuộc địa bàn về căn tính và công bằng lịch sử.
Vietnamese translation
Với phương Tây, quá khứ thuộc địa vẫn định hình cách nhìn về "phần còn lại của thế giới". Nhưng phương Tây lại theo chiến lược "quên có chọn lọc". Nhiều học giả gọi đó là "chính trị sinh tử" (necropolitics), tức là giới cầm quyền quyết định điều gì được ghi nhớ và điều gì bị xóa khỏi lịch sử chính thống. Tại các diễn đàn như Liên minh châu Âu (EU) hay NATO, chủ nghĩa thực dân thường được mô tả như một "sai lầm lịch sử" đã được sửa chữa bằng viện trợ phát triển (ODA). Tuy nhiên, không ít học giả phân tích rằng hệ thống tài chính toàn cầu vẫn duy trì sự phụ thuộc hậu thuộc địa.
Vietnamese translation
Nhiều nước châu Phi hiện phải trả nợ, cả gốc lẫn lãi, gấp đôi số viện trợ nhận được. Khi ấy, viện trợ mang màu sắc công cụ chính trị nhiều hơn là hỗ trợ nhân đạo, tiếp tục nuôi dưỡng sự lệ thuộc theo cách mới và tinh vi hơn (Kaboub, 2023).
Vietnamese translation
Với nhiều nước phương Tây, việc coi chủ nghĩa thực dân như một chương đã khép lại giúp củng cố tính chính danh của trật tự quốc tế hiện nay. Nhiều học giả nhận xét phương Tây kể lại lịch sử của mình như một "tiến bộ phổ quát" (Chakrabarty, 2000), đồng thời gạt ký ức thuộc địa ra bên lề.
Vietnamese translation
Ngược lại, với các nước Nam Bán cầu, ký ức thuộc địa vẫn định hình hiện tại. Vài thập kỷ qua, quá khứ thuộc địa trở thành sợi dây gắn kết và cơ sở cho hành động chính trị. Phong trào Không liên kết thời Chiến tranh Lạnh là một ví dụ. Ngày nay tại châu Phi, ký ức về sự tàn bạo của chế độ thực dân Bỉ ở Congo hay cuộc chiến giành độc lập của Algeria vẫn chi phối đường lối đối ngoại cứng rắn. Điều này thể hiện qua phong trào đòi bồi thường chính thức trong khuôn khổ Liên minh châu Phi (AU), nơi các nước yêu cầu hoàn trả tài sản văn hóa và bồi thường chiến tranh. Với họ, điều quan trọng không nằm ở tiền bạc, mà ở việc khôi phục phẩm giá dân tộc. Ở châu Á, tiếng vọng của Phong trào Không liên kết và lập trường chống "chủ nghĩa thực dân mới" vẫn mạnh mẽ. Trong chính sách đối ngoại của Ấn Độ hiện nay, hai nguyên tắc "đa cực" và "tự chủ chiến lược" giữ vai trò then chốt, giúp nước này đứng vững trước sức ép từ lợi ích địa chính trị của các cường quốc.
Vietnamese translation
Ký ức thuộc địa còn chi phối cách nhiều nước nhìn nhận bất bình đẳng toàn cầu. Chỉ số An ninh Munich 2026 cho thấy hơn 70% quốc gia ở châu Phi và châu Á coi "bất bình đẳng toàn cầu" là mối đe dọa lớn hơn chiến tranh truyền thống. Nhận thức này nuôi dưỡng bản sắc tập thể thông qua các nhóm như Nhóm 77 (G77) tại Liên Hợp Quốc, nơi các nước phương Nam đòi cải cách hệ thống dựa trên "ký ức chung về bất công". Trong các khủng hoảng toàn cầu như đại dịch COVID-19, bất bình đẳng vaccine thể hiện rất rõ. Phương Tây gom 85% số liều vaccine đầu tiên, trong khi các nước phương Nam thậm chí không đủ vaccine cho nhân viên y tế. Thực tế đó đã thúc đẩy những phong trào đòi công bằng hơn.
