PISA-Ergebnisse: Kein harter Beweis, dass KI Leseverständnis verschlechtert
Kết quả PISA: Không có bằng chứng rõ ràng rằng AI làm giảm khả năng đọc hiểu
This reading was translated and simplified for German learners. The original content belongs to Tia Sang - Van Hoa Xa Hoi.
Select a word or phrase to look it up, translate it, highlight it, or add a note.
Reading progress
Paragraph 1/17
Read the German first. Reveal the translation below any paragraph when needed.
Vietnamese translation
Kết quả PISA 2025 cho thấy năng lực học tập của học sinh 15 tuổi thuộc khu vực OECD đã giảm xuống mức thấp nhất kể từ khi bắt đầu thu thập dữ liệu. Tuy nhiên, hiện chưa đủ bằng chứng để đổ lỗi vội vàng cho trí tuệ nhân tạo (AI).
Vietnamese translation
Vào ngày 8 tháng 9, Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) đã công bố kết quả của lần thực hiện thứ chín Chương trình Đánh giá Học sinh Quốc tế (PISA). Cuộc khảo sát bao gồm hơn 760.000 học sinh 15 tuổi tại 91 quốc gia và vùng lãnh thổ.
Vietnamese translation
Kết quả không mấy lạc quan: Điểm trung bình của OECD ở cả ba môn – Đọc, Toán và Khoa học – đều ở mức thấp nhất kể từ khi PISA bắt đầu vào năm 2000. Tỷ lệ học sinh không đạt trình độ cơ bản ở cả ba lĩnh vực đã tăng từ 16% lên 20% so với lần đánh giá trước đó (2022). Điều này có nghĩa là cứ 5 học sinh thì có 1 em.
Vietnamese translation
Trong đánh giá PISA của OECD, "trình độ cơ bản" (tương đương bậc 2) rất quan trọng vì đây là năng lực tối thiểu mà một học sinh 15 tuổi cần đạt được để có thể tiếp tục học tập và làm việc. Bậc 2 tương ứng với khoảng 420 điểm môn Toán, 407 điểm môn Đọc và 410 điểm môn Khoa học.
Vietnamese translation

Vietnamese translation
Ở môn Đọc, sự suy giảm lớn nhất được quan sát thấy ở các câu hỏi yêu cầu đọc hiểu văn bản dài, đánh giá độ tin cậy của thông tin và liên kết dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau. Ngược lại, các nhiệm vụ đơn giản hơn như tìm một chi tiết cụ thể trong bài kiểm tra gần như không thay đổi.
Vietnamese translation
Một điểm đáng chú ý khác là sự suy giảm đã rõ ràng ngay từ đầu bài kiểm tra Đọc, trong nhóm câu hỏi đánh giá sự trôi chảy khi đọc. Ở phần này, học sinh chỉ cần đọc các câu ngắn và nhận định xem chúng có hợp lý hay không. Để phân tích phần này, OECD sử dụng thuật ngữ "độc giả cẩu thả", mô tả những học sinh trả lời rất nhanh nhưng mắc nhiều lỗi. Tỷ lệ này gần như đã tăng gấp đôi – từ 6,6% năm 2018 lên 11,4% năm 2025. Theo báo cáo của OECD, xu hướng này không chỉ phản ánh khả năng đọc yếu hơn mà còn liên quan đến khả năng tập trung trong thời gian dài vào các nhiệm vụ đòi hỏi sự chú ý.
Vietnamese translation
Nhiều yếu tố ảnh hưởng đến mối liên hệ giữa việc sử dụng AI và kết quả thấp
Vietnamese translation
Tuy nhiên, phát hiện thu hút sự chú ý của công chúng nhiều nhất nằm ở khảo sát về việc học sinh sử dụng trí tuệ nhân tạo. Theo báo cáo PISA 2025, khoảng 46% học sinh trong khu vực OECD sử dụng chatbot AI ít nhất một lần mỗi tuần để hỗ trợ học tập. Học sinh sử dụng AI để tóm tắt văn bản, viết bài luận hoặc tìm kiếm thông tin đạt điểm môn Khoa học thấp hơn khoảng 20 điểm so với nhóm không sử dụng, sau khi đã tính đến sự khác biệt về điều kiện kinh tế xã hội. Sự chênh lệch này lớn nhất ở nhóm sử dụng AI hàng ngày để viết bài luận: 481 điểm so với 509 điểm của nhóm không bao giờ hoặc hầu như không bao giờ làm vậy.
Vietnamese translation
Tuy nhiên, báo cáo lưu ý rằng mối tương quan giữa việc sử dụng AI và kết quả thấp là chưa đủ để kết luận rằng AI ảnh hưởng tiêu cực đến kết quả học tập. Mối tương quan này có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, trong đó có đặc điểm của học sinh sử dụng và cách họ vận dụng AI. Đây là một lưu ý quan trọng đối với nghiên cứu quy mô ngang như PISA: Không có nhóm đối chứng và không có sự đo lường cùng một đứa trẻ trước và sau khi sử dụng chatbot.
Vietnamese translation
Vấn đề về thời gian cũng gây khó khăn cho việc rút ra kết luận về tác động của AI. ChatGPT được phát hành vào cuối tháng 11 năm 2022. Nhóm học sinh tham gia PISA 2025 được sinh ra khoảng năm 2009–2010. Nói cách khác, khi chatbot trở nên phổ biến, các em đã 12–13 tuổi, và khả năng đọc hiểu đã được định hình qua 6–7 năm học trước đó. Hơn nữa, điểm Đọc trung bình của OECD đã giảm từ mức đỉnh năm 2012, tức là mười năm trước khi chatbot phổ biến. Chỉ riêng giữa các lần đánh giá 2018 và 2022, khi chatbot chưa được sử dụng rộng rãi, điểm Đọc đã giảm khoảng 11 điểm.
Vietnamese translation
Trong phần về môn Đọc, OECD cũng nhấn mạnh rằng dữ liệu PISA chưa đủ để xác định liệu sự suy giảm này có liên quan đến sự xuất hiện và phổ biến của các Mô hình Ngôn ngữ Lớn (LLM) hay không. Sẽ là sai lầm nếu nhầm lẫn tương quan với nhân quả khi vội vàng kết luận rằng AI góp phần làm giảm khả năng đọc hiểu.
Vietnamese translation
Một cách công bằng, sự suy giảm trong PISA ở lần đánh giá trước đó lớn hơn so với các lần trước và trùng khớp với sự phổ biến của AI tạo sinh. Vì vậy, giả thuyết về AI rất hấp dẫn. Nhưng chu kỳ đánh giá này cũng trùng khớp với giai đoạn hậu COVID-19, sự trỗi dậy của các video ngắn và việc sử dụng điện thoại thông minh ngày càng thường xuyên hơn. Dữ liệu PISA không cho phép tách biệt tác động của từng yếu tố riêng lẻ. Do đó, chúng ta không thể phủ nhận hoàn toàn tác động của AI, nhưng cũng không thể kết luận chắc chắn rằng AI là nguyên nhân chính.
Vietnamese translation
Báo cáo cũng ghi nhận rằng học sinh không sử dụng AI cho bài tập về nhà có xu hướng chủ động hỏi giáo viên và bạn bè nhiều hơn, điều này cho thấy thói quen học tập, chứ không chỉ công cụ, cũng có thể đóng góp vào kết quả.
Vietnamese translation
Cuối cùng, điều mà nhiều bài viết về PISA 2025 bỏ lọt là mối quan hệ giữa AI và kết quả không đơn thuần một chiều. Trong nhóm học sinh sử dụng chatbot để hiểu bài, những em sử dụng ở mức độ vừa phải, khoảng một lần mỗi tuần, đạt khoảng 500 điểm môn Khoa học – cao hơn cả nhóm sử dụng hàng ngày và nhóm không sử dụng. Theo OECD, việc sử dụng AI với mục đích rõ ràng và ở mức độ vừa phải cho việc học có thể liên kết với kết quả tích cực.
Vietnamese translation
Đáng chú ý là ngay cả trong nhóm sử dụng hàng ngày, những em thường xuyên được giáo viên khuyến khích đặt câu hỏi về nội dung do AI tạo ra cũng đạt điểm môn Khoa học cao hơn khoảng 13 điểm so với những em không thực hành điều này.
Vietnamese translation
Ông Andreas Schleicher, Giám đốc Bộ phận Giáo dục của OECD, đã so sánh điều này với việc bạn không thể trở nên mạnh hơn bằng cách chỉ đứng nhìn người khác tập luyện.
