Von Gia Long bis Minh Mang: Folgen der Politik
Từ Gia Long đến Minh Mạng: Hệ quả của đường lối cai trị
This reading was translated and simplified for German learners. The original content belongs to Tia Sang - Ho So Nhan Vat.
Select a word or phrase to look it up, translate it, highlight it, or add a note.
Reading progress
Paragraph 1/21
Read the German first. Reveal the translation below any paragraph when needed.
Vietnamese translation
Đầu thế kỷ 19, Việt Nam bước vào một bài toán mới. Đất nước đã thống nhất và lãnh thổ trở nên rất rộng lớn, rộng hơn bất cứ giai đoạn nào trước đó. Nhiều vùng miền, nhiều dân tộc cùng chung sống. Quyền lực vẫn còn phân tán.
Vietnamese translation
Vua Gia Long bước vào bối cảnh ấy mà không có vị thế của người thắng cuộc chắc chắn. Quyền lực không tự động thuộc về ông. Ngôi vị làm chủ đất nước cũng không tự nhiên mà có. Tình thế của ông gần như vô vọng.
Vietnamese translation
"Nếu năm 1788 bạn đặt cược xem ai sẽ làm chủ Việt Nam, bạn sẽ không bao giờ đặt vào Gia Long."
Vietnamese translation
Đó là lời của TS. Vũ Đức Liêm trong cuộc trao đổi với Tia Sáng. Ông là Phó Trưởng khoa Lịch sử, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội. Ông lý giải thế hiểm của Nguyễn Phúc Ánh khi còn trẻ: mọi người đàn ông quan trọng trong dòng họ có quyền kế vị đều đã bị giết. Bản thân ông lúc ấy chỉ là một thiếu niên. Ông phải tìm cách tồn tại giữa nhiều lực lượng: người Hoa, người Khmer, các phe theo Tây Sơn hay theo các chúa Nguyễn và những nhóm muốn lợi dụng ông.
Vietnamese translation
Ngày nay TS. Vũ Đức Liêm gọi đó là "mô hình khởi nghiệp". Nguyễn Ánh liên tục tìm kiếm đối tác. Ông chấp nhận rủi ro và đầu tư lớn. Chẳng hạn, ông đóng tàu ở Nam Bộ. Rồi chở gạo sang Manila, bán cả tàu lẫn gạo ở đó, sau đó mang vũ khí trở về. Ông luôn muốn biết thế giới bên ngoài vận hành ra sao, thị trường thế giới thế nào, kỹ thuật đến đâu", TS. Vũ Đức Liêm nói.
Vietnamese translation
Gia Long thậm chí mua tàu của phương Tây, rồi cho tháo rời hoàn toàn. Thợ thủ công làm lại từng chi tiết, sao chép nguyên mẫu. Nhờ vậy ông có những con tàu kiểu phương Tây. Ông hợp tác với các kỹ sư người Pháp, tận dụng kỹ thuật và hải đồ của họ. Vì thế hạm đội của Nguyễn Ánh ngày càng mạnh lên.
Vietnamese translation

Vietnamese translation
TS. Vũ Đức Liêm. Ảnh: My Hanh
Vietnamese translation
Vua Gia Long và bài toán giữ vững một trật tự còn mong manh
Vietnamese translation
Dự án "khởi nghiệp" của Nguyễn Ánh là một dự án giành quyền lực trong điều kiện vô cùng khắc nghiệt. Ông không có nguồn lực ổn định. Ông cũng không có tính chính danh rõ ràng, nghĩa là người dân chưa coi việc ông nắm quyền là hợp lẽ. Và ông cũng không thừa hưởng được một bộ máy nhà nước sẵn có.
Vietnamese translation
Vua Gia Long đi từ bên lề chính trường vào trung tâm quyền lực. Ông trở thành "chủ nhà" của một lãnh thổ rất rộng, rộng chưa từng có trong lịch sử Việt Nam. Nhưng thắng lợi quân sự không giải quyết được vấn đề chính trị. Ông "không có tính chính danh". Nguyễn Ánh xuất thân từ một xứ mà tổ tiên ông, trong mắt phần còn lại của đất nước, chỉ như những bề tôi nổi loạn, "kém văn minh" hơn. Đó là cách viên quan kỹ trị Lê Quý Đôn mô tả.
Vietnamese translation
Rất nhanh, đây trở thành vấn đề trung tâm sau khi ông giành được quyền lực. "Ông trăn trở nhiều về tính chính danh của mình đến từ đâu", TS. Vũ Đức Liêm nói. Vì vậy năm 1802 không phải là lễ đăng quang như nhiều người vẫn nghĩ. Năm 1802 chỉ là đổi niên hiệu thành Gia Long. Ông đã làm Vương từ năm 1788. Mãi đến 1806 ông mới chính thức lên ngôi hoàng đế. Trước đó là một quãng dài do dự.
Vietnamese translation
Quãng thời gian ấy là cuộc đấu tranh về câu chữ và cách lý giải. Cả bộ máy quan lại nhà Nguyễn cùng nhau tìm cách hợp thức hóa quyền lực. "Toàn bộ quan lại nhà Nguyễn làm việc suốt 4 đến 5 năm chỉ để giải thích vì sao chúng ta cai trị ở đây. Họ phải kể một câu chuyện cho thuyết phục để cả nước tin theo", TS. Vũ Đức Liêm nói. Trong thế giới của các vương triều xưa, quyền lực cần được lý giải bằng mệnh trời, bằng "chính thống" hay "trung hưng". Không có một câu chuyện thuyết phục về nguồn gốc quyền lực thì sẽ bất ổn, khó chiếm được lòng người.
Vietnamese translation
Nhà nước của Gia Long không thừa hưởng một trật tự cũ được mọi người công nhận. Ông phải tạo ra trật tự mới. Đồng thời, ông phải thuyết phục những lực lượng cũ vẫn ủng hộ nhà Lê và còn ảnh hưởng. Ông phải cho thấy nhà nước mới thực sự có chính danh.
Vietnamese translation
Đó là một trạng thái yếu. Điều này lý giải vì sao Gia Long dùng một mô hình quen thuộc: sức mạnh quân sự để ổn định tình hình nhanh chóng. Ông chọn mô hình quân sự để quản lý đất nước. Ông trao rất nhiều quyền cho các Tổng Trấn. Trên thực tế, cả nước chia thành ba vùng chính trị, ba khu vực quản lý khác nhau. Ông phái những tướng có công đến cai quản các vùng đó.
Vietnamese translation

Vietnamese translation
PGS.TS Tran Trong Duong. Ảnh: My Hanh
Vietnamese translation
Lúc này đất nước có diện tích lớn nhất từ trước đến nay. Vua Gia Long nắm trong tay cuốn "sổ đỏ" (sách ghi chép ruộng đất) lớn nhất mọi thời đại. Lãnh thổ mang hình chữ S, với "khác biệt giữa các vùng miền, dân tộc và nhóm xã hội". Vì vậy nhà cai trị phải giải một bài toán hoàn toàn mới, theo lời PGS.TS Tran Trong Duong thuộc Khoa Ngôn ngữ và Văn hóa Việt Nam, Trường Ngoại ngữ - Du lịch, Đại học Công nghiệp Hà Nội.
Vietnamese translation
Để cai quản đất nước trong bối cảnh mới, trên một lãnh thổ mới, cần những số liệu mới và chi tiết. Những dữ liệu ấy phục vụ cho ý tưởng về khối thống nhất lớn. Vì thế các bộ sách như "Đại Nam nhất thống chí" và "Hoàng Việt nhất thống dư địa chí" ra đời, PGS.TS Tran Trong Duong cho biết.
Vietnamese translation
Lần đầu tiên, nhà nước huy động cả hệ thống quân sự để viết nên một bộ sử về giao thông và trạm dịch. Tàu thuyền chạy ở đâu? Đường bộ, đường sông, đường biển có những tuyến nào? Cửa sông rộng bao nhiêu, dài bao nhiêu? Tất cả đều được đo đạc, từng mét, từng trượng (đơn vị đo chiều dài xưa). Trước đó, trong lịch sử Việt Nam chưa từng có cuốn địa chí nào đầy đủ đến vậy về giao thông, đất đai và dân cư như Hoàng Việt nhất thống dư địa chí.
Vietnamese translation
Nhưng chính nền cai trị quân sự với vai trò rất lớn này...
