Wenn der Staat Land braucht: Was ist fair?
Khi Nhà nước cần đất: Thế nào là công bằng?
This reading was translated and simplified for German learners. The original content belongs to Tia Sang - Nen Tang Kien Tao.
Select a word or phrase to look it up, translate it, highlight it, or add a note.
Reading progress
Paragraph 1/31
Read the German first. Reveal the translation below any paragraph when needed.
Vietnamese translation
Vấn đề cốt lõi không chỉ nằm ở chuyện người dân được đền bù bao nhiêu. Quan trọng hơn là họ có thấy cách làm đó công bằng hay không, có đồng thuận với cách làm đó hay không.
Vietnamese translation
Vietnamese translation
Không quốc gia nào phát triển được mà không cần thu hồi đất.
Vietnamese translation
Muốn làm tuyến metro, sân bay, khu công nghiệp, trường đại học, khu đô thị mới hay đường cao tốc, Nhà nước đều phải di dời người dân. Họ đã sống ở đó từ lâu. Nhà nước cần mặt bằng cho phát triển. Đó là quy luật của hiện đại hóa.
Vietnamese translation
Nhưng không có chủ đề nào dễ gây xung đột nhanh như chuyện đất đai.
Vietnamese translation
Ở Việt Nam, rất nhiều khiếu kiện kéo dài, xung đột và bức xúc trong dân đều bắt nguồn từ chuyện này: Nhà nước thu hồi đất và chi trả tiền đền bù.
Vietnamese translation
Suốt nhiều năm chúng ta tranh luận đền bù bao nhiêu là đủ, giá Nhà nước đưa ra thấp hay cao, ai thiệt - dân hay Nhà nước. Nhưng cốt lõi không nằm ở con số. Câu hỏi sâu hơn là xã hội có thấy quy trình định giá đó công bằng hay không.
Vietnamese translation
Thực tế cho thấy có nơi giá đền bù đã tăng rất cao mà xung đột vẫn tiếp diễn. Ngược lại, có nơi mức đền bù không cao nhưng người dân lại đồng thuận. Điều đó chứng tỏ khủng hoảng lớn nhất không phải là khủng hoảng về giá, mà là khủng hoảng niềm tin vào sự công bằng.
Vietnamese translation
Vì vậy, một nhà nước hiện đại khi thu hồi đất phải xây dựng được niềm tin và sự đồng thuận trong xã hội.
Vietnamese translation

Vietnamese translation
Hàng trăm gia đình trong khu vực dự án cầu Tứ Liên đang gấp rút di dời, bàn giao mặt bằng để xây cầu vượt sông Hồng và sông Đuống. Ảnh: Thế Bằng
Vietnamese translation
Vai trò của đất đai qua những góc nhìn khác nhau
Vietnamese translation
Với kinh tế học cổ điển, đất là tư liệu sản xuất. Với nhà đầu tư, đất là tài nguyên. Với Nhà nước, đất là không gian cho phát triển.
Vietnamese translation
Nhưng với mỗi người dân, đất mang ý nghĩa rất khác: đó là kế sinh nhai, là tài sản lớn nhất cả đời tích góp bằng bao mồ hôi công sức. Đó là nơi thờ cúng tổ tiên, nơi lưu giữ ký ức nhiều thế hệ và cũng là chỗ dựa an sinh tự nhiên cuối cùng khi gặp khó khăn.
Vietnamese translation
Vì thế, khi Nhà nước thu hồi đất, cuộc sống của người dân thay đổi hoàn toàn. Họ có thể mất việc làm quen thuộc, mất mạng lưới cộng đồng, mất cảm giác an toàn và mất niềm tin vào tương lai.
Vietnamese translation
Thu hồi đất vì vậy không đơn thuần là một giao dịch. Đó là một biến đổi xã hội sâu sắc. Nếu Nhà nước chỉ nghĩ bằng tư duy hành chính và tiền bạc mà bỏ qua con người và yếu tố xã hội, xung đột gần như chắc chắn sẽ xảy ra.
Vietnamese translation
Công bằng hình thành như thế nào?
Vietnamese translation
Một sai lầm thường gặp khi bàn chuyện này là chỉ chăm chăm vào giá cao hay thấp. Nhưng xã hội không nhìn nhận đơn giản như vậy. Người dân không chỉ hỏi mình được bao nhiêu, mà còn hỏi cách định giá có công bằng hay không.
Vietnamese translation
Khi người dân không được tham gia, không có đối thoại thực chất, không được nêu ý kiến phản biện và giá chỉ do bên thu hồi tự quyết, họ sẽ thấy mình bị đối xử bất công. Dù tiền đền bù có tăng, cảm giác bất công vẫn còn đó.
Vietnamese translation
Khi ấy vấn đề không còn là kinh tế nữa mà đã thành vấn đề tâm lý xã hội. Nhiều trường hợp phản ứng gay gắt không phải vì số tiền cụ thể, mà vì cảm giác bị áp đặt.
Vietnamese translation
Vì thế, nhiều nước phát triển không giải quyết xung đột đất đai bằng mệnh lệnh từ trên xuống mà bằng thương lượng xã hội. Nhà nước càng hiện đại càng phải biết thuyết phục xã hội, chứ không thể chỉ ra quyết định một chiều.
Vietnamese translation

Vietnamese translation
Giải phóng mặt bằng cho dự án đường vành đai 2,5 ở Hà Nội. Ảnh: Thế Bằng
Vietnamese translation
Thế giới đã chuyển từ "ấn định giá" sang "tạo đồng thuận" như thế nào?
Vietnamese translation
Kinh nghiệm của nhiều nước cho thấy xu hướng hiện đại là bớt cưỡng chế, tăng đồng thuận.
Vietnamese translation
Ở Australia và Canada, thương lượng tự nguyện luôn được ưu tiên trước. Cưỡng chế thu hồi chỉ là giải pháp cuối cùng khi mọi đàm phán đều thất bại.
Vietnamese translation
Ở Anh có nguyên tắc nổi tiếng "không hơn, không kém": người dân không được hưởng lợi bất hợp lý nhưng cũng không phải chịu thiệt. Quan trọng là ngoài giá trị nhà đất, Nhà nước còn chi trả cho mất việc làm, chi phí ổn định cuộc sống mới, di dời, gián đoạn kinh doanh và những tổn thất xã hội khác. Mục tiêu vì vậy không chỉ là "mua đất" mà là giúp người dân dựng lại cuộc sống.
Vietnamese translation
Ở Nhật Bản và Hàn Quốc, nhiều dự án đô thị áp dụng mô hình "góp đất và chia lại". Người dân không bị gạt ra khỏi quá trình phát triển mà trở thành một phần của nó. Sau quy hoạch, họ vẫn sở hữu một phần khu đất mới có giá trị cao hơn.
Vietnamese translation
Đây là điểm rất quan trọng. Điều khiến người dân bức xúc nhất là cảm giác bị tước mất giá trị tương lai của đất. Nếu sau quy hoạch giá trị khu đất tăng gấp mười lần mà người dân chỉ nhận được một phần rất nhỏ, họ sẽ thấy bất công. Vì vậy, cách quản lý tốt hiện nay không còn nghĩ "chỉ trả giá hôm nay" mà là "chia sẻ giá trị của tương lai".
Vietnamese translation
Làm sao khôi phục niềm tin vào phát triển?
Vietnamese translation
Cần nhìn nhận công bằng rằng Nhà nước không thể chi trả vô hạn. Một nước đang phát triển như Việt Nam phải... (Bài gốc kết thúc tại đây.)
