Wie die USA eine große Wissenschaftsmacht wurden
Con đường đưa nước Mỹ thành cường quốc khoa học
This reading was translated and simplified for German learners. The original content belongs to Tia Sang - Ho So Nhan Vat.
Select a word or phrase to look it up, translate it, highlight it, or add a note.
Reading progress
Paragraph 1/21
Read the German first. Reveal the translation below any paragraph when needed.
Vietnamese translation
Bên cạnh bom nguyên tử, Silicon Valley, NASA và công nghệ sinh học, lịch sử còn có những chương gây tranh cãi: công sức bị lãng quên của người nô lệ, thuyết ưu sinh và cuộc giằng co giữa khoa học, quyền lực và dân chủ.
Vietnamese translation
Vietnamese translation
Nhân kỷ niệm 250 năm lập quốc, tạp chí Science chọn ra sáu chương lịch sử tiêu biểu. Loạt bài kể lại cách nền khoa học mạnh nhất thế giới hình thành, ghi lại cả những thành tựu lớn lẫn những vết sẹo còn hằn sâu đến hôm nay.
Vietnamese translation
Bom nguyên tử: Bước ngoặt đưa Mỹ thành cường quốc khoa học
Vietnamese translation
Sau Thế chiến II, Mỹ vươn lên dẫn đầu thế giới về khoa học và công nghệ. Đây là lần đầu tiên giới khoa học, quân đội, trường đại học và doanh nghiệp vận hành như một cỗ máy thống nhất. Mục tiêu là tạo ra một công nghệ có thể làm thay đổi lịch sử thế giới.
Vietnamese translation
Năm 1939, Tổng thống Mỹ Franklin D. Roosevelt nhận được bức thư khẩn của Albert Einstein. Einstein cho biết các nhà vật lý đã phát hiện nguyên tố uranium. Uranium có thể tạo ra nguồn năng lượng khổng lồ, đủ để chế tạo bom. Ông cũng lo ngại nhà lãnh đạo Đức Adolf Hitler có thể đang thu gom lượng lớn nguyên tố này cho cùng mục đích.
Vietnamese translation
Chính phủ tập hợp những nhà vật lý giỏi nhất cho một kế hoạch bí mật. Nhiệm vụ đầu tiên của các nhà khoa học là trả lời câu hỏi: liệu ý tưởng bom nguyên tử có khả thi không? Có thể chế tạo vũ khí khai thác năng lượng giải phóng khi một nguyên tử tách làm đôi hay không?
Vietnamese translation

Vietnamese translation
Albert Einstein và Robert Oppenheimer - người đứng đầu dự án bom nguyên tử Manhattan - tại Viện Nghiên cứu Cao cấp ở Mỹ. Ảnh: Wikipedia
Vietnamese translation
Trong ba năm gấp rút trước khi Thế chiến II kết thúc, nhiều lực lượng cùng phối hợp. Quân đội lo hậu cần, xác định ưu tiên và phân bổ nguồn lực. Nhà nước chi một khoản tiền rất lớn. Khối công nghiệp đóng góp năng lực sản xuất và kỹ thuật hùng hậu. Hơn nửa triệu người Mỹ góp sức lao động. Hàng chục nghìn nhà khoa học và kỹ sư ở các trường đại học góp tri thức. Từ những nghiên cứu lý thuyết ban đầu, một ngành công nghiệp hoàn toàn mới ra đời.
Vietnamese translation
Nhưng đây cũng là một chiến dịch quân sự thiếu kiểm soát đầy đủ. Chi phí vượt xa dự tính. Dự án khép lại vào ngày 6 tháng 8 năm 1945. Hôm đó, quả bom uranium mang tên "Little Boy" rơi xuống thành phố Hiroshima. Chỉ ba ngày sau, quả bom plutonium "Fat Man" phá hủy thành phố Nagasaki.
Vietnamese translation

Vietnamese translation
Ảnh trái: Lúc bức ảnh được chụp, cột khói khổng lồ cao 20.000 foot (khoảng 6.000 mét) bốc lên trên Hiroshima, trong khi khói từ quả bom nguyên tử đầu tiên lan rộng hơn 10.000 foot (khoảng 3.000 mét) phía trên mục tiêu bên dưới cột khói. Ảnh phải: Vụ nổ bom nguyên tử ở Nagasaki ngày 9 tháng 8 năm 1945. Nguồn: Wikipedia
Vietnamese translation
Dự án đặt ra câu hỏi về vai trò của nhà khoa học. Ban đầu, họ là người dẫn dắt. Về sau, quân đội ngày càng nắm quyền kiểm soát. Các nhà khoa học dần chỉ còn là người làm kỹ thuật. Những ý kiến về chính trị hay triết học của họ bị gạt sang một bên nếu cản trở mục tiêu quân sự.
Vietnamese translation
Cuối cùng, dự án Manhattan mở ra kỷ nguyên mới cho công nghệ Mỹ. Tri thức thực sự trở thành sức mạnh quyết định cho sự tồn vong. Vị thế mới này đi kèm sự kiểm soát chặt chẽ với giới khoa học. Với nhiều người, đó còn là gánh nặng đạo đức nặng nề trước những gì đã xảy ra với người dân Nhật Bản.
Vietnamese translation
Những gương mặt bị lãng quên
Vietnamese translation
Khoa học Mỹ in đậm dấu ấn của nhiều học giả da đen xuất sắc. Nhà nông học George Washington Carver là một ví dụ. Ba nữ toán học Katherine Johnson, Dorothy Vaughan và Mary Jackson, những người đóng góp lớn cho cuộc đua vào vũ trụ, là ví dụ khác. Bên cạnh các tên tuổi nổi tiếng ấy, còn rất nhiều người da đen khác lặng lẽ làm việc dù cuộc sống đối xử khắc nghiệt với họ.
Vietnamese translation
Xuyên suốt lịch sử, nhiều người Mỹ gốc Phi vẫn trở thành những nhà khoa học, nhà nông học giỏi dù không có quyền con người cơ bản. Ngay cả George Washington Carver - một trong những nhà khoa học da đen xuất sắc nhất đầu thế kỷ 20 - cũng sinh ra trong thân phận nô lệ. Ông là người tiên phong, khuyên nông dân trồng thêm cây khác ngoài bông và chỉ cách ngăn đất bạc màu.
Vietnamese translation

Vietnamese translation
George Washington Carver (hàng trước, ở giữa) cùng các giáo viên tại Viện Tuskegee năm 1902. Carver đã giảng dạy ở đây 47 năm và biến khoa nông nghiệp thành một trung tâm nghiên cứu mạnh. Ông dạy phương pháp luân canh, giới thiệu một số cây trồng thay thế giúp cải tạo đất ở những vùng bị suy kiệt do trồng bông quá mức, khởi đầu nghiên cứu về sản phẩm từ nông nghiệp (hóa nông nghiệp) và đào tạo nhiều thế hệ sinh viên da đen về kỹ thuật canh tác để tự chủ kinh tế. Carver còn dựng một lớp học lưu động để đưa kiến thức tới tận nông dân. Ảnh: Wikipedia
Vietnamese translation
Nhìn chung, lịch sử có hai mặt. Một mặt là những thành công lớn như bom nguyên tử, Silicon Valley, NASA và công nghệ sinh học. Mặt kia là những chương tối như công sức bị lãng quên của người nô lệ, thuyết ưu sinh và cuộc đấu tranh gay gắt giữa khoa học, quyền lực và dân chủ. Với sáu chương này, tạp chí Science muốn cho thấy cả hai mặt. Thành tựu và vết sẹo gắn liền nhau. Chúng giải thích vì sao Mỹ trở thành cường quốc khoa học hàng đầu thế giới và vì sao câu chuyện này vẫn quan trọng đến hôm nay.
