Wie ein Genie schreiben lernen?
Làm sao để học viết như một thiên tài?
This reading was translated and simplified for German learners. The original content belongs to Tia Sang - Van Hoa Xa Hoi.
Select a word or phrase to look it up, translate it, highlight it, or add a note.
Reading progress
Paragraph 1/18
Read the German first. Reveal the translation below any paragraph when needed.
Vietnamese translation
Làm sao để học viết như một thiên tài?
Vietnamese translation
Có thể viết như thiên tài không? Không ai dạy được điều đó. Nhưng liệu có thể tự học được không?
Vietnamese translation
Đặt cạnh nhau nhiều truyện ngắn của Lev Tolstoy, bạn sẽ thấy rõ: thời gian biến một cây bút trẻ giỏi thành một nhà văn lớn. Nhưng bạn có viết được như Tolstoy không? Có lẽ là không. Ông là thiên tài. Nhiều người nói thiên tài là bẩm sinh, không thể học để trở thành thiên tài. Điều đó đúng.
Vietnamese translation

Vietnamese translation
Chân dung Lev Tolstoy do Ilya Repin vẽ năm 1887. Nguồn: Wikipedia
Vietnamese translation
Kurt Vonnegut cũng nói: không thể dạy viết văn. Ông nói câu đó đúng vào năm nhận việc dạy viết sáng tạo ở Đại học Iowa. Ông nói đúng: viết văn không dạy được. Nhưng viết văn có thể học được.
Vietnamese translation
Điều kỳ diệu của việc viết là bất kỳ ai cũng có thể làm thầy bạn. Bạn có thể chọn Shakespeare hay Dostoevsky làm thầy. Không cần ngồi cạnh họ. Chỉ cần đọc tác phẩm của họ. Đọc thật kỹ. Đọc đi đọc lại. Khi đó bạn đã là học trò của họ. Đó là ý tưởng của George Saunders. Ông là nhà văn Mỹ nổi tiếng, từng đoạt giải Booker. Nhiều độc giả ở Việt Nam biết ông qua Lincoln im Bardo (Lincoln in the Bardo) và Zehnter Dezember (Tenth of December). Ông tập hợp những bài giảng của mình tại khoa Viết sáng tạo thuộc Đại học Syracuse thành một cuốn sách. Cuốn sách có tên Bơi giữa ao mưa: Lesen, Schreiben und Leben mit vier russischen Meistern (A Swim in a Pond in the Rain: In Which Four Russians Give a Master Class on Writing, Reading, and Life).
Vietnamese translation
Bốn bậc thầy người Nga trong sách của ông là Tschechow, Tolstoi, Turgenew và Gogol. Có thể bạn đã đọc hết họ. Có thể bạn nghĩ mình đã quá quen với họ. Họ quá kinh điển và quá nổi tiếng nên nhiều người cho là nhàm chán. Ngoài ra, không thể chỉ sao chép một nhà văn lớn rồi có được một văn bản hay. Mỗi người cần giọng văn riêng.
Vietnamese translation

Vietnamese translation
Chân dung Anton Pawlowitsch Tschechow do Osip Braz vẽ năm 1898. Nguồn: Wikipedia
Vietnamese translation
Nhưng Saunders không muốn chúng ta sao chép các nhà văn lớn. Ông muốn khám phá phần thiêng liêng nhất: quá trình làm việc của họ. Ông chọn 7 truyện ngắn của bốn tác giả này để phân tích. Từ “phân tích” nghe thường sáo rỗng. Nhưng ở đây lại khác. Ông không phân tích như một nhà phê bình thông thường. Ông không bàn dài về thông điệp hay ý nghĩa, về biểu tượng hay nhân vật. Ông truy tìm quá trình. Ông hỏi: Vì sao nhân vật này lại đi ngủ đúng lúc ấy? Vì sao nhân vật lại nói đúng câu này chứ không phải câu khác? Vì sao chi tiết này xuất hiện đúng chừng ấy lần — không nhiều hơn, không ít hơn? Với mọi thứ trong truyện, ông đều hỏi: tại sao?
Vietnamese translation
Có thể hình dung Saunders trong Bơi giữa ao mưa như một tín đồ. Ông nghe câu: “Ban đầu là Ngôi Lời”. Và lập tức giơ tay hỏi: Nhưng Ngôi Lời ấy đã hình thành như thế nào?
Vietnamese translation
Những tác phẩm lớn thường khiến ta cảm thấy chúng buộc phải như vậy. Giống như tự nhiên. Ta nghĩ không thể khác được. Lấy ví dụ truyện Die Nase của Gogol: nhân vật mất mũi. Khó tưởng tượng nhân vật mất tai hay mất miệng. Nhất định phải là mũi. Mũi là phần nhô cao nhất trên khuôn mặt. Nó có thể đóng vai một kẻ tự phụ, khoe khoang và nổi loạn, bỗng dưng muốn rời bỏ chủ. Điều đó đặc biệt hợp với chiếc mũi cao của người Nga. Ta có cảm giác: nhà văn lớn viết nên tác phẩm lớn vì có một ý tưởng cao hơn dẫn dắt. Ta không hình dung ra cách nào khác để kể cùng một câu chuyện.
Vietnamese translation
Nhưng cách giải thích này không ổn: nhà văn viết như vậy vì đó vốn là cách hay nhất. Lối giải thích ấy giống niềm tin ngây thơ của Gottfried Leibniz. Ông cho rằng thế giới của chúng ta là tốt nhất trong mọi thế giới có thể có, vì Chúa vừa nhân từ vừa toàn năng. Chúa đã tính toán mọi thứ khi tạo ra thế gian. Nghĩ như vậy thì chẳng còn gì để hỏi. Và ta cũng mất đi ý chí tự mình làm việc, chỉ ngồi chờ Chúa. Với một cây bút trẻ cũng thế: nếu coi các bậc thầy xưa như những vị thần toàn năng và cho rằng lựa chọn của họ hiển nhiên luôn đúng, thì sẽ chẳng học được gì từ họ.
Vietnamese translation

Vietnamese translation
Sách Bơi giữa ao mưa của George Saunders phát hành tại Việt Nam vào tháng 8 năm 2026. Ảnh: Nhà xuất bản Trẻ
Vietnamese translation
Không, George Saunders phân tích truyện ngắn bằng những cách rất riêng: Có lúc ông cùng chúng ta đọc từng trang và hỏi cảm nhận sau mỗi trang. Có lúc ông chia một truyện thành bốn hồi rồi so sánh từng cảnh. Có lúc ông tách một truyện thành hai mươi phân đoạn nhỏ. Khi đó những chi tiết tưởng như không quan trọng, bình thường ta bỏ qua, bỗng hiện ra. Những chi tiết nhỏ ấy như những chiếc đinh ghim. Chúng rất bé, nhưng thiếu chúng thì kết cấu tác phẩm không thể trọn vẹn. Có lúc ông để chúng ta đóng vai biên tập viên và hỏi: bạn muốn sửa gì?
Vietnamese translation
Trong một bài giảng rất hay về truyện Die Sänger của Turgenew, ông cho thấy điều đó. Khi đọc lần đầu, nhiều sinh viên thấy truyện chán và chậm. Họ nghĩ: nếu mình là biên tập viên, mình sẽ cắt bớt. Bỏ đi nhiều đoạn miêu tả — những đoạn tả thiên nhiên, thung lũng, quán rượu và người nông dân trong vùng. Họ sẽ cắt ít nhất vài chục phần trăm. Và George Saunders không nói cảm giác đó là sai. Cuối cùng, điều quan trọng nhất khi đọc là chúng ta quan sát phản ứng của chính mình trước từng chi tiết nhỏ trong văn bản.
