Die Rosenkreuzer: Die Geschichte vom Rosenkreuz

Lena Thaywick

Từ Rosenkreuzer nghĩa là gì? Vì sao hình ảnh bông hồng bên cây thập tự suốt nhiều năm qua vẫn gợi cảm hứng cho những người đi tìm con đường tâm linh? Con đường Hoa Hồng Thập Tự là một truyền thống của huyền học phương Tây. Huyền học ở đây là những hiểu biết tâm linh sâu sắc về con người, tự nhiên và Thượng đế. Cái tên này gốc từ tiếng Latinh, ghép từ chữ “hoa hồng” và chữ “thập tự”.

Không hề có một nhà thờ Hoa Hồng Thập Tự duy nhất. Cũng chẳng có cuốn sách chung nào đặt ra luật lệ cho mọi nhóm. Truyền thống này gắn liền với những cuốn sách hấp dẫn, một tình huynh đệ chỉ có trong truyền thuyết và các nhóm ra đời về sau. Các nhóm ấy tìm sự giác ngộ tâm linh theo nhiều cách khác nhau. Câu chuyện công khai mà ai cũng biết bắt đầu từ thời có kỹ thuật in sách. Trước đó thì chưa có bằng chứng rõ ràng về lịch sử lâu đời nào.

Ba cuốn sách khuyết danh đã làm cho hội Hoa Hồng Thập Tự nổi tiếng khắp châu Âu. Ngày nay người ta gọi chúng là các bản tuyên ngôn của hội. Chúng ra đời sau cuộc Cải cách tôn giáo, vào thời kỳ đầy xung đột đức tin. Lúc ấy, câu hỏi về niềm tin cũng gắn với y học, giáo dục và chính trị. Những văn bản này không chỉ nói chuyện tu tập riêng tư. Chúng còn muốn có tri thức mới và một xã hội mới.

Cuốn đầu tiên là Fama Fraternitatis. Sách in bằng tiếng Đức tại Kassel năm 1614. Sách kể về một tình huynh đệ gồm những người học rộng, nắm giữ hiểu biết đặc biệt về tự nhiên và tôn giáo. Người đọc khi ấy đều thắc mắc: Tình huynh đệ này có thật không? Những cải cách của họ có thể làm được gì?

Cuốn thứ hai là Confessio Fraternitatis. Sách in bằng tiếng Latinh tại Kassel năm 1615. Sách giải thích thông điệp Kitô giáo cùng kế hoạch cải cách. Cả hai cuốn đều cho thấy tình huynh đệ này thuộc về các cuộc tranh luận tôn giáo ở Đức hồi thế kỷ 17. Đó không phải kiểu tâm linh tách rời Kitô giáo.

Văn bản thứ ba là Die Chymische Hochzeit des Christian Rosenkreutz. Sách in bằng tiếng Đức tại Strasbourg năm 1616. Khác với hai cuốn đầu, sách kể một câu chuyện biểu tượng dài: bảy ngày với nhiều trải nghiệm lạ thường quanh một đám cưới hoàng gia. Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng tác giả là nhà văn Luther người Đức Johann Valentin Andreae. Nhưng điều đó chưa giải thích ai đã viết hai bản tuyên ngôn còn lại. Không thể coi cả ba cuốn là giấy tờ của cùng một tổ chức, vì mỗi cuốn có mục đích văn chương riêng.

Christian Rosenkreuz là người sáng lập trong truyền thuyết của tình huynh đệ bí mật trong các bản tuyên ngôn. Tình huynh đệ này đi tìm tri thức tâm linh đặc biệt. Tên của ông có nhiều cách viết, chẳng hạn Rosenkreutz. Vì vậy nhan đề Die Chymische Hochzeit des Christian Rosenkreuz cũng xuất hiện với nhiều kiểu chính tả khác nhau.

Trong Fama, người sáng lập đi tới nhiều trung tâm học thuật ở Trung Đông và Bắc Phi. Sau đó ông lập tình huynh đệ của mình ở châu Âu. Chuyến đi cho thấy tri thức đến từ nhiều nền văn hóa. Một bổn phận rất thiết thực của các huynh đệ là chữa bệnh cho người ốm mà không lấy tiền.

Một đoạn nổi tiếng kể chuyện người ta tìm thấy ngôi mộ giấu kín của ông, 120 năm sau khi ông mất. Câu chuyện nối tri thức xưa với sự đổi mới. Nhưng chuyện hay không phải bằng chứng cho thấy tổ chức ấy có thật. Các sử gia tách câu chuyện văn chương khỏi bằng chứng về một tình huynh đệ thật sự. Rosenkreuz thuộc về truyền thuyết lập hội, chứ không phải một tiểu sử đã được chứng minh chắc chắn.

Hình hoa hồng trên thập tự là biểu tượng nổi tiếng nhất của truyền thống này. Nhưng không có kiểu dáng hay cách hiểu chung cho mọi nhóm. Bông hồng có thể chỉ đời sống tâm linh đang hé nở. Cây thập tự có thể mang nghĩa Kitô giáo, hoặc chỉ đời sống vật chất. Cách hiểu ra sao còn tùy bối cảnh.

Có thể xem biểu tượng huyền bí này như một ngôn ngữ bằng hình ảnh, chứ không phải công thức cứng nhắc: mỗi nhóm sắp xếp và lý giải các chi tiết theo cách riêng. Chỉ vì cùng dùng một biểu tượng nổi tiếng không có nghĩa hai tổ chức có chung giáo lý, người đứng đầu hay lịch sử.

Các văn bản Hoa Hồng Thập Tự thời đầu pha trộn thần bí học Kitô giáo với nhiều dòng tư tưởng khác. Thần bí học Kitô giáo là trải nghiệm tâm linh trực tiếp về Thượng đế. Hermetismus bắt nguồn từ các trước tác của Hermes Trismegistus về Thượng đế và vũ trụ. Kabbala Kitô giáo mượn một số yếu tố từ cách lý giải huyền bí của Do Thái giáo để phục vụ mục tiêu Kitô giáo. Nó không đồng nhất với Kabbala Do Thái.

Thuật giả kim cũng đóng vai trò quan trọng. Hồi cận đại, giới thực hành nghiên cứu các chất liệu và quá trình biến đổi. Một số tác giả dùng hình ảnh hóa học để nói về sự chuyển hóa tâm linh. Biến vật liệu chưa hoàn hảo thành thứ tinh khiết là hình ảnh mạnh mẽ cho việc thay đổi chính mình. Triết học huyền bí thời ấy đi tìm những nguyên nhân ẩn giấu và mối liên hệ trong tự nhiên. Nó nối y học, thần học với việc nghiên cứu tự nhiên.

Bác sĩ Paracelsus ảnh hưởng đến tư duy y học và tôn giáo thời ấy, nhưng ông mất trước khi các bản tuyên ngôn ra đời. Về sau, bác sĩ người Anh Robert Fludd lên tiếng bênh vực tình huynh đệ trong cuốn Apologia Compendiaria năm 1616. Bác sĩ kiêm tác giả về giả kim người Đức Michael Maier cũng quan tâm tới các tư tưởng Hoa Hồng Thập Tự. Những lời đáp của họ cho thấy các cuốn sách là một phần của cuộc thảo luận nghiêm túc. Nhưng vậy chưa chứng minh họ là thành viên của tình huynh đệ được mô tả trong sách.

Các tổ chức về sau tạo cho tư tưởng Hoa Hồng Thập Tự hình thức chặt chẽ hơn. Một số xây dựng chương trình học theo cấp bậc và trong