Tiere mit großen Augen: Warum sie so wichtig sind

Từ một con mực ống sống trong vùng nước sâu tối tăm đến một loài linh trưởng nhỏ đi săn sau khi mặt trời lặn: Những loài động vật có đôi mắt to thường sở hữu chúng vì một lý do thực tế. Đôi mắt lớn có thể thu được nhiều ánh sáng hơn. Một cặp mắt lớn hơn đồng nghĩa với diện tích võng mạc rộng hơn. Điều này giúp động vật nhận diện chuyển động hoặc thu nhận hình ảnh rõ ràng hơn trong điều kiện ánh sáng yếu.

Đối với các loài động vật bị săn, kích thước mắt lớn cũng có thể giúp chúng phát hiện kẻ thù từ một khoảng trời quan sát rộng. Với những loài hoạt động về đêm hay cư ngụ ở vùng nước sâu, việc thu thập được chút ánh sáng yếu ớt có thể quyết định việc chúng tìm được thức ăn hay trở thành mồi ngon.

Loài vật đã phát triển những lợi ích cơ bản này theo một số hướng vô cùng đặc biệt.

Nói về kích thước thuần túy, khó có loài nào sánh kịp với mực ống khổng lồ. Đôi mắt khổng lồ của nó có thể dài tới khoảng 27 cm – tương đương kích thước một cái đĩa.

Tại sao một loài động vật lại cần đôi mắt to đến vậy? Mực ống khổng lồ sống ở vùng nước sâu phía nam Đại Tây Dương, nơi ánh sáng mặt trời rất khan hiếm. Đôi mắt khổng lồ giúp nó thu thập ánh sáng yếu và nhận diện những chuyển động mà mắt nhỏ hơn có thể bỏ l<trải qua hàng chục năm phát triển, tạo hóa đã tạo ra những loại mắt lớn với những khả năng phi thường.

Nếu chỉ xét về kích thước thuần túy, khó có loài vật nào sánh được với mực ống khổng lồ (Colossal Squid). Đôi mắt của nó có thể to đến khoảng 27 cm – tương đương kích thước một cái đĩa ăn.

Tại sao một loài động vật lại cần đôi mắt to đến vậy? Mực ống khổng lồ sống ở vùng nước sâu phía nam Đại Tây Dương, nơi ánh sáng mặt trời rất khan hiếm. Đôi mắt khổng lồ giúp nó thu thập ánh sáng yếu và nhận diện những chuyển động mà mắt nhỏ hơn có thể bỏ lỡ.

Đôi mắt này đặc biệt hữu ích để nhận ra các đường nét hoặc tia sáng phát quang sinh học – ánh sáng được tạo ra bởi các sinh vật sống. Điều này có thể giúp mực ống tìm kiếm con mồi hoặc phát hiện kẻ thù đang tiến đến.

Cá nhà táng (Sperm Whale) là loài săn mực ống lớn. Việc phát hiện những kẻ săn mồi này có thể là một lời giải thích cho việc tại sao đôi mắt của loài mực lại tiến hóa to lớn đến vậy. Trong bóng tối gần như tuyệt đối, việc nhận ra một con cá voi khổng lồ trước khi nó kịp tấn công có thể là vấn đề sinh tồn.

Voọc mắt to (Tarsier) là một loài linh trưởng nhỏ bé ở Đông Nam Á, có đôi mắt to đến mức dường như chiếm hết khuôn mặt. Các thành viên trong họ Tarsiidae có đôi mắt lớn nhất tính theo tỷ lệ kích thước cơ thể trong số các loài động vật có vú.

Đôi mắt khổng lồ này là sự thích nghi để sống trong điều kiện ánh sáng yếu. Voọc mắt to là những thợ săn hoạt động về đêm. Khả năng nhạy sáng cao giúp chúng phát hiện côn trùng và các con mồi di chuyển nhanh khác sau khi trời tối.

Tuy nhiên, có một nhược điểm. Đôi mắt của voọc về cơ bản cố định trong hốc mắt. Vì vậy, chúng không thể nhìn ngang như con người được.

Thay vào đó, chúng phải di chuyển đầu. Một con voọc có thể quay đầu khoảng 180 độ theo bất kỳ hướng nào. Điều này bù đắp cho việc mắt cố định và giúp mở rộng đáng kể tầm nhìn.

Cấu trúc này cũng tạo ra thị giác hai mắt (binocular vision), nơi trường nhìn của cả hai mắt trùng lắp. Sự trùng lắp này giúp tăng khả năng nhận biết chiều sâu – một kỹ năng quan trọng khi loài vật ước tính khoảng cách để nhảy từ cành này sang cành khác.

Con mực ma cà rồng (Vampire Squid) nghe có vẻ giống sinh vật trong phim kinh dị. Nhưng đôi mắt to của nó là sự thích nghi để sống ở vùng nước sâu, không phải để săn mồi siêu nhiên.

Theo tỷ lệ kích thước cơ thể, mực ma cà rồng có một trong những đôi mắt lớn nhất trong thế giới động vật. Tỷ lệ này hợp lý trong một môi trường sống mà ánh sáng có thể yếu đến mức khó tin.

Đôi mắt lớn giúp thu hút thêm ánh sáng đến các tế bào nhạy sáng trên võng mạc. Điều này tăng khả năng phát hiện ánh sáng phát quang mờ ảo hoặc đường nét của một sinh vật khác.

Thị giác ở vùng nước sâu không phải để làm thế giới hiện ra rực rỡ và đầy màu sắc như một buổi chiều nắng đẹp. Nó giúp trích xuất những thông tin hình ảnh hữu ích từ lượng ánh sáng có hạn.

Chim đà điểu (Ostrich) chiến thắng ở một hạng mục khác. Đôi mắt của nó có đường kính khoảng 5 cm. Nhờ vậy, đây là một trong những đôi mắt lớn nhất của bất kỳ loài động vật trên cạn nào.

Đà điểu nổi tiếng là có đôi mắt to hơn bộ não. Tuy nhiên, với một loài động vật sống trên những vùng đất trống trải, việc đầu tư vào thị giác là điều hợp lý.

Theo các báo cáo, trong điều kiện thuận lợi, đà điểu có thể nhận ra vật thể từ khoảng cách 3,5 km. Thính giác sắc bén này giúp chúng phát hiện kẻ thù tiềm năng trước khi chúng đến quá gần.

Vị trí đôi mắt của chúng cũng tạo ra tầm nhìn rộng. Đây là một lợi thế thường thấy của các loài động vật bị săn: mắt được đặt ở hai bên đầu có thể hy sinh một phần thị giác hai mắt, nhưng lại mở rộng khả năng quan sát đơn mắt xung quanh.

Kẻ săn mồi có thể cần khả năng nhận biết chiều sâu chính xác để tấn công. Trong khi đó, con mồi thường chỉ cần nhìn thấy nguy hiểm từ hầu hết mọi hướng.

Tên gọi đã nói lên đặc điểm của loài cá này. Cá mập mắt to (Bigeye Thresher Shark) có đôi mắt rất lớn, có thể đo được khoảng 10 cm đường kính.

Những con cá mập này di chuyển qua các vùng đại dương nơi điều kiện ánh sáng thay đổi đáng kể. Đôi mắt lớn giúp thu thập ánh sáng tốt hơn và hỗ trợ cá mập phát hiện con mồi trong điều kiện tối tăm.

Kích thước mắt chỉ là một phần của hiệu suất thị giác. Cấu trúc võng mạc, các tế bào nhạy sáng và cách não bộ xử lý thông tin hình ảnh đều ảnh hưởng đến việc một loài vật thực sự có thể nhìn thấy gì.

Tuy nhiên, đôi mắt lớn hơn vẫn có thể cung cấp diện tích võng mạc rộng hơn và thu thập được nhiều ánh sáng đến hơn. Đối với một kẻ săn mồi hoạt động tích cực tìm kiếm thức ăn trong vùng nước tối, cả hai lợi thế này đều quan trọng.

Cú mèo (Owl) là ví dụ kinh điển cho đôi mắt to được thích nghi để nhìn trong bóng đêm. Đôi mắt khổng lồ hướng về phía trước của chúng thu thập ánh sáng một cách hiệu quả. Điều này giúp những loài chim này săn mồi vào thời điểm mà các loài động vật khác sẽ gặp khó khăn trong việc nhìn.

Vị trí hướng về phía trước của đôi mắt cũng tạo ra thị giác hai mắt đáng kể. Não bộ có thể so sánh hình ảnh hơi khác nhau từ mỗi mắt để ước tính khoảng cách. Điều này cung cấp khả năng nhận biết chiều sâu hữu ích khi cú mèo nhắm vào con mồi.

Tuy nhiên, cú mèo không thể di chuyển mắt tự do như con người. Đôi mắt elongated (dài ra) của chúng cố định vững chắc tại chỗ.

Loài chim này bù đắp bằng cách cử động đầu một cách phi thường. Sự xoay đầu quen thuộc của cú mèo cho phép nó bù trừ cho điểm mù của mình.