Wir sind schon Post-human
Chúng ta đã là hậu nhân loại
Deze tekst is vertaald en vereenvoudigd voor Duitsleerders. De originele inhoud is van Noema.

Selecteer een woord of zin om het op te zoeken, te vertalen, te markeren of er een notitie bij te maken.
Leesvoortgang
Alinea 1/27
Lees eerst de Duitse tekst. Toon de vertaling onder een alinea wanneer je die nodig hebt.
Vietnamese vertaling
Từ Silicon Valley đến Vatican, nhiều người hiện nay cùng bàn về một câu hỏi. Ở bàn ăn trong bếp hay trên chính trường, người ta cũng nhắc tới: liệu con người có kiểm soát được AI do chính mình tạo ra? Nhưng trước hết cần hỏi: làm người nghĩa là gì?
Vietnamese vertaling
Điểm bắt đầu có thể là một ý tưởng của triết học Nho giáo. Đó là "chính danh". Hiểu đơn giản: phải gọi sự vật đúng như bản chất của chúng.
Vietnamese vertaling
N. Katherine Hayles vừa viết một cuốn sách. Tên sách là "Bacteria to AI: Human Futures with our Non-human Symbionts". Bà cho rằng chúng ta đã là "hậu nhân loại". Bà giải thích điều này trong podcast Futurology cùng Claire Webb. Khái niệm "con người" tùy thuộc văn hóa và lịch sử. Nó không bất biến.
Vietnamese vertaling
Ngày nay vẫn còn một quan niệm thống trị từ thời Khai sáng. Theo đó, con người đơn độc, độc lập và tự do, có ý chí tự do dựa trên lý trí. Hayles nói điều đó chưa bao giờ đúng. Con người chưa từng đơn độc. Họ luôn nằm trong một mạng lưới với môi trường xung quanh. Bà gọi đó là "Umwelt".
Vietnamese vertaling
Chúng ta sống cộng sinh với những thực thể khác. Mối gắn kết này quyết định rất nhiều thứ: ta nhận ra tín hiệu nào, hiểu thông tin ra sao, quyết định thế nào và hành động ra sao. Nó định nghĩa chúng ta là ai.
Vietnamese vertaling
Ví dụ rõ nhất là vi khuẩn trong ruột. Chúng không phải sự sống của con người, nhưng ta cần chúng. Không có hoạt động sinh học của chúng, ta không sống nổi. Ta sẽ chết.
Vietnamese vertaling
Hayles cho rằng ngày nay, ý tưởng về con người độc lập càng sai. Bởi chúng ta đã cộng sinh sâu sắc với máy tính và truyền thông: chip, router, thiết bị, lò vi sóng và nhiều thứ khác. Chúng kiểm soát và xử lý thông tin. Chúng phân phối dòng thông tin liên tục. Chúng ta đã gắn chặt vào đó. Ở xã hội hiện đại, thiếu chúng thì không sống được.
Vietnamese vertaling
Nếu mọi thứ sập, ta không thể vận chuyển thực phẩm. Ta không thể cho máy bay cất cánh. Ta không thể vận hành thị trường chứng khoán. Khi đó ta sống trong bóng tối theo đúng nghĩa đen.
Vietnamese vertaling
Hayles gọi đây là "nhận thức phân tán và quyết định phân tán". Nghĩa là con người cùng các chủ thể phi nhân loại suy nghĩ và quyết định với nhau. Bà gọi đó là "tập hợp nhận thức" hay "trí tuệ kết nối". Nói gọn: chúng ta là "hậu nhân loại" vì đã gắn với truyền thông máy tính. Chúng ta thuộc về một "khung nhận thức tích hợp".
Vietnamese vertaling
Gần với điểm kỳ dị
Vietnamese vertaling
Tình cảnh hậu nhân loại này đưa chúng ta tiến xa hơn trên đường tới điểm kỳ dị. Điểm kỳ dị nghĩa là sự kết nối đầy đủ giữa con người và máy móc thông minh. Sự cộng sinh này làm ranh giới mờ đi: ai hay cái gì đang kiểm soát ai?
Vietnamese vertaling
Trong một podcast Futurology khác, Kevin Kelly trò chuyện với Nils Gilman. Ông nói: "Chúng ta đã ở trong điểm kỳ dị." Kelly sống ở Bắc California. Nhiều năm nay ông theo dõi công nghệ mới và biến đổi văn hóa. Trước đây ông cùng Stewart Brand đồng sáng lập The Whole Earth Catalog. Sau đó ông làm ở tạp chí Wired.
Vietnamese vertaling
Khi nói "đã ở trong", ông muốn nói sự gắn kết giữa người và máy đang diễn ra. Đó là một quá trình. Không có khoảnh khắc đột ngột nào. Mọi thứ đến từng bước. "Khung nhận thức tích hợp" mà Hayles nhắc tới ngày càng sâu và nhanh hơn.
Vietnamese vertaling
Chúng ta chưa thể nhìn rõ sự thay đổi lớn lúc này. Nó giống những điểm ảnh nhỏ. Chỉ trong tương lai, khi nhìn lại, ta mới thấy toàn bộ bức tranh.
Vietnamese vertaling
Kelly nói tầm nhìn của ta không rõ, vì "chúng ta đang sống trong chân trời sự kiện". Ta đang ở giữa dòng sự kiện.
Vietnamese vertaling
Với Kelly, điểm kỳ dị không phải quá trình khép kín có điểm kết cố định. Nó luôn mở. Những hình thức sáng tạo mới và những kết nối cộng sinh mới có thể xuất hiện. Nhà nghiên cứu phức hợp Stuart Kauffman gọi đó là "cái có thể kề bên". Không ai đoán trước được. Kelly nói: "Điểm kỳ dị luôn gần", nhưng nó mãi ở chân trời xa.
Vietnamese vertaling
Trí tuệ tự nhiên
Vietnamese vertaling
Hayles nhìn điểm kỳ dị khác với những người theo chủ nghĩa siêu nhân loại. Họ nghĩ một ngày nào đó có thể tải ý thức con người lên một chất liệu phi sinh học, tách khỏi cơ thể sinh học. Hayles nói: Không.
Vietnamese vertaling
Bà cũng như nhiều người khác cho rằng trí tuệ nhân tạo đơn lẻ không thể có ý thức. Vì chúng thiếu "trí tuệ tự nhiên". Trí tuệ này chỉ đến từ quá trình tiến hóa rất dài. Qua hàng nghìn năm, con người cùng cơ thể thích nghi với môi trường để sống sót và sống tốt. Quá trình đó cực kỳ phức tạp.
Vietnamese vertaling
Dù các mô hình ngôn ngữ lớn mạnh cỡ nào, ngôn ngữ luôn phản ánh trải nghiệm con người ấy. Không thể chuyển nó một cách có ý nghĩa sang chất liệu phi sinh học, vì ở đó thiếu bối cảnh.
Vietnamese vertaling
AI không thể biết "sự thật nền tảng" của trí tuệ nhập thể. Sự thật nền tảng đó là mong muốn sống sót và giữ ổn định. Nhà thần kinh học Antonio Damasio nói đó là gốc rễ của cảm xúc và ý thức về bản thân.
Vietnamese vertaling
AI có thể dùng logic theo chuỗi để đạt mục tiêu. Chúng nối kết ngôn ngữ đã được huấn luyện. Nhưng ý nghĩa thì không như nhau.
Vietnamese vertaling
Chính đó là mối nguy của AI: chúng trở thành tác nhân nhờ "tự cải thiện đệ quy". Nhưng chúng không có trải nghiệm sống. Vì vậy chúng thiếu sự rèn luyện sâu sắc tạo nên tư duy đạo đức.
Vietnamese vertaling
Giáo hoàng Leo XIV nói: "Trí tuệ nhân tạo không trải nghiệm, không có cơ thể, không cảm thấy vui hay đau, không lớn lên qua các mối quan hệ và không biết từ bên trong tình yêu, lao động, tình bạn hay trách nhiệm nghĩa là gì."
Vietnamese vertaling
Ông cũng nói các mô hình AI có thể "bắt chước" ngôn ngữ và "mô phỏng" sự đồng cảm, sự thấu hiểu, nhưng "chúng không hiểu những gì mình tạo ra".
Vietnamese vertaling
Con người mang gì vào "khung nhận thức tích hợp" này? Dùng lời của Giáo hoàng: bản tính "toàn vẹn" của con người như một "con người toàn diện". Con người sống trong quan hệ với người khác và với tự nhiên. Điều đó làm nên con người. Ông nói: "Con người không phải hệ thống thuật toán: đó là thụ tạo, quan hệ và mầu nhiệm."
Vietnamese vertaling
Hiểu theo nghĩa này, "con người kiểm soát" AI nghĩa là: chúng ta phải chủ động và tỉnh táo đưa yếu tố toàn vẹn từ trải nghiệm sống của con người vào mối gắn kết với AI.
