Buridans Esel: Wie wählt man zwischen zwei gleichen Optionen?
Con lừa của Buridan: chọn sao khi hai lựa chọn như nhau?
This reading was translated and simplified for German learners. The original content belongs to Sketchplanations.

Select a word or phrase to look it up, translate it, highlight it, or add a note.
Reading progress
Paragraph 1/38
Read the German first. Reveal the translation below any paragraph when needed.
Vietnamese translation
Con lừa của Buridan
Vietnamese translation
Khi mọi lựa chọn đều như nhau, bạn sẽ chọn thế nào?
Vietnamese translation
Chào bạn, hy vọng bạn đang có một mùa hè hay mùa đông dễ chịu, không quá nóng cũng không quá lạnh. Nếu bạn từng hỏi về hiệu ứng Dunning-Kruger thì mình sẽ sớm quay lại với chủ đề đó. Mình vừa nghỉ một thời gian ngắn.
Vietnamese translation
Tuần này mình muốn chia sẻ một câu đố triết học. Đó là một thí nghiệm tưởng tượng. Làm thế nào để bạn quyết định khi hai phương án đều tốt như nhau?
Vietnamese translation
Chúng ta muốn có lý do để chọn
Vietnamese translation
Thật dễ chịu khi nghĩ rằng việc mình làm đều có lý do. Ta thường nói: Làm thế này là hợp lý hay Mình thực sự muốn làm điều này.
Vietnamese translation
Nhưng nếu hai lựa chọn tốt ngang nhau thì sao? Khi đó ta quyết định ra sao?
Vietnamese translation
Đó chính là tình huống của chú lừa trong thí nghiệm tưởng tượng Con lừa của Buridan.
Vietnamese translation
Con lừa của Buridan là gì?
Vietnamese translation
Con lừa của Buridan là một câu đố. Một chú lừa đứng ngay giữa hai đống cỏ khô giống hệt nhau. Hai đống cỏ y như nhau và hấp dẫn như nhau.
Vietnamese translation
Nhưng chú lừa chẳng có lý do gì để thích đống này hơn đống kia. Vì vậy nó cứ đứng yên ở giữa. Không thể quyết định, cuối cùng nó chết đói.
Vietnamese translation
Câu hỏi triết học đặt ra là: liệu một người biết suy xét có thể chọn giữa hai phương án tốt ngang nhau khi không có lý do để ưu tiên bên nào không?
Vietnamese translation
Một vài ví dụ
Vietnamese translation
Hãy tưởng tượng có người đưa bạn hai tờ 10 bảng Anh. Một tờ ở tay trái, một tờ ở tay phải. Bạn sẽ chọn tờ nào?
Vietnamese translation
Chắc chắn chúng ta không bị kẹt như chú lừa đáng thương. Nhưng không phải lúc nào cũng rõ ta chọn bằng cách nào.
Vietnamese translation
Có thể bạn từng gặp cảnh này: cả nhóm muốn chọn nhà hàng. Ai cũng đói và món nào nghe cũng ngon. Nói “món nào cũng được” tưởng là dễ chịu, nhưng lại gây khó chịu vì chẳng giúp thu hẹp lựa chọn.
Vietnamese translation
Luôn rẽ trái
Vietnamese translation
Đôi khi bạn không cần lựa chọn tốt hơn. Bạn chỉ cần một cách để quyết định.
Vietnamese translation
Nhiều năm trước, mình đi trượt tuyết cùng vài người bạn ở dãy Alps vào mùa đông. Chúng mình thường gặp những chỗ đường rẽ nhánh. Cả nhóm phải cùng quyết định đi hướng nào.
Vietnamese translation
Nhưng nhiều lúc chẳng có căn cứ hợp lý nào để chọn đường. Vì thế chúng mình có một câu cửa miệng: “Luôn rẽ trái”.
Vietnamese translation
Rẽ trái chẳng có gì đặc biệt. Và chắc hẳn nhiều lần rẽ trái không tốt bằng rẽ phải. Nhưng câu nói đó giúp chúng mình không đứng mãi ở ngã ba. Đến giờ mình vẫn dùng nó.
Vietnamese translation
Phá thế cân bằng
Vietnamese translation
Trong lập trình máy tính, thuật toán có thể đánh giá hai phương án là tốt ngang nhau.
Vietnamese translation
Hãy nghĩ tới một nhân vật phản diện trong trò chơi điện tử. Nó đứng yên vì hai con đường được chấm điểm như nhau. Chương trình cần một cách để phá thế cân bằng: chọn đường đầu tiên, hoặc chọn bên trái, hoặc chọn ngẫu nhiên.
Vietnamese translation
Hai thứ yêu thích nhất của bạn
Vietnamese translation
Một người bạn của mình nuôi một chú chó con. Hai điều nó thích nhất là được ăn và chạy ra cửa sủa khi có người gõ cửa.
Vietnamese translation
Một hôm bạn mình vừa cho chó ăn thì đúng lúc có người gõ cửa.
Vietnamese translation
Có thể thấy con chó rất khích động, gần như hoảng lên. Cảnh đó giống hệt nghịch lý Con lừa của Buridan ngoài đời thực. Nó chạy về phía bát ăn rồi khựng lại, lại chạy ra cửa rồi khựng lại, sau đó quay lại ăn ngấu nghiến rồi lập tức lao ra cửa. Bằng cách đó nó đã tự giải quyết tình thế.
Vietnamese translation
Vì sao lại gọi là Con lừa của Buridan?
Vietnamese translation
Tên gọi này bắt nguồn từ triết gia người Pháp John Buridan sống ở thế kỷ 14. Nhưng thực ra hình ảnh chú lừa tội nghiệp không hề xuất hiện trong các tác phẩm của ông. Tên gọi được gắn cho ông sau khi ông mất, có lẽ như một cách giễu nhại quan điểm của ông về tự do lựa chọn.
Vietnamese translation
John Buridan đã viết về sự lựa chọn, về ý chí và cách chúng ta ra quyết định.
Vietnamese translation
Những biến thể của thế lưỡng nan này đã có từ lâu hơn nhiều, ít nhất từ thời Aristotle.
Vietnamese translation
Những ý tưởng liên quan đến Con lừa của Buridan
Vietnamese translation
Xem thêm:
- Nghịch lý của sự lựa chọn
- Nghịch lý Abilene
- Hiệu ứng chạy theo đám đông
- Tư duy nhóm (Groupthink)
- Sai lầm
- Phần thưởng biến đổi
- Phân tích phản hồi (để cải thiện quyết định)
- Lời khuyên từ cố vấn
- Vấn đề xe điện
- Lý thuyết triển vọng
Vietnamese translation
Một số câu đố, nghịch lý và suy ngẫm khác về lựa chọn và quyết định.
Vietnamese translation
Thêm đôi điều về loài lừa
Vietnamese translation
Nếu bạn thắc mắc: lừa là loài vật đã được thuần hóa. Con la là con lai. Nó là con của lừa đực và ngựa cái. Trường hợp ngược lại - ngựa đực và lừa cái - sẽ cho ra con hinny.
Vietnamese translation
Mình biết tới Con lừa của Buridan nhờ gợi ý của một độc giả trên trang web. Cảm ơn Samuel!



