Der alte Cuội in der Musik von Lê Thương
Ông Cuội già trong âm nhạc Lê Thương
Deze tekst is vertaald en vereenvoudigd voor Duitsleerders. De originele inhoud is van Tia Sang - Van Hoa Xa Hoi.
Selecteer een woord of zin om het op te zoeken, te vertalen, te markeren of er een notitie bij te maken.
Leesvoortgang
Alinea 1/25
Lees eerst de Duitse tekst. Toon de vertaling onder een alinea wanneer je die nodig hebt.
Vietnamese vertaling
Trẻ con hôm nay và có lẽ cả mai sau vẫn vui vẻ hát Thằng Cuội dưới ánh trăng sáng, tay cầm đèn lồng. Người lớn, sau khi đi qua những khúc quanh nặng nề của đời mình, nghe lại giai điệu ấy trong tĩnh lặng rồi bỗng thấy mắt mình cay.
Vietnamese vertaling
Bài hát của Tết Trung thu
Vietnamese vertaling
Cứ đến Tết Trung thu là lại vang lên Thằng Cuội với nhịp Allegretto khá nhanh: "Bóng trăng trắng ngà, có cây đa to, có thằng Cuội già ôm một mối mơ..."
Vietnamese vertaling
Bao thế hệ trẻ em, hàng triệu người, đã lớn lên cùng bài hát này. Các em rước đèn, múa lân, hát lời ca như một bài đồng dao. Nhưng đằng sau giai điệu nhẹ và tươi ấy, sao lại thấp thoáng một nỗi buồn man mác?
Vietnamese vertaling
Vì sao Cuội lại già?
Vietnamese vertaling
Điểm cốt lõi trong nghệ thuật của Lê Thương là ông đã thay đổi câu chuyện về Cuội. Trong cổ tích, Cuội thường là chàng trai trẻ. Người ta gọi là "thằng Cuội" hay "chú Cuội", tinh ranh, láu lỉnh và hay nói dối. Ca dao vẫn hát một cách thân mật, trong trẻo: "Chú Cuội ngồi gốc cây đa". Nhưng Cuội của Lê Thương thì khác. Chỉ một chữ thay đổi, Cuội đã già đi.
Vietnamese vertaling
Vì sao Cuội già? Vì ở trên cung trăng quá lâu ư? Thời gian trong bài hát mang chất thơ: dưới trần gian, năm tháng cứ trôi, vạn vật đổi thay. Còn Cuội thì ở mãi trên mặt trăng lạnh lẽo, xa xôi, không tìm được đường về. Ông không già đi theo cách bình thường của con người. Ông hao mòn, buồn bã vì phải xa nhà vĩnh viễn.
Vietnamese vertaling

Vietnamese vertaling
Hình: "Trung Thu" của Nguyễn Tư Nghiêm, bột màu, 1963.
Vietnamese vertaling
Trong nhạc Lê Thương, Cuội không còn là nhân vật vui nhộn của truyện cổ. Ông không đùa giỡn, không cười cợt thế gian. Ông giống một người mất gốc, không còn quê nhà, lơ lửng mãi giữa vũ trụ mênh mông. Cây đa to không còn là chỗ nghỉ chân. Nó như một chiếc neo giữ Cuội lại với nỗi cô đơn.
Vietnamese vertaling
Cụm từ "một mối mơ"
Vietnamese vertaling
Nỗi buồn của bài hát còn nằm trong ca từ, đặc biệt là ba chữ "một mối mơ".
Vietnamese vertaling
Nếu Lê Thương viết "ôm một giấc mơ", bài hát đã khác hẳn. "Giấc mơ" là thứ mơ mộng, đến nhanh rồi đi nhanh. Ta thấy trong đêm, sớm mai đã tan. Nhưng Lê Thương rất tinh tế trong dùng chữ. Ông chọn chữ "mối".
Vietnamese vertaling
Trong tiếng Việt, "mối" gợi cảm giác nặng, bền chặt và ở lại lâu dài. Ta nói "mối tình trăm năm", "mối sầu vạn cổ", "mối hận thiên thu". Vì vậy "mối mơ" không phải giấc mơ trẻ con nhẹ tênh. Đó là một ước nguyện lớn, thắt lại thành nút trong tim và người ta cứ ôm giữ mãi.
Vietnamese vertaling
Âm thanh của cụm từ cũng rất quan trọng: một - mối - mơ. Ba tiếng liền nhau đều bắt đầu bằng âm "m". Khi hát, môi phải khép lại liên tục. Chính cách phát âm ấy gợi ra động tác ôm: ghì chặt, thu mình lại, giữ hết vào lòng.
Vietnamese vertaling
Phiên bản nam của Hòn vọng phu
Vietnamese vertaling
Muốn hiểu nỗi buồn trong Thằng Cuội, cần nhìn vào câu chuyện đời của tác giả.
Vietnamese vertaling
Lê Thương tên thật là Ngô Đình Hộ, sinh năm 1914. Ông là một trí thức có cuộc đời nhiều biến động: làm thầy giáo, từ miền Bắc vào Bến Tre ở miền Nam lập nghiệp, từng đi tu rồi rời cửa chùa. Ông cũng là người tiên phong của dòng nhạc hài hước, châm biếm. Chính vì vậy chính quyền Pháp đã tống ông vào khám Catinat.
Vietnamese vertaling
Với trường ca Hòn vọng phu, Lê Thương khắc họa người phụ nữ hóa đá vì chờ chồng. Thời gian như dừng lại vĩnh viễn với nàng. Ông Cuội già trên cung trăng chính là hình ảnh đối ứng, ở phía người đàn ông. Ông cũng chờ đợi trong kiên định, cũng bất động, cũng ôm một điều không bao giờ tới, nơi giá lạnh và mờ sương. Nỗi khắc khoải của Cuội và của nàng Tô Thị giống như tiếng thở dài của giới trí thức. Họ kẹt giữa những thời đoạn lịch sử khác nhau, bất lực nhìn thời gian trôi như thác đổ qua kiếp người nhỏ bé.
Vietnamese vertaling
Đoạn kết bài hát phơi bày một thực tại buồn và đầy mỉa mai dưới mặt đất. Đêm Trung thu không hề lộng lẫy. Hiện lên một cảnh hiu hắt: "Có con dế mèn suốt trong đêm khuya / Hát xẩm không tiền nên nghèo xác xơ". Giữa cảnh nghèo khó, trẻ con vẫn muốn bay lên cung trăng chơi cùng Cuội. Các em ngây thơ hỏi: "Cứ hỏi ông Trời cho mượn cái thang".
Vietnamese vertaling
Đời sống của bài hát sau nhiều năm
Vietnamese vertaling
Ba phần tư thế kỷ đã trôi qua. Bài hát trải qua bao thăng trầm. Bản thu đầu tiên thực hiện năm 1948 trên đĩa 78 vòng, do Ái Liên hát. Giờ chiếc đĩa ấy đã cũ và phủ bụi. Bản nhạc in năm 1953 tại nhà xuất bản Tinh Hoa, nay chỉ còn trong tay những người sưu tầm.
Vietnamese vertaling
Ngày nay, ca khúc đã thành một phần của "hạ tầng cảm xúc" cho thị trường bánh trung thu. Và nó một lần nữa được đông đảo khán giả biết đến nhờ bộ phim Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh năm 2015. Tác phẩm giờ đây sống đời riêng của mình, rất thành công về mặt thương mại, tách rời khỏi Lê Thương.
Vietnamese vertaling
Năm 1996, Lê Thương lặng lẽ qua đời. Cuối đời ông gặp vấn đề về trí nhớ. Người ta kể ông là một thiên tài âm nhạc, có thể viết những trường ca không cần nhạc cụ, nhạc đã vang sẵn trong đầu. Ông tự nhận mình là "một người bị trói vào quá khứ".
Vietnamese vertaling
Trẻ con hôm nay và có lẽ cả mai sau vẫn hồn nhiên hát Thằng Cuội dưới trăng sáng, tay cầm đèn lồng. Còn người lớn từng trải qua những đứt gãy lớn trong đời, khi nghe lại giai điệu ấy, họ như thấy chính mình trong khoảng trống lặng im rồi bỗng rưng rưng. Bởi sâu thẳm trong xa xôi, tất cả chúng ta đều mang một nỗi buồn hiện sinh: mỗi người đều là một "ông Cuội già", ngồi bó gối và ôm chặt những mối mơ của mình giữa cõi đời này.
