Von Geopolitik zu Zivilisationen
Từ địa chính trị đến các nền văn minh
Bài đọc được chuyển ngữ và đơn giản hóa để học tiếng Đức. Nội dung gốc thuộc Noema.

Bôi đen một từ hoặc cụm từ để tra nghĩa, dịch, highlight hoặc thêm ghi chú.
Tiến độ đọc bài
Đoạn 1/20
Đọc tiếng Đức trước. Khi cần, mở bản dịch ngay dưới từng đoạn.
Bản dịch tiếng Việt
Bruno Maçães là nhà ngoại giao và học giả người Bồ Đào Nha. Trên tạp chí Noema, ông viết rằng nhà nước dân tộc là một phát minh của phương Tây. Vì thế phương Tây dễ dàng chi phối mô hình này. Trong khi đó, các nền văn minh có thể là một lựa chọn khác, nằm ngoài phương Tây.
Bản dịch tiếng Việt
Maçães vừa cho ra mắt cuốn sách mới mang tên “In Search Of Greater India”, do Berggruen Press xuất bản. Trong sách, ông đặt câu hỏi: nền văn minh Ấn Độ có thể dạy điều gì cho phương Tây hiện đại? Nền văn minh này đã tồn tại hàng nghìn năm trước khi khái niệm nhà nước dân tộc xuất hiện. Phương Tây đã thống trị thế giới suốt nhiều thế kỷ. Vậy phần còn lại của thế giới có thể học được gì từ nền văn minh lâu đời ấy?
Bản dịch tiếng Việt
Maçães trích dẫn Carl Jung. Jung nói về một con người thiếu giác ngộ và thiếu cảm giác an toàn. Người như vậy giống hệt cái tôi của quốc gia. Kiểu người này thường phóng chiếu những nét xấu của mình lên kẻ khác. Khi đó, người khác trở thành nơi chứa mọi điều xấu xa, tồi tệ. Chính trị thế giới vì thế biến thành trận chiến cuối cùng giữa thiện và ác. Những con quái vật mà ta chống lại thực ra do chính ta tạo ra. Ta nghĩ chúng muốn tiêu diệt mình, nên ta phải sẵn sàng tiêu diệt chúng trước. Ta cứ chờ đến thời khắc cuối cùng đó. Có lẽ ta chờ đợi một cách có trách nhiệm. Nhưng cuộc sống vốn đã ngập tràn nỗi sợ bị hủy diệt.
Bản dịch tiếng Việt
Trong truyền thống Ấn Độ lại có một thái độ khác. Thái độ ấy kéo dài từ hoàng đế Ashoka đến Mahatma Gandhi. Maçães viết: truyền thống này bác bỏ nhị nguyên. Nhị nguyên chỉ là một ảo tưởng nguy hiểm.
Bản dịch tiếng Việt
Trong tư tưởng Ấn Độ, nhị nguyên liên tục bị bác bỏ. Advaita nghĩa là bất nhị, không phân đôi. Sự chia tách giữa cái tôi và kẻ khác chỉ tồn tại ở tầng thấp nhất của ý thức. Ở tầng cao nhất của nhận thức và tự do, cái tôi hòa làm một với thực tại tối hậu. Thực tại ấy không có khởi đầu và mang tính phổ quát. Còn cái tôi cá nhân, nhân cách riêng, chỉ là ảo ảnh tạm thời hay một chiếc mặt nạ.
Bản dịch tiếng Việt
Đại sử thi Hindu Mahabharata cũng dạy như vậy. Sách viết: Jiva, linh hồn cá thể của mọi sinh vật, chính là Shiva, ý thức tối cao của thực tại tối hậu. Sách cũng viết: ai hiểu rằng vạn vật là một với chính mình sẽ trở nên bất tử. Người ấy nhìn mọi chúng sinh như chính bản thân và hành động vì lợi ích của tất cả.
Bản dịch tiếng Việt
Dưới góc nhìn của Maçães, các học thuyết đạo đức phương Tây vì thế trở nên chật hẹp và thiếu thân thiện.
Bản dịch tiếng Việt
Shashi Tharoor là nhà ngoại giao Ấn Độ, từng giữ chức Phó Tổng thư ký Liên Hợp Quốc. Một vị bộ trưởng theo Kitô giáo từng hỏi ông: vì sao một người Hindu phải sống lương thiện? Trong cuốn “Why I Am a Hindu”, Tharoor giải thích: trong Kitô giáo, thể xác có một linh hồn. Trong Hindu giáo thì ngược lại, linh hồn mang lấy một thể xác. Nói cách khác, chúng ta đều là một phần của linh hồn vũ trụ mang tên Atman.
Bản dịch tiếng Việt
Advaita dạy rằng mọi người vốn là một, dù ngoại hình khác nhau thế nào. Mỗi người là chính mình, đồng thời cũng là tất cả những người khác. Khi bạn tử tế với người khác, cũng chính là đang tử tế với bản thân.
Bản dịch tiếng Việt
Theo Maçães, triết học Ấn Độ cho thấy con người có thể vượt lên trên cái tôi kinh nghiệm. Ta có thể đạt tới một góc nhìn phổ quát vốn cũng thuộc về mình. Ở tầm mức đó, ta gặp gỡ người khác hay những nhóm chính trị khác mà không sợ hãi. Ngay khi cảm thấy dễ tổn thương với tư cách một cái tôi trong xung đột chính trị, ta thường kêu gọi quy tắc và trật tự. Nhưng những khái niệm này chỉ có ở tầng cao hơn. Càng rơi xuống thấp, ta càng kêu gào đòi trở lại phía trên.
Bản dịch tiếng Việt
Maçães cho rằng ngay cả khi xung đột phải dùng đến bạo lực, nó vẫn cần dựa trên sự thật của bất nhị. Ông viết: trật tự thế giới không bao giờ có thể xây trên sức mạnh. Nó phải lớn lên từ nỗ lực tách mình khỏi quyền lực và khỏi thế gian. Người ta đã nếm trải niềm vui của thế gian nhưng hiểu rõ giới hạn của nó. Những kẻ cố tình biến thế giới thành địa ngục cần biết rằng chính họ cũng sẽ phải sống trong đó.
Bản dịch tiếng Việt
Từ góc nhìn này, ông dẫn lời nhà sử học Arnold Toynbee, người từng viết về sự hưng vong của các nền văn minh. Toynbee bàn về tâm lý “chúng ta đối đầu với kẻ khác” ẩn trong chủ nghĩa dân tộc. Ông nói: một chương sử khởi đầu ở phương Tây phải kết thúc theo cách của Ấn Độ. Hoặc sẽ có “con đường Ấn Độ”, hoặc sẽ là quả bom.
Bản dịch tiếng Việt
Trí tuệ đánh mất ngay nơi cội nguồn
Bản dịch tiếng Việt
Dù có ánh sáng của Advaita, nhà nước Ấn Độ vẫn thử quả bom nguyên tử đầu tiên vào năm 1974. Cuộc thử mang tên “Smiling Buddha”. Thời điểm đó cách lúc Ấn Độ giành độc lập gần 30 năm. Ấn Độ tiến hành lần thử tiếp theo vào năm 1998 với mật danh “Operation Shakti”. Shakti là từ tiếng Phạn chỉ sức mạnh nguyên thủy duy trì vũ trụ.
Bản dịch tiếng Việt
Sau vụ thử năm 1998, Benazir Bhutto, khi đó là lãnh đạo phe đối lập ở Pakistan, đã viết một bài cho mạng lưới Global Viewpoint. Trong bài, bà kêu gọi tấn công phủ đầu nước láng giềng Ấn Độ để xóa bỏ năng lực hạt nhân của nước này.
Bản dịch tiếng Việt
Cuộc cạnh tranh giữa hai nước ngày càng gay gắt. Cũng trong năm 1998, Pakistan thực hiện vụ thử hạt nhân đầu tiên của mình. Nhờ đó, Pakistan trở thành quốc gia có đa số dân theo Hồi giáo duy nhất sở hữu bom nguyên tử.
Bản dịch tiếng Việt
Cuộc cạnh tranh mang tính nhị nguyên này đi ngược lại tinh thần Advaita. Điều đó gợi nhớ nhận xét của Peter Sloterdijk về tư tưởng Đạo gia ở Trung Quốc. Dòng tư tưởng này đã bị hiện đại phương Tây lấn át. Tôi từng hỏi nhà triết học người Đức: Đạo gia chủ trương hành động hài hòa với trật tự tự nhiên của vũ trụ. Liệu triết lý cổ xưa của Trung Quốc có phải chính là điều chúng ta cần trong thời biến đổi khí hậu hôm nay? Ông đáp: về mặt trừu tượng thì đúng, tinh thần Đạo gia rất gần với ý thức mới này. Nhưng trên thực tế, tư duy phương Đông đã bị thuộc địa hóa. Lý tính công cụ của Khai sáng phương Tây đã thống trị toàn cầu suốt vài thế kỷ qua. Nghịch lý là chân lý của thế giới quan Á Đông xưa nay lại cho thấy tính thuyết phục trở lại. Nhưng đúng lúc đó, nó lại mai một ngay tại nơi đã sinh ra nó.
Bản dịch tiếng Việt
Những quốc gia độc lập ra đời ngay sau thời kỳ thuộc địa vẫn đi theo mô hình phương Tây. Chủ nghĩa đế quốc phương Tây đã định hình họ. Họ giữ nguyên hình thái đó.
Bản dịch tiếng Việt
Chỉ khi đủ mạnh và đủ giàu, họ mới có thể tự giải phóng. Các nước như Trung Quốc và Ấn Độ đã bước ra khỏi cái bóng của lịch sử. Họ tìm lại cội rễ văn minh của mình. Những cội rễ ấy giờ trở thành kim chỉ nam cho một tương lai do chính họ định hình.
Bản dịch tiếng Việt
Nghịch lý là sức mạnh để khẳng định bản sắc riêng lại đến từ quyền lực của nhà nước hiện đại. Những nhà nước ấy tồn tại trong một trật tự quốc tế. Lợi ích của trật tự này...


