Wie normale Menschen über KI-Regeln mitentscheiden können
Người bình thường có thể cùng quyết định quy tắc cho AI như thế nào
Bài đọc được chuyển ngữ và đơn giản hóa để học tiếng Đức. Nội dung gốc thuộc Noema.

Bôi đen một từ hoặc cụm từ để tra nghĩa, dịch, highlight hoặc thêm ghi chú.
Tiến độ đọc bài
Đoạn 1/35
Đọc tiếng Đức trước. Khi cần, mở bản dịch ngay dưới từng đoạn.
Bản dịch tiếng Việt
Lưu ý của ban biên tập
Bản dịch tiếng Việt
Noema công khai cách AI được dùng khi viết bài. Ý tưởng do con người đưa ra. Trong một số trường hợp, việc dùng AI được phép và sẽ được ghi chú rõ ràng. Bộ quy tắc chi tiết nằm ở cuối bài.
Bản dịch tiếng Việt
Tuyên bố vào tháng 7
Bản dịch tiếng Việt
Vào tháng 7, hơn 200 nhà kinh tế và nhà nghiên cứu AI cùng ký một tuyên bố. Trong số đó có 17 người từng đoạt giải Nobel. Tuyên bố mang tên “We Must Act Now” (Chúng ta phải hành động ngay) và chỉ gồm bốn câu.
Bản dịch tiếng Việt
Tuyên bố đưa ra cảnh báo: trong mười năm tới, AI có thể trở nên mạnh hơn rất nhiều. Thay đổi này có thể lớn hơn cả Cách mạng Công nghiệp, nhưng diễn ra nhanh hơn nhiều. Một rủi ro được nêu là nhiều người sẽ mất việc.
Bản dịch tiếng Việt
Tiếp đó là lời kêu gọi: “Các nhà kinh tế, chính trị gia và lãnh đạo công nghệ phải hành động ngay. Họ cần hiểu kinh tế của AI mạnh. Và họ phải tạo ra động lực, hàng rào bảo vệ và thể chế phù hợp. Như vậy AI mới có thể giúp con người và mang lại lợi ích cho xã hội.”
Bản dịch tiếng Việt
Những điều đó đều đúng. Nhưng điều đáng chú ý là ai vắng mặt trong tuyên bố. Văn bản chỉ hướng tới các nhà kinh tế, chính trị gia và lãnh đạo công nghệ. Từ “xã hội” chỉ xuất hiện một lần. Xã hội được cho là sẽ hưởng lợi, nhưng không được mời cùng quyết định.
Bản dịch tiếng Việt
Hai dự báo: AI 2027 và Europe 2031
Bản dịch tiếng Việt
Tuyên bố này tóm lược nhiều dự báo được đưa ra trong năm qua.
Bản dịch tiếng Việt
Vào tháng 4/2025, nhóm AI Futures Project công bố văn bản “AI 2027”. Văn bản này rất được chú ý. Từng tháng một, nó phác họa cuộc đua tới siêu trí tuệ có thể diễn ra thế nào cho đến cuối năm 2027. Có khả năng thực sự là con người sẽ mất kiểm soát AI theo cách thảm khốc.
Bản dịch tiếng Việt
Vào tháng 6, một văn bản tương tự cho khung năm năm ra mắt: “Europe 2031”. Văn bản này nhìn vào châu Âu. Bức tranh cũng đáng lo. Châu Âu chỉ nắm 5% năng lực tính toán toàn cầu. Châu Âu chỉ có một phòng thí nghiệm AI lớn. Thậm chí những người làm nhiệm vụ giám sát còn không được dùng chính những công cụ mà họ phải kiểm soát. Châu Âu cần thay đổi chính sách AI trước cuối mùa hè. Nếu không, chỉ trong vài năm nữa, châu Âu sẽ trở nên mờ nhạt cả về công nghệ lẫn kinh tế.
Bản dịch tiếng Việt
Hai văn bản nhìn công chúng ra sao
Bản dịch tiếng Việt
Văn bản thứ nhất (“AI 2027”) coi công chúng là đối tượng cần được bảo vệ trước thảm họa. Giới tinh hoa sẽ xoay xở thay họ.
Bản dịch tiếng Việt
Văn bản thứ hai (“Europe 2031”) coi công chúng là khán giả. Mọi người được kêu gọi ủng hộ một kế hoạch. Nhưng kế hoạch đó lại được soạn ở Brussels và trong các công ty thuộc vài nước châu Âu.
Bản dịch tiếng Việt
Cả hai văn bản chung một logic: một nhóm nhỏ ra quyết định thay cho tất cả. Những người còn lại không được hỏi ý kiến. Không văn bản nào đặt câu hỏi: người bình thường thực sự muốn gì ở công nghệ này? Cũng không văn bản nào đề xuất cách để tìm ra câu trả lời.
Bản dịch tiếng Việt
Nỗi sợ không tạo nên kế hoạch tốt
Bản dịch tiếng Việt
Nỗi sợ thảm họa (doomism) hay nỗi lo thua kém đối thủ đều không phải nguyên tắc tốt để tổ chức xã hội. Điều khiến con người hành động là một câu chuyện tích cực. Họ muốn được góp phần viết nên câu chuyện đó. Họ muốn biết: AI rốt cuộc dùng để làm gì? Câu trả lời phải xuất phát từ đời sống của họ — công việc, con cái, thành phố nơi họ sống.
Bản dịch tiếng Việt
Lý do và cách làm quan trọng không kém lời kêu gọi các cường quốc hợp tác cho tử tế, hay đề nghị các nước chi mạnh tay cho chip và trung tâm dữ liệu.
Bản dịch tiếng Việt
Dù nguy cơ được mô tả theo kiểu nào — AI vượt khỏi tầm kiểm soát, hay chính phủ đánh mất chủ quyền — thì đáp án vẫn giống nhau: cần để nhiều người hơn, chứ không phải ít đi, được lên tiếng trước khi những quyết định hệ trọng được đưa ra.
Bản dịch tiếng Việt
Một ý tưởng để dân chủ hơn
Bản dịch tiếng Việt
Nếu có vài năm để giảm bớt rủi ro từ AI, đây sẽ là hướng đi phù hợp: một tiến trình toàn cầu với các cuộc gặp trực tiếp ở càng nhiều nước càng tốt. Tiến trình này dựa trên những ý tưởng hay nhất của dân chủ thảo luận. Cuối cùng sẽ có một hội nghị công dân toàn cầu, lý tưởng nhất là gắn với các cuộc bỏ phiếu ở cấp địa phương. Andrew Sorota, Audrey Tang và tác giả bài viết đã nêu đề xuất này từ trước.
Bản dịch tiếng Việt
Có thể chúng ta không còn nhiều thời gian
Bản dịch tiếng Việt
Nhưng có thể chúng ta không có nhiều thời gian đến vậy. Như tuyên bố tháng trước đã nói: “Chúng ta phải hành động ngay.” Vì thế nên bắt đầu ngay với phương án tốt nhất có thể lúc này: một cuộc tham vấn công chúng trên phạm vi toàn cầu, chủ yếu qua mạng. Chỉ có hình thức trực tuyến mới đủ nhanh.
Bản dịch tiếng Việt
Độ phủ của các nền tảng AI
Bản dịch tiếng Việt
Tính đến nay, lựa chọn khả thi duy nhất cho việc này là dựa vào số ít nền tảng AI lớn. Họ đã có sẵn độ phủ khổng lồ.
Bản dịch tiếng Việt
OpenAI cho biết ChatGPT có 900 triệu người dùng hoạt động hàng tuần vào tháng 2. Đến tháng 6, con số vượt hơn 1 tỉ người dùng hàng tháng. Google tăng từ 400 triệu lên hơn 900 triệu người dùng hoạt động hàng tháng của Gemini trong cùng giai đoạn. Meta AI cũng báo cáo 1 tỉ người dùng hàng tháng.
Bản dịch tiếng Việt
Chưa từng có chính phủ, đài truyền hình hay tổ chức quốc tế nào có được kết nối hai chiều trực tiếp với đông đảo người dân đến vậy trong cùng một thời điểm.
Bản dịch tiếng Việt
Với những mô hình mạnh nhất, các công ty này có thể hỏi người bình thường những câu cấp bách về AI — ví dụ: bạn muốn công nghệ này làm gì cho mình, nếu có? Điều gì nó tuyệt đối không được làm? Ai nên điều hành công nghệ này và theo nguyên tắc nào? Đây không phải thí nghiệm suy tưởng. Hạ tầng để đặt cùng một câu hỏi cho hàng trăm triệu người trong cùng một tuần đã tồn tại ngay lúc này.
Bản dịch tiếng Việt
Một bản hiến pháp toàn cầu cho AI
Bản dịch tiếng Việt
Kết hợp lại, những mô hình AI tốt nhất có thể cùng nhau soạn ra một dạng hiến pháp toàn cầu cho AI. Văn bản này cần được số đông người trên thế giới chấp nhận. Ý tưởng ban đầu đến từ Michiel Bakker. Ông là đồng tác giả của “Europe 2031” và đã trình bày ý tưởng vào tháng 3 tại một phiên thảo luận trong khuôn khổ hội nghị Superintelligence Summit do Council on Foreign Relations tổ chức.
Bản dịch tiếng Việt
Nghe có vẻ lạ, nhưng đây là khả năng có thật: lúc này, những người phù hợp nhất để đứng ra tổ chức một cuộc thảo luận toàn cầu về AI có lẽ không phải các chính trị gia hay lãnh đạo chính phủ được bầu. Mà chính là lãnh đạo của những công ty đang tạo ra công nghệ này.
Bản dịch tiếng Việt
Vấn đề về tính chính danh
Bản dịch tiếng Việt
Dĩ nhiên, bất kỳ văn bản nào được tổng hợp bằng mô hình AI từ ý kiến của một nhóm rất đông nhưng có thể chưa đại diện đầy đủ sẽ chỉ có tính chính danh hạn chế.
Bản dịch tiếng Việt
Nhưng mọi truyền thống hiến pháp mà nay chúng ta coi là chính danh đều khởi đầu với sự loại trừ lớn không kém. Hầu hết hiến pháp dân chủ đầu tiên do đàn ông viết cho đàn ông. Phụ nữ hoàn toàn không có mặt trong phòng họp. Chúng ta không vì thế mà phủ nhận giá trị của những hiến pháp ấy. Chúng ta xây tiếp trên nền tảng đó và dần sửa chữa sự loại trừ theo thời gian.
Bản dịch tiếng Việt
Các bộ tổng hợp AI cũng không phải công cụ trung lập.




